حجتالاسلام والمسلمین محمد قطبی، در گفتوگو با خبرنگار گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم با اشاره به جایگاه دانش در منظومه معارف اسلامی گفت: دانش یکی از مقدسترین مخلوقات خداوند است و خداوند تأکید فراوانی بر عالم شدن، دانشمند شدن و فرهیختگی انسان دارد. دانش در منظومه هستی و در تمدنهای مختلف از اهمیت ویژهای برخوردار بوده است.
دبیر ستاد راهبری کار و اشتغال حوزههای علمیه کشور افزود: در نگاه اولیه، تصور بر این بود که دانش عمدتاً در حوزه تعقل، تفکر و اندیشه انسان و حداکثر در جهانبینی و نگرش او تأثیرگذار است و موجب رشد و تعالی انسان میشود. این نگاه صحیح است؛ چراکه دانش، عقلانیت، اندیشه، توانمندی تفکر و جهانبینی انسان را ارتقا میدهد و در طول تاریخ نیز نمونههای فراوانی از افرادی وجود دارند که با پرداختن به دانش، به قابلیتهای بالایی در فهم، شناخت، تفکر و اندیشه دست یافتهاند.
دانش باید از عرصه تعقل و اندیشه به میدان زندگی و فناوری وارد شود
مدیرعامل مرکز نوآوری و رشد اشراق دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم با اشاره به رویکرد برخی دانشمندان و اندیشمندان در استفاده کاربردی از دانش تصریح کرد: در میان دانشمندان جهان اسلام و حتی خارج از آن، شخصیتهایی وجود داشتهاند که علاوه بر استفاده از دانش برای افزایش قدرت تفکر، تعقل، شناخت و باور، آن را در محدوده زیست و حیات اینجهانی انسان نیز به کار گرفتهاند؛ به این معنا که لبه فناوری را به دانش افزوده و از ظرفیت علمی برای ارتقای رفاه، سلامت، زندگی، اقتصاد و معیشت انسان استفاده کردهاند.
وی ادامه داد: در میان بزرگان مسلمان، اندیشمندان و دانشمندان بسیاری وجود دارند که از این رویکرد برخوردار بودهاند. برای مثال، ابنسینا حکیمی است که در حوزه اندیشه، خرد و فلسفه فعالیت میکند؛ اما در عین حال دانش خود را در حوزه سلامت جسم، طبابت و زندگی اینجهانی انسان نیز به کار میگیرد.
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با بیان اینکه امروزه این نسبت میان دانش در حوزه عقلانیت و دانش در عرصه امور زندگی و حیات اینجهانی با عنوان علم و فناوری شناخته میشود، گفت: این مسیر در سطح دنیا و حتی در میان غیرمسلمانان نیز بهصورت جدی دنبال شده است تا جایی که در دورههایی، مسیحیت از تمرکز صرف بر دانش در حوزه خرد عبور کرد و بخش عمده توجه خود را به استفاده از دانش در عرصه حیات اینجهانی معطوف ساخت.
وی افزود: این رویکرد نتایج مهمی به دنبال داشت و موجب شد که آنان طی دویست تا سیصد سال، برتری فناورانه قابل توجهی در سطح دنیا به دست آورند. امروزه نیز این نگاه در میان مسلمانان بهطور جدی ترویج شده است.
امام شهید با تأکید بر فناوری، مسیر جدیدی پیش روی دانش کشور گشود
دبیر ستاد راهبری کار و اشتغال حوزههای علمیه کشور با اشاره به نقش امام شهید در توسعه نگاه فناورانه به دانش در کشور اظهار داشت: پس از انقلاب اسلامی و در حوالی دهه 1380، امام شهیدمان، مقام معظم رهبری، با بیانات و رهنمودهای متعدد، حوزه فناوری را مورد تأکید و تشویق قرار دادند و با هدایتهای ایشان، عرصه فناوری در کشور رشد فزایندهای پیدا کرد.
وی ادامه داد: بر این اساس، دانش علاوه بر اینکه در حوزه شناخت، تعقل، تفکر، اندیشه و جهانبینی مورد استفاده قرار میگیرد و در این زمینه فعالیتهای گستردهای در حوزههای علمیه، اندیشکدهها و دانشگاهها انجام میشود، در حوزه فناوریهای سخت و عرصه زندگی و حیات اینجهانی نیز بهطور گسترده مورد توجه قرار گرفت.
