به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ آیین اختتامیه هشتمین نمایشگاه «قرار هشتم» مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)، با حضور جمعی از اندیشمندان، نخبگان دانشگاهی و مسئولان فرهنگی در تالار آیت‌الله مهدوی کنی برگزار شد. در این مراسم که با حضور چهره‌هایی نظیر دکتر حمید ایزدبخش، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قنبریان، حجت‌الاسلام والمسلمین قمی، دکتر شهاب اسفندیاری، دکتر ساسان زارع و دکتر سعید نریمان همراه بود، ابعاد پنهان و ظرفیت‌های راهبردی الگوی اندیشه‌ورزی و مدیریت نهادی استاد شهید دکتر مصباح‌الهدی باقری کنی مورد واکاوی تفصیلی قرار گرفت و در پایان از پیام ویژه و تقدیر رهبر شهید انقلاب از فعالیت‌های این مجموعه رونمایی شد.
حیات فکری در کالبد یک جریان اندیشه‌محور
در ابتدای این آیین، حمید ایزدبخش، مدیر مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع)، با گرامیداشت یاد و خاطره استاد شهید دکتر باقری، به تبیین جایگاه بی‌بدیل ایشان در معماری این نهاد علمی پرداخت. وی ضمن اشاره به سنگینی فقدان این استاد شهید اظهار کرد: فقدان یک عالم برجسته، هرگز در حد از دست دادن یک فرد تقلیل نمی‌یابد، بلکه به معنای از دست دادن یک جهان است؛ جهانی که از اندیشه، تجربه، تدبیر، محبت، تربیت و امید سرشار بود.
ایزدبخش با بیان اینکه استاد شهید برای مرکز رشد تنها در قامت یک مدیر، معلم یا راهبر خلاصه نمی‌شد، افزود: او در حقیقت جان مرکز رشد بود؛ شخصیتی که یاران این مجموعه را با رشته‌های محبت و دغدغه‌مندی به یکدیگر پیوند می‌داد، همواره افق‌های تازه و بدیعی را پیش روی مجموعه می‌گشود، ظرفیت‌های نهفته در افراد را به میدان عمل می‌آورد و با مهارتی کم‌نظیر، از دل ارتباط عمیق میان انسان‌ها، جریان قدرتمند حل مسئله را شکل می‌داد.
مدیر مرکز رشد دانشگاه امام صادق(ع) در ادامه، دستاوردهای ارائه‌شده در هشتمین نمایشگاه «قرار رشد» را مورد تحلیل قرار داد و تصریح کرد: آنچه در پایان این رویداد ارزشمند و پربار مشاهده کردیم، صرفاً یک گزارش کارنامه‌ای از چند فعالیت پژوهشی و دستاورد علمی نبود، بلکه نشانه‌ها و تجلیاتی از تداوم یک حیات فکری و تربیتی بود که استاد شهید با مجاهدت‌های خود در وجود انسان‌ها و کالبد یک جریان اندیشه‌محور دمیده بود. وی با تأکید بر اینکه تداوم این فعالیت‌ها هرگز به معنای جبران فقدان استاد نیست، خاطرنشان کرد: در کنار امیدی که این دستاوردها در دل‌ها ایجاد میکند، نباید حقیقت فقدان او را فراموش کنیم. جای این استاد بزرگ پرشدنی نیست؛ نه با تعدد دستاوردها، نه با توسعه کمّی فعالیت‌ها و نه حتی با ادامه دادنِ تمام آنچه خود او از پایه بنا نهاده بود.
ایزدبخش ادامه داد: قرار نیست و اساساً نمی‌توانیم جای او را پر کنیم؛ بلکه رسالت ما آن است که نگذاریم راه او متوقف شود. این شکاف و فقدان بزرگ همواره باقی است، اما نباید به ایستایی و توقف بینجامد. فقدان او اگرچه جبران‌ناپذیر است، اما بار مسئولیت ما را برای استمرار این مسیر سنگین‌تر از گذشته میکند.
