خبرگزاری تسنیم، یادداشت- مجتبی لشکر بلوکی، مدرس دانشگاه| هجرت اجباری امام علی بن موسیالرضا(ع) از مدینه به خراسان، اگرچه در ظاهر یک تبعید سیاسی از سوی حکومت عباسی و مأمون بود، اما در حقیقت به تقدیر الهی به فرصتی برای گسترش معارف اهلبیت(ع) در سرزمینی تبدیل شد که بعدها به یکی از بزرگترین پایگاههای محبت و ارادت به خاندان عصمت و طهارت(ع) در جهان اسلام تبدیل شد.
خلفای جور گمان میکردند با دور کردن امام رضا(ع) از مدینه و آوردن ایشان به طوس، میتوانند ارتباط مردم با حجت الهی را قطع کنند؛ اما حضور امام رئوف در خراسان نهتنها این هدف را ناکام گذاشت، بلکه آن سرزمین را به کانونی برای نشر فرهنگ اهلبیت(ع) و مکتبی برای تربیت انسانهای آزاده و خداجو تبدیل کرد.
امروز پس از قرنها، نام امام رضا(ع) با مهربانی، کرامت، رأفت و دستگیری از نیازمندان گره خورده است؛ شخصیتی که سبک زندگی ایشان میتواند الگویی برای جامعه امروز باشد؛ جامعهای که بیش از هر زمان دیگری به اخلاق، همدلی و بازگشت به ارزشهای انسانی نیاز دارد.
یکی از مهمترین جلوههای سیره امام رضا(ع)، توجه ویژه به توحید و بندگی خداوند است. در مسیر هجرت تاریخی حضرت از مدینه به طوس، هنگامی که امام(ع) به نیشابور رسیدند، مردم مشتاق دیدار ایشان گرد آمدند و درخواست حدیث کردند.
امام رضا(ع) در آن اجتماع عظیم، حدیثی قدسی را از سلسله پدران بزرگوارشان تا پیامبر اکرم(ص) و جبرئیل(ع) نقل کردند که خداوند متعال فرمود: «لا إله إلا الله حصنی فمن دخل حصنی أمن من عذابی»، یعنی «کلمه توحید دژ من است، هر کس وارد این دژ شود از عذاب من در امان است.»
البته امام رضا(ع) در ادامه فرمودند که این توحید، شرایطی دارد و ولایت اهلبیت(ع) از جمله آن شرایط است. این روایت نشان میدهد که در نگاه امام رئوف، زندگی انسان زمانی به سعادت میرسد که بر محور خداوند، ایمان و پیوند با حجتهای الهی شکل گیرد.
امام رضا(ع) به دلیل رأفت و مهربانی گستردهای که نسبت به مردم داشتند، به «امام رئوف» شهرت یافتند. این ویژگی آنچنان در شخصیت ایشان آشکار بود که امام جواد(ع) در توصیف پدر بزرگوارشان از تعبیر «امام رئوف» استفاده کردند.
علامه طباطبایی(ره) نیز درباره این ویژگی امام رضا(ع) بیان میکردند که اگرچه همه ائمه معصومین(ع) مظهر رأفت و رحمت هستند، اما رأفت امام رضا(ع) ظهور و نمود ویژهای دارد.
این مهربانی تنها در رفتار فردی حضرت خلاصه نمیشد، بلکه الگویی اجتماعی برای چگونگی ارتباط انسانها با یکدیگر بود؛ الگویی که بر پایه محبت، احترام و حفظ کرامت انسانها بنا شده است.
یکی دیگر از درسهای مهم سیره امام رضا(ع)، شیوه صحیح امر به معروف و نهی از منکر است. حضرت در برخورد با خطاها و انحرافات، ضمن توجه به اصلاح رفتار، هیچگاه کرامت و شخصیت افراد را نادیده نمیگرفتند.