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با تبیین منطق فکری امام شهید در این زمینه گفت: یکی از تعبیرهای زیبایی که میتوان درباره این نگاه مطرح کرد، این است که چرا فقط غربیها باید از بُعد دوم دانش، یعنی عرصه فناوری و کاربردهای عملی آن استفاده کنند و ما صرفاً به بُعد نخست، یعنی تفکر و اندیشه، بپردازیم؟ ما نیز این توان و ظرفیت را داریم.
وی خاطرنشان کرد: بهویژه اینکه در تاریخِ خود، حکما، فلاسفه و اندیشمندان فراوانی داشتهایم که در حوزههایی همچون ریاضیات، نجوم، معماری و سلامت فعالیت کردهاند. این افراد حکمای بزرگی بودهاند و برخی از آنان در عین برخورداری از جایگاه علمی و فقهی، در عرصههای دیگر نیز صاحب تخصص و دانش بودهاند.
مدیرعامل مرکز نوآوری و رشد اشراق با اشاره به شخصیت شیخ بهایی بهعنوان نمونهای از این الگو بیان کرد: شیخ بهایی از جمله شخصیتهایی بود که در کنار تسلط بر فقه، در حوزه معماری، شهرسازی و ابعاد مختلفی که امروزه از آنها با عنوان مهندسی یاد میکنیم، تخصص و توانمندی داشت.
دستاوردهای فناورانه ایران، ثمره پیوند دانش و فناوری است
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با اشاره به تأسیس معاونت علمی و فناوری و دستاوردهای کشور در این عرصه گفت: در ادامه این رویکرد، معاونت علمی و فناوری در کشور تأسیس شد و در سالهای گذشته اتفاقات بسیار خوبی رقم خورد که بینظیر بوده و نمونههای آن را امروز مشاهده میکنیم.
وی افزود: کشور ما در حوزههای فنی و مهندسی، در عرصههایی همچون فناوری نانو، فناوری هستهای و هوافضا، در رتبههای یک تا 10 جهان قرار گرفته است و نمونههای کاربردی این دستاوردها را در روزهای اخیر و بهویژه در جنگ اخیر مشاهده کردیم.
این استاد حوزه علمیه با بیان اینکه دستاوردهای فناورانه کشور قدرتآفرین و عزتآفرین بوده است، تصریح کرد: این پیشرفتها برای مردم نیز لذتبخش و شورآفرین بود و اقتداری را به قلب جهان اسلام و ایران اسلامی بخشید. این اقتدار حاصل نگاهی است که معتقد است دانش باید فراتر از تعقل و تفکر، در حیات اینجهانی انسان نیز کاربست پیدا کند.
وی ادامه داد: این کاربست میتواند در حوزه دفاعی، سلامت و فناوریهایی باشد که به افزایش سرعت، کیفیت و پیشرفت زندگی انسان کمک میکنند.
علوم انسانی نیز باید به لبه فناوری و عرصه حکمرانی وارد شود
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با اشاره به ضرورت گسترش رویکرد فناوریمحور به حوزه علوم انسانی اظهار داشت: در حوالی دهه 1390 این نتیجه حاصل شد که همین اتفاق باید در حوزه علوم انسانی نیز رقم بخورد و نباید این علوم را صرفاً به تفکر، اندیشه، شناخت و باور محدود کرد.
وی افزود: البته این ابعاد همچنان اهمیت عمیق و اساسی دارند، اما علوم انسانی نیز میتواند لبه فناوری پیدا کند، در جامعه تکثیر شود، مقیاسپذیر باشد و در عرصههای حکمرانی، مدیریت و اداره جامعه نقشآفرینی کند.
دبیر ستاد راهبری کار و اشتغال حوزههای علمیه کشور خاطرنشان کرد: علوم انسانی میتواند در تداوم و قوام حاکمیت جمهوری اسلامی، گسترش دامنه تأثیرگذاری آن در سطح جهان اسلام و حتی جهان بشریت و ایجاد نظم نوین در عالم نقشآفرین باشد.