ضرورت تبدیل تجربه 13 ساله به جریانی زنده و اثرگذار
مدیر مرکز رشد با مرور 13 سال تلاش مداوم و مجاهدت خاموش اما مؤثر استاد شهید در این مجموعه برای تحققِ منطق رشد، بیان داشت: امروز خطیرترین وظیفه ما این است که این منطق بنیادین را از یک تجربه ارزشمند تاریخی، به جریانی زنده، بالنده و اثرگذار برای آینده انقلاب اسلامی تبدیل کنیم. به گفته وی، هر دستاوردی که در غرفه‌های این نمایشگاه عرضه شده است، بیش از آنکه نقطه پایان یک تلاش پروژه‌ای باشد، باید نقطه آغاز تعهدی تازه و گشودن راهی جدید تلقی شود؛ تعهدی عمیق برای تداوم سنت معلمی و مربی‌گری، پیوند دادن قلوب و افکار انسان‌ها، گشودن افق‌های جدید حکمرانی و فعال‌سازی ظرفیت‌های نهفته جوانان.
ایزدبخش با تأکید بر لزوم صیانت از مبانی اخلاقی و تربیتی در تمامی شئون فعالیت‌های مرکز رشد افزود: مهم‌تر از هر دستاورد علمی، این است که اخلاق، اخلاص و روحیه مجاهدت را در متن کارها و زندگی شخصی و سازمانی خود زنده نگه داریم؛ چرا که تداوم مسیر استاد، تنها با حفظ و کپی‌برداری از فعالیت‌های ظاهری محقق نمی‌شود، بلکه نیازمند استمرار بخشیدن به روح، انگیزه و منطق حاکم بر آن مسیر است. وی بزرگداشت حقیقی استاد شهید را در امتداد مأموریت ناتمام او دانست و گفت: بزرگداشت واقعی استاد تنها در یادآوری عظمت و بزرگی شخصیت او خلاصه نمی‌شود، بلکه در ادامه دادن مأموریتی است که او تمام عمرِ پربرکت خود را برای آن صرف کرد.
وی در بخش دیگری از سخنان خود با بهره‌گیری از تمثیلی لطیف اظهار کرد: اگر امروز نمی‌توانیم آن مصباح و خورشید فروزان را دوباره در میان خود داشته باشیم، می‌توانیم هرکدام چراغی از روشنایی او باشیم. شاید این چراغ‌های کوچک به‌تنهایی فروغ و درخشش آن مصباح را نداشته باشند، اما قطعاً در کنار یکدیگر می‌توانند مسیری جدید را در تاریکی‌ها بگشایند. ایزدبخش همچنین ضمن قدردانی از خانواده استاد، یاران مرکز، مجموعه دانشگاه امام صادق(ع) و مهمانان، به حضور پررنگ «مرکز رشد بانوان» در برنامه امسال اشاره کرد و گفت: امسال برای نخستین بار میزبان مرکز رشد بانوان بودیم و این مجموعه نیز تجربه‌ای تازه و ارزشمند را در این مسیر پشت سر گذاشت که قطعاً با دشواری‌ها و چالش‌هایی همراه بوده است. وی در پایان با تقدیر ویژه از یارانی که طی هشت ماه گذشته در نبود استاد و با وجود محدودیت امکانات برای استمرار فعالیت‌ها در کنار یکدیگر ماندند، تأکید کرد که میراث استاد در میان ما زنده است و مسئولیت امروز، امتداد بخشیدن به راهی است که او برای رشد انسان‌ها و حل مسائل پیچیده کشور بنا نهاد.
الگوی پیوند تربیت انسان و حل مسائل انقلاب اسلامی
در بخش دیگری از این آیین، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قنبریان، استاد حوزه و دانشگاه، با تبیین هندسه فکری و الگوی تربیتی استاد شهید مصباح‌الهدی باقری کنی، مرکز رشد را نمونه‌ای بی‌نظیر از پیوند میان رشد فردی، مأموریت‌محوری و شکل‌گیری نهادهای انسانی معرفی کرد. وی با یادآوری تجربه مواجهه انتقادی خود با این مجموعه در سال‌های فعالیتِ عدالت‌خواهانه اظهار کرد: آشنایی من با این مرکز از مصاحبه‌های تخصصی و انتقادی آغاز شد، اما به‌تدریج با درک ابعاد پنهان آن، مهربانی، وسعت دید و نگاه عمیق تربیتی استاد شهید را از نزدیک احساس کردم. قنبریان با بیان اینکه هیچ انسانی رشد نمی‌کند مگر آنکه در برابر فضیلت‌های دیگران اهل اقرار باشد، افزود: هنر بزرگ استاد شهید در این مجموعه، ایجاد وحدت و هم‌افزایی میان فرآیند «رشد و تربیت انسان» و فرایند «حل مسائل انقلاب اسلامی» بود؛ پیوندی مبارک که اجازه نمی‌دهد تربیت فردی در انزوا، و تلاش برای حل مسائل سیاسی و اجتماعی در فضای عاری از معنویت، به دو مسیر جداگانه و متضاد تبدیل شوند.