امام رضا(ع) به ما میآموزد که تذکر دلسوزانه زمانی اثرگذار خواهد بود که با احترام، منطق و اخلاق همراه باشد؛ چراکه هدف از نهی از منکر، تحقیر افراد نیست، بلکه هدایت و اصلاح جامعه است.
در نگاه امام رضا(ع)، شکرگزاری تنها به سپاس از خداوند محدود نمیشود، بلکه انسان مؤمن باید قدردان بندگان خدا نیز باشد.
حضرت میفرمایند: «مَن لَم یَشکُرِ المُنعِمَ مِنَ المَخلوقینَ لَم یَشکُرِ اللهَ عزوجل». هرکس از انسانهایی که به او نیکی کردهاند تشکر نکند، شکر خداوند را نیز به جا نیاورده است.
این آموزه رضوی، جامعه را به سمت فرهنگ قدردانی، احترام متقابل و دیدن خوبیهای دیگران سوق میدهد؛ فرهنگی که فقدان آن میتواند زمینهساز بسیاری از آسیبهای اجتماعی شود.
امام رضا(ع) به پیروان خود هشدار میدهند که تنها تکیه بر محبت اهلبیت(ع) بدون انجام عمل صالح کافی نیست.
در مکتب رضوی، ایمان حقیقی باید در رفتار انسان نمایان شود؛ عبادت، تلاش برای اصلاح خویشتن، خدمت به مردم و انجام کارهای شایسته، مکمل محبت اهلبیت(ع) است.
محبت واقعی زمانی معنا پیدا میکند که انسان در مسیر اخلاق، عدالت و بندگی خداوند حرکت کند.
یکی از جلوههای زیبای اخلاق امام رضا(ع)، توجه ویژه ایشان به نیازمندان بود. در روایتها آمده است که حضرت هنگام غذا خوردن، بهترین بخش از غذای خود را جدا میکردند و برای فقرا میفرستادند.
این رفتار امام، درس بزرگی برای جامعه امروز است؛ اینکه کمک به دیگران نباید از باقیماندهها و مازاد زندگی باشد، بلکه انسان باید از بهترین داشتههای خود برای یاری نیازمندان بهره ببرد.
امام رضا(ع) نهتنها به کمک فقرا توجه داشتند، بلکه حفظ آبرو و شخصیت آنان را نیز بسیار مهم میدانستند. حضرت تلاش میکردند کمکهای خود را به گونهای انجام دهند که نیازمند احساس شرمندگی نکند و کرامت انسانی او حفظ شود.
این بخش از سیره امام رضا(ع)، الگویی مهم برای فعالیتهای اجتماعی و حمایتی امروز است؛ چراکه کمک واقعی، زمانی ارزشمند است که همراه با احترام به شخصیت انسان باشد.
امروز جهان بیش از هر زمان دیگری با بحران خشونت، بیاعتمادی و کاهش سرمایههای اخلاقی مواجه است. در چنین شرایطی، بازگشت به آموزههای اهلبیت(ع) و سبک زندگی رضوی میتواند راهی برای تقویت همدلی، صبر، مهربانی و انسجام اجتماعی باشد.
دشمنان فرهنگ اسلامی همواره تلاش کردهاند پیوند مردم با معارف دینی و الگوهای الهی را تضعیف کنند، زیرا جامعهای که بر پایه ایمان، اخلاق و کرامت انسانی حرکت کند، در برابر فشارها و تهدیدها مقاومتر خواهد بود.
تأسی به امام رضا(ع) تنها به زیارت و اظهار محبت محدود نمیشود؛ بلکه باید در رفتار فردی و اجتماعی ما، در نحوه برخورد با دیگران، کمک به نیازمندان، حفظ حرمت انسانها و ایستادگی بر ارزشهای الهی نمود پیدا کند.
شهادت امام علی بن موسیالرضا(ع)، امام رئوف و ولینعمت ایرانیان، فرصتی است تا بار دیگر با سیره نورانی آن حضرت تجدید عهد کنیم و اخلاق رضوی را در زندگی فردی و اجتماعی خود جاری سازیم.
انتهای پیام/