وی با تبیین ارتباط علوم انسانی و حکمرانی گفت: حکمرانی از جنس سیاست، اقتصاد، حقوق، قانون، تعامل انسانی، تفکر و اندیشه است و زیرساخت آن را همین حوزهها تشکیل میدهند که همگی در قلمرو علوم انسانی و علوم اسلامی قرار دارند؛ بنابراین، ما باید وارد عرصه فناوری در این حوزهها شویم.
حوزههای علمیه در آستانه ورود به مرحله شتابدهی فناوریهای نرم هستند
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با اشاره به وضعیت امروز کشور در حوزه فناوریهای نرم و علوم انسانی بیان کرد: به لطف خداوند، جایگاه کشور ما در حوزه علوم انسانی نیز در آستانه ورود به مرحله شتاببخشی قرار دارد و اتفاقات خوبی در این زمینه رقم خورده است.
وی ادامه داد: بهویژه در سالهای اخیر، در منظومه وزارت علوم، معاونت علمی و همچنین حوزههای علمیه، با تأسیس مراکز رشد، مراکز نوآوری و مراکز شتابدهی، زمینه مناسبی برای توسعه این عرصه فراهم شده است.
مدیرعامل مرکز نوآوری و رشد اشراق دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم افزود: حضور پررنگ طلاب در این عرصه نیز موجب شده است تعامل میان علم و فناوری با رویکرد علم دینی شکل بگیرد؛ فناوریای که بتواند دانش را کاربردی، مقیاسپذیر و تکثیرپذیر کند.
پیوند حیات اینجهانی و حیات اخروی، مسیر تعالی انسان است
حجتالاسلام والمسلمین قطبی با تأکید بر ضرورت تعامل عمیق میان علوم اسلامی، علوم انسانی و عرصههای کاربردی زندگی اظهار کرد: ما بهشدت به تعامل عمیق و قدرتمند میان علوم اسلامی و علوم انسانی با عرصههای کاربردی حیات اینجهانی و همچنین اتصال این عرصهها به حیات اخروی نیازمندیم؛ چراکه دنیا مزرعه آخرت است.
وی افزود: اگر بتوانیم در این دنیا زندگیای همراه با آرامش، رفاه، انسانیت، اخلاق و عدالت داشته باشیم، این شرایط میتواند آخرت ما را نیز آباد کند.
دبیر ستاد راهبری کار و اشتغال حوزههای علمیه کشور با بیان اینکه فناوریهای نرم میتوانند زمینهساز این پیوند باشند، تصریح کرد: اتصال میان حیات اینجهانی و حیات آنجهانی که از جنس فناوریهای نرم است، میتواند خط سیر رشد انسان و حرکت او به سمت تعالی و سعادت باشد.
وی خاطرنشان کرد: جمهوری اسلامی ایران با همه عظمت و هیمنه خود برای اقامه دین آمده است؛ به این معنا که آموزههای دینی، معارف اسلامی و احکام الهی باید با استفاده از فناوریهای نرم و هویتساز، در منظومه حکمرانی و متن جامعه پیادهسازی شوند.
تأکید رهبر معظم انقلاب بر توسعه نوآوری، خلاقیت و فناوری
حجتالاسلام والمسلمین قطبی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به رویکرد رهبر معظم انقلاب نسبت به عرصه نوآوری و فناوری گفت: امروز نیز به لطف خداوند، در پیامهایی که از محضر مقام معظم رهبری، حفظهالله تعالی، صادر شده و به دست ما رسیده است، در تقریباً همه پیامها شواهد خوبی از نگاه عمیق و گسترده ایشان به حوزه نوآوری، خلاقیت و فناوری مشاهده میشود.
مدیرعامل مرکز نوآوری و رشد اشراق دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم افزود: در این پیامها، توجه عمیقی به میراث و تراث فرهنگی ما، دانش و همچنین کاربست آن وجود دارد؛ موضوعی که امروزه با توجه به اقتضائات حوزه دفاعی اهمیت بیشتری پیدا کرده و در کنار آن، حوزههای اجتماعی و فرهنگی را نیز در بر میگیرد.
وی ادامه داد: گفتوگوها و تعاملات ایشان با بزرگان و مسئولان کشور نشاندهنده نگاه عمیق، وثیق و دقیقی نسبت به توسعه و تداوم این مسیر است.
خبرنگار: علیرضا سهلانی
انتهای پیام/