این استاد حوزه و دانشگاه تصریح کرد: بسیاری از افراد و ساختارها، یا منحصراً به رشد شخصی توجه دارند یا منحصراً به حل مسائل کلان جامعه؛ اما هنر مرکز رشد در ایجاد وحدت میان این دو ساحت است. از همین نقطه تلاقی است که واژه «مأموریت» در این تشکیلات معنا پیدا میکند.
گذر از بروکراسی به سوی «نهاد انسانی»
قنبریان در تشریح ویژگی‌های متمایز این مرکز، بر مفهوم کلیدی «انسان‌نهاد» و «نهاد انسانی» تمرکز کرد و اظهار داشت: در سنت تمدنی ما، پیش از تولد دانشگاه‌ها و اندیشکده‌های مدرن، شخصیت‌های جامع‌الاطرافی حضور داشتند که فراتر از یک عالمِ صرفاً کتابخانه‌ای عمل می‌کردند؛ آن‌ها همزمان مسیر سلوک و کمال فردی را طی کرده و در خط مقدم عرصه‌های اجتماعی و حکمرانی نقش‌آفرین بودند. وی افزود: مرحله کمال‌یافته‌تر، تبدیل ظرفیت این انسان‌های رشد‌یافته به یک «نهاد انسانی» است. نهاد انسانی مجموعه‌ای نیست که روابط در آن به بخشنامه‌ها و مناسبات خشک اداری تقلیل یابد، بلکه پیوندهای انسانی، اخوت، برادری و همیاری در آن رکن اساسی است.
وی با نقد ساختارهای متداول اداری خاطرنشان کرد: بروکراسی‌های سنگین و سازمان‌های متصلب، غالباً انسان‌ها را به بهانه تخصص‌گرایی از یکدیگر جدا کرده و به ربات‌هایی برای انجام وظایف محدود تبدیل می‌کنند؛ اما در یک نهاد انسانی، افراد حول یک مسئله مشترک گرد هم می‌آیند، ظرفیت‌های خود را توسعه می‌دهند و اکوسیستمی زنده و پویا خلق می‌کنند. در این مجموعه، پروژه از بیرون و به‌صورت دستوری روی میز افراد قرار نمی‌گیرد، بلکه دانش‌پژوه با ورود به مرکز، مسئله اصلی خود را کشف کرده و در مسیر ساختن آن، خود نیز ساخته می‌شود.
قنبریان هسته‌های تخصصی نظیر عدالت و افکارسنجی در مرکز رشد را مصداق بارز این اکوسیستم دانست که در آن، کار از یک فرد آغاز می‌شود اما با شکل‌گیری شبکه‌ای از روابط انسانی، به مجموعه‌ای از مأموریت‌های مکمل و اثرگذار در سطح جامعه ارتقا می‌یابد. وی با اشاره به سرمایه انسانی بی‌نظیر این مرکز شامل چهار استاد و شش راهبر تخصصی، یکی از الزامات این مأموریت‌محوری را «آمادگی برای پرداخت هزینه» و چشم‌پوشی از پرستیژهای متعارف دانشگاهی دانست که تنها در سایه غلبه نگاه تربیتی بر منفعت‌طلبی شخصی امکان‌پذیر است.
از انسان‌سازی تا تحول نهادی؛ میزگرد تخصصی بازخوانی الگو
نشست تخصصی «بازخوانی الگوی حل مسئله و اندیشه‌ورزی از نگاه شهید مصباح‌الهدی باقری‌کنی» دیگر بخش مهم این اختتامیه بود که با حضور دکتر شهاب اسفندیاری (رئیس دانشگاه صداوسیما)، دکتر سعید نریمان (عضو هیئت علمی پژوهشی دبیرخانه شورای عالی انقلاب فرهنگی) و دکتر ساسان زارع (معاون هماهنگ‌کننده قرارگاه قرب بقیه‌الله) برگزار شد. در مقدمه این پنل تأکید شد که اگرچه مرکز رشد متناسب با زیست‌بوم دانشگاه امام صادق(ع) طراحی شده، اما منطق حاکم بر آن می‌تواند در حوزه‌های علمیه و سایر مجموعه‌های حل مسئله نیز بازتولید شود.
