به گزارش خبرگزاری تسنیم از شهرکرد، گود زورخانه هنوز صدای ضرب مرشد و ضربآهنگ میل و کباده را در خود دارد؛ جایی که کودکان با شوق پا به گود میگذارند، نوجوانان در آرزوی پهلوانی قد میکشند و بزرگان، رسم جوانمردی و فروتنی را به نسل بعد میآموزند.
سالهاست این گودها در فرهنگ ایرانی، فراتر از میدان رقابت ورزشی، جایگاه پرورش انسانهایی بودهاند که قدرت بازو را با بزرگی روح، احترام به بزرگتر و دستگیری از دیگران معنا میکنند.
ورزش زورخانهای از کهنترین جلوههای فرهنگ و هویت ایرانی است؛ ورزشی که ریشههای آن با تاریخ، حماسه، آیینهای پهلوانی و باورهای اخلاقی مردم این سرزمین پیوند خورده است.
در گذر نسلها، زورخانه به محلی برای گردهمایی مردانی تبدیل شده که در کنار تمرینهای جسمانی، آداب و مرام خاصی را پاس میدارند؛ آیینی که بخشی از حافظه تاریخی و فرهنگی ایران را شکل داده است.
در این ورزش، ضرب مرشد، نوای اشعار حماسی، حرکات هماهنگ ورزشکاران و آداب ورود به گود، هرکدام معنایی فراتر از یک حرکت ورزشی دارند. مرشد با ضرب و کلام خود فضای زورخانه را هدایت میکند و ورزشکاران در کنار پرورش توان جسمانی، با مفاهیمی چون احترام، تواضع، نظم و رعایت حرمت پیشکسوت آشنا میشوند. همین پیوند میان ورزش و آیین است که به زورخانه هویتی متمایز بخشیده است.
پهلوانی نیز در این فرهنگ، تنها به کسب عنوان قهرمانی یا برخورداری از نیروی بدنی خلاصه نمیشود. پهلوان کسی است که در کنار قدرت، از منش و رفتاری شایسته برخوردار باشد؛ بر نفس خود غلبه کند، در برابر بزرگتر فروتن باشد، دست ناتوان را بگیرد و در برابر بیعدالتی سکوت نکند.
از همین روست که نام پهلوانان بزرگ تاریخ ایران، بیش از آنکه با رکوردها و پیروزیهای ورزشی به یاد آورده شود، با جوانمردی و منش انسانی آنان گره خورده است.

این ویژگیها، زورخانه را به یکی از بسترهای انتقال ارزشهای اخلاقی و اجتماعی میان نسلها تبدیل کرده است. کودک و نوجوانی که وارد گود میشود، در کنار یادگیری حرکات ورزشی، با مجموعهای از آداب و رفتارها روبهروست که میتواند در شکلگیری شخصیت و مناسبات اجتماعی او نقش داشته باشد. احترام به استاد، رعایت نوبت، فروتنی در برابر دیگران و توجه به پیشکسوت، بخشی از آموزههایی است که در فضای زورخانه جریان دارد.
با وجود این پیشینه، تداوم فرهنگ پهلوانی به حضور نسل تازه وابسته است. گودهای زورخانه زمانی میتوانند همچنان محل پرورش پهلوانان باشند که کودکان و نوجوانان نیز فرصت ورود به آنها را داشته باشند؛ فرصتی که به وجود امکانات، تجهیزات، مربیان و مرشدان توانمند نیاز دارد. علاقهمندی نسل جوان بهتنهایی کافی نیست و برای آنکه این علاقه به مسیری ماندگار تبدیل شود، باید زمینه آموزش و فعالیت فراهم باشد.
از سوی دیگر، حفظ جایگاه این ورزش در جامعه نیازمند توجهی فراتر از برگزاری مسابقات و معرفی قهرمانان است. زورخانه بخشی از میراث فرهنگی ایران است که ارزشهای آن در رفتار اجتماعی، احترام متقابل و مسئولیتپذیری نیز نمود پیدا میکند.
هر اندازه این میراث در زندگی نسل جدید حضور پررنگتری داشته باشد، امکان انتقال سنتهای پهلوانی و زنده نگه داشتن این بخش از هویت فرهنگی کشور بیشتر خواهد شد.
