به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، قزاقستان که حدود 40 درصد از تولید جهانی اورانیوم را در اختیار دارد، در حال بازتعریف نقش خود در معادلات انرژی هستهای قاره آسیا است. این کشور که دههها صرفاً صادرکننده مواد خام بود، اکنون علاوه بر ارسال کیک زرد به ژاپن، هند و کره جنوبی، مجتمعهای سوخت نهایی را تحویل چین میدهد و خود نیز برای احداث نخستین نیروگاههای هستهای بومی آماده میشود.
امضای قراردادهای جدید با ژاپن پس از بازگشایی رآکتورها
شرکت دولتی «کازاتومپرم» (Kazatomprom)، بزرگترین تولیدکننده اورانیوم طبیعی در جهان، در دسامبر 2025 توافقنامهای را برای تحویل کنسانتره اکسید اورانیوم با شرکت برق «کانسای» (Kansai Electric Power) ژاپن به امضا رساند. این قرارداد که در جریان سفر هیئت قزاقستانی به توکیو به امضا رسید، تامین مواد اولیه برای ناوگان هستهای ژاپن را تضمین میکند و همکاری 20 ساله دو طرف را عمق میبخشد.
تقاضای ژاپن برای اورانیوم پس از حادثه فوکوشیما در سال 2011 و تعطیلی رآکتورها، مجدداً در حال رشد است. توکیو در فوریه 2025 سیاست انرژی جدیدی را تصویب کرد که بر اساس آن سهم برق هستهای تا سال 2040 باید به 20 درصد برسد. شرکت کانسای که هفت رآکتور فعال دارد، از سال 2006 همراه با شرکت «سومیتومو» در پروژه معدنکاری «آپاک» (APPAK) در جنوب قزاقستان مشارکت دارد و اکنون 10 درصد از سهام آن را در اختیار دارد.
صادرات مجتمعهای سوخت نهایی به چین
همکاری آستانه با پکن از فروش اورانیوم خام فراتر رفته است. کارخانه مشترک «اولبا-افای» (Ulba-FA) در شهر اوست-کامنوقورسک که 51 درصد سهام آن متعلق به قزاقستان و 49 درصد آن متعلق به شرکت هستهای چین (CGNPC-URC) است، مجتمعهای سوخت نهایی را برای نیروگاههای هستهای چین تولید میکند.
این کارخانه که فعالیت صنعتی خود را از سال 2021 آغاز کرده بود، در پایان سال 2024 به ظرفیت طراحیشده 200 تن در سال رسید که برای تامین سوخت سالانه حدود شش رآکتور کافی است. تمام زنجیره فناوری تولید این سوخت با لیسانس شرکت «فراماتوم» فرانسه انجام میشود و تمامی محصولات آن به چین ارسال میگردد.
بزرگترین تولیدکننده اورانیوم جهان بدون نیروگاه فعال
قزاقستان از سال 2009 رتبه نخست تولید اورانیوم جهان را در اختیار دارد و تولید آن به مراتب از کانادا، نامیبیا و استرالیا بیشتر است. در سال 2025، شرکتهای قزاقستانی حدود 25 هزار و 800 تن اورانیوم تولید کردند و فروش گروهی کازاتومپرم با رشد 11 درصدی به 18 هزار و 500 تن رسید.
با این حال، قزاقستان بیش از یک ربع قرن است که هیچ نیروگاه هستهای فعال تجاری ندارد. تنها رآکتور این کشور (BN-350) که در دوران شوروی در ساحل دریای خزر ساخته شده بود، در سال 1999 تعطیل شد. این وضعیت تناقضآمیز موجب شد که بزرگترین تولیدکننده اورانیوم، تمام محصول خود را به بازارهای خارجی صادر کند.
توسعه همکاریها با کره جنوبی و هند
کره جنوبی نیز قزاقستان را به عنوان منبع حیاتی تامین اورانیوم و بازاری مستعد برای توسعه صنعت هستهای میبیند. در مارس 2025، شرکت «هیدرولیک و هستهای کره» (KHNP) یادداشتهای تفاهمی را با دانشگاه ملی فارابی و موسسه فناوریهای پیشرفته قزاقستان برای تحقیقات مشترک روی منابع اورانیوم امضا کرد. اگرچه آستانه شرکت «روسآتوم» روسیه را برای ساخت نخستین نیروگاه و شرکت «CNNC» چین را برای دومین نیروگاه خود انتخاب کرد، اما رایزنیها با سئول در سایر حوزههای فناوری ادامه دارد.
از سوی دیگر، سهامداران کازاتومپرم در آوریل 2026 انعقاد یک قرارداد بلندمدت با دپارتمان انرژی اتمی هند را به تصویب رساندند. هند که قصد دارد ظرفیت برق هستهای خود را از 8 گیگاوات فعلی به 100 گیگاوات تا سال 2047 برساند، به دنبال تامین پایدار سوخت برای رآکتورهای آینده خود است.
چالش ترانزیت و راهکار میانبر از طریق کریدور ترانس-خزر
یکی از چالشهای اصلی قزاقستان، صادر کردن اورانیوم از یک کشور محصور در خشکی است. مسیر اصلی صادرات کازاتومپرم به سمت غرب، خطآهن روسیه به بندر سن پترزبورگ است؛ اما به دلیل ریسکهای ناشی از تحریمهای غرب علیه مسکو، آستانه استفاده از «کریدور حملونقل بینالمللی ترانس-خزر» (کریدور میانی) را افزایش داده است.
در دسامبر 2022، کازاتومپرم نخستین محموله اورانیوم طبیعی را به طور کامل و بدون عبور از خاک روسیه، از طریق دریای خزر، جمهوری آذربایجان و گرجستان به کانادا ارسال کرد. با این حال، ترانزیت اورانیوم به کشورهای شرقی آسیا نیز نیازمند دسترسی به مسیرهای مواصلاتی و هماهنگیهای پیچیده گمرکی است.
بازگشت به مصرف داخلی؛ احداث نیروگاههای بومی
رویکرد قزاقستان که سالها صرفاً بر صادرات متمرکز بود، تغییر کرده است. پس از رای مثبت مردم در همهپرسی سراسری اکتبر 2024، دولت قزاقستان در آوریل 2026 استراتژی توسعه صنعت هستهای خود تا سال 2050 را تصویب کرد که شامل احداث دستکم سه نیروگاه هستهای است.
این تصمیم نشان میدهد قزاقستان پس از دههها، قصد دارد خود به مصرفکننده محصولات هستهایاش تبدیل شود. سرمایهگذاری 140 تا 160 میلیون دلاری کازاتومپرم تا سال 2030 برای اکتشاف در شش پهنه جدید اورانیومی نیز در راستای تجدید منابع و پاسخگویی به تقاضای روزافزون داخلی و بینالمللی انجام میشود.
انتهای پیام/