دکتر شهاب اسفندیاری در این نشست با تشریح پیچیدگی‌های تلفیقِ «تربیت انسان»، «حل مسئله» و «فعالیت تشکیلاتی» بیان داشت: هر یک از این مأموریت‌ها اقتضائات متضادی دارند و جمع کردن آن‌ها نیازمند یک معماری دقیق است. وی یکی از بارزترین ویژگی‌های مدیریتی شهید باقری‌کنی را «خیرخواهی شمول‌گرا» و پرهیز از محاسبه‌گری‌های رایج بوروکراتیک توصیف کرد. اسفندیاری توضیح داد که استاد شهید برای پیشبرد مأموریت‌های انقلاب، اسیر محافظه‌کاری و حفظ موقعیت نمی‌شد و با شکستن یخ‌های سازمانی، شخصاً برای گفت‌وگو و بهره‌گیری از ظرفیت افراد پیش‌قدم می‌گشت تا بن‌بست‌های ناشی از رویه‌های تثبیت‌شده را بشکند.
دکتر سعید نریمان نیز با تمرکز بر زیست زاهدانه استاد شهید، تلفیق بی‌نظیر «زهد» با «تسلط بر دانش روز مدیریت» را شاخصه اصلی وی دانست. نریمان تصریح کرد: تفاوت بنیادین این الگو با رویکردهای تکنوکراتیک در این است که اینجا انسان، ابزاری برای پیشبرد پروژه نیست، بلکه خودِ انسان موضوعیت دارد و حل مسئله صرفاً میدانی برای رشد و تعالی اوست. وی مقاومت استاد شهید در برابر پروژه‌محور شدنِ مرکز به‌خاطر محدودیت‌های مالی و نگاه بلندمدت و صبورانه ایشان به فرایند زمان‌برِ تربیت انسان را، از آموزه‌های ماندگار این مکتب مدیریتی برشمرد.
در ادامه، دکتر ساسان زارع با تطبیق این تجربه بر مطالعات انجام‌شده در خصوص «دانشگاه تراز انقلاب اسلامی»، مرکز رشد را نمونه‌ای عینی و موفق از تحقق مؤلفه‌های آرمانی دانست. زارع خاطرنشان کرد که شهید باقری‌کنی برای آزمودن و بسط ایده‌های تحول‌خواهانه خود، شجاعانه از ساختارهای رسمی و قالب‌های متعارف هیئت علمی فاصله گرفت تا بتواند نهادی علمی و تربیتی تأسیس کند که بدون موانع دیوان‌سالارانه، مستقیماً با مسائل واقعی نظام درگیر شود.
رونمایی از تقدیرنامه تاریخی رهبر شهید انقلاب
حسن ختام این مراسم باشکوه، رونمایی از پیام و متن تقدیر رهبر شهید انقلاب بود که در پی گزارش عملکرد ارسالی مرکز رشد در تاریخ 1401/10/04 صادر شده بود. قرائت این متن تاریخی که نشان‌دهنده تأیید عالی‌ترین سطح حاکمیت بر این الگوی علمی و تربیتی است، مهر تأییدی بر حقانیت راه استاد شهید بود.
متن کامل پیام رهبر شهید انقلاب که در این مراسم منتشر شد به این شرح است: «بسمه‌تعالی در آنچه از محصولات مرکز رشد خوانده‌ام تلاش برای رشد پایه‌های معرفتی محسوس است. این تلاش قاعدتاً موفق هم بوده است، پس باید جدّاً استمرار داشته باشد. عنایت به حلّ مسائل نظام اسلامی و کشور اسلامی نکته‌ی مهمّی است که بحمدالله به آن توجه داشته‌اید. پایه‌های معرفتی ــ به معنای گسترده‌ی آن ــ همان است که با اعتلای خود، هرگاه با عمل صالح همراه باشد، به سوی ذات اقدس الهی صعود میکند و دارنده‌ی خود را رفعت می‌بخشد: الیه یصعد الکلم الطیب و العمل الصالح یرفعه (سوره فاطر). این هدف والا باید هرگز فراموش نشود. موفق باشید ان‌شاءالله»
انتهای پیام/