امروز این پرسش مطرح است که ورزش زورخانهای در چهارمحالوبختیاری چه وضعیتی دارد و برای حفظ این میراث و پرورش پهلوانان آینده چه مسیری پیش روست؟ ظرفیتهای این رشته، وضعیت زیرساختها، حمایت از ورزشکاران و مرشدان و چگونگی جذب کودکان و نوجوانان، موضوعاتی است که در گفتوگوی تفصیلی تسنیم با سهراب مهدیان، رئیس هیئت ورزش پهلوانی و زورخانهای چهارمحالوبختیاری، مورد بررسی قرار گرفته است؛ گفتوگویی درباره ورزشی که تداوم آن، با زنده ماندن رسم جوانمردی در نسلهای آینده پیوند خورده است.
در این گفتوگو میخوانید:
وجود بیش از 100 مربی و داور ورزش زورخانهای در استان
پراکندگی زورخانهها در استان مناسب نیست
یکهزار و 800 ورزشکار سازمانیافته در استان وجود دارد
هر سال قهرمانانی در این رشته داریم
امکانات اولیه برای فعالیت نوجوانان وجود ندارد
ورزش زورخانهای زیربنای فکری و فرهنگی ایران است
تسنیم: وضعیت فعلی ورزش زورخانهای و کشتی پهلوانی در چهارمحالوبختیاری را چگونه ارزیابی میکنید و این ورزش در استان از چه جایگاهی برخوردار است؟
مهدیان: چهارمحالوبختیاری از استانهای کمبرخوردار کشور است و از نظر جذب اسپانسر و دریافت کمکهای مالی جانبی، پایگاه و پشتوانهای نداریم. حمایت مالی فدراسیون و ادارهکل ورزش و جوانان نیز در حدی نیست که بتوانیم از این طریق به پهلوانپروری بپردازیم.
با این حال، به لطف خدا، به دلیل جایگاه ارزشمند این ورزش از نظر معنایی و اسطورهای، متقاضیان زیادی برای ورود به آن داریم و در حال حاضر 23 سالن و زورخانه در سطح استان فعال هستند.
از زمانی که مسئولیت خدمتگزاری به این ورزش را پذیرفتم، تلاش کردیم اقدامات زیربنایی و آموزشی متعددی انجام دهیم. برای نخستین بار، پس از 50 سال از زمان تأسیس باشگاه، توانستیم در شهرستان شهرکرد، مرکز استان، دورههای داوری برگزار کنیم.
پیش از آن اصلاً داوری در این رشته نداشتیم. بلافاصله پس از آن نیز دورههای مربیگری درجه سه را برگزار کردیم و خدا را شکر اکنون بین 50 تا 60 مربی و به همین تعداد داور درجه سه داریم. همچنین داوران درجه دو را ارتقا دادیم و دورههای بازآموزی داوری و مربیگری نیز برگزار کردیم.

یکی دیگر از اقدامات ساماندهی و رتبهبندی ورزشکاران بود. ورزشکاران پیش از این اصلاً رتبهبندی نشده بودند؛ در حالی که این موضوع از برنامههای موردنظر فدراسیون بود و قرار بود همانطور که در ورزشهای لیگی یا رشتههایی مانند ورزشهای رزمی، ورزشکاران براساس جایگاه خود رتبهبندی میشوند، در ورزش پهلوانی و زورخانهای نیز چنین سازوکاری وجود داشته باشد.
در این رشته متناسب با جایگاه ورزشکاران، اسامی بسیار زیبا و اساسی برای رتبهها در نظر گرفته شده است و برای نخستین بار در استان توانستیم نزدیک به 500 نفر از ورزشکارانمان را رتبهبندی کنیم.
در حوزه مرشدی نیز دورههای آموزشی برگزار شد. برای نخستین بار دوره مرشدی در استان راهاندازی شد و نزدیک به 140 مرشد آموزش داده شد و رتبهبندی شدمد.
نکته جالب و قابل توجه این است که در گذشتههای نهچندان دور، حتی برای فعالیت ورزشکاران مجبور بودیم از استانهای دیگر مرشد بیاوریم تا ورزشکاران بتوانند تمرین کنند؛ اما امروز مرشدان ما در سطح کشور حرفی برای گفتن دارند. اینها بخشی از اقداماتی است که هیئت استان در چند سال گذشته انجام داده است.
تسنیم: آیا پراکندگی سالنها و زورخانهها پاسخگوی علاقهمندان در شهرستانهای مختلف است؟ بیشترین و کمترین برخورداری مربوط به کدام مناطق است؟
مهدیان: خیر، پراکندگی زورخانهها در استان مناسب نیست. در شهرستان کوهرنگ اصلاً زورخانه نداریم؛ در شهرستان لردگان نیز زورخانهای وجود ندارد و در خانمیرزا هم چنین زیرساختی نداریم.
حتی در شهرکرد، مرکز استان، با وجود گذشت بیش از 50 سال از آغاز فعالیت رسمی این رشته، شرایط مناسبی نداریم. نخستین زورخانه رسمی شهرستان شهرکرد در سال 1353 در خیابان تختی کلنگزنی شد که به لطف خدا، حدود دو سال است آن را مرمت و بازسازی کردهایم و اکنون وضعیت زیبا و مناسبی پیدا کرده است؛ در حالی که پیش از این حتی در حال تخریب بود.
با این حال، ما در مرکز استان زورخانهای نداریم که پاسخگوی نیاز این مجموعه باشد. حدود 15 سال پیش در فردوسی شمالی، بالاتر از فرهنگسرا و در مجاورت خوابگاه ورزشکاران، کلنگ احداث یک زورخانه به زمین زده شد، اما هنوز همان ستونها پابرجاست و اکنون در آستانه تخریب قرار دارد.

این موضوع از طریق ریاست محترم جمهور و مسیرهای مختلف پیگیری شده و درباره تضییع بیتالمال نیز در دادستانی مرکز استان تشکیل پرونده شده است، اما این پیگیریها تاکنون به نتیجهای نرسیده است.
به نظر من، برای استانی که قهرمان چرخ چمنی جهان از شهرکرد دارد، قهرمان و رکورددار میلگیری سنگین ایران و قهرمان رشته سنگ در سطح کشور از آن هستند، نداشتن چنین مجموعهای اصلاً زیبنده نیست. استانی که این تعداد استعداد و نابغه در این رشته دارد، باید از زیرساختهای متناسب با ظرفیت خود برخوردار باشد.
تسنیم: درباره تغییر کاربری یکی از زورخانههای سنتی بروجن به سفرهخانه نیز مطالبی مطرح شده است. ارزیابی شما از این موضوع چیست؟
مهدیان: آن زورخانه، مجموعه سنتی بسیار خوبی بود که تغییر کاربری داد و تبدیل به احسن شد. البته بهتر بود با توجه به جایگاه و ارزش سنتی آن، این مجموعه حفظ میشد.
در حال حاضر در بروجن زورخانه بسیار خوب، کامل و زیبایی داریم که تمام تجهیزات لازم را در اختیار دارد. حتی این مجموعه تنها زورخانهای است که سالن کشتی نیز دارد؛ به این ترتیب که در کنار برگزاری ورزش زورخانهای، کشتی پهلوانی هم در آن انجام میشود.
تسنیم: در حال حاضر چند ورزشکار سازمانیافته در این رشته در سطح استان فعالیت میکنند و روند جذب ورزشکاران طی سالهای اخیر چگونه بوده است؟
مهدیان: در حال حاضر حدود یکهزار و 800 ورزشکار سازمانیافته در این رشته داریم و وضعیت جذب ورزشکار نسبت به گذشته فوقالعاده شده است.
با تدبیری که ریاست فدراسیون پهلوانی و زورخانهای کشور، دارند و پیگیریهایی که در این زمینه انجام دادهاند، شرایط خوبی برای معرفی این ورزش فراهم شده است.
از جمله اتفاقات مهم، دیدار ورزشکاران با مقام معظم رهبری بود. تنها ورزشکارانی که توانستند در این دیدار حضور پیدا کنند و بهصورت حضوری برنامه اجرا کنند، ورزشکاران ورزش پهلوانی و زورخانهای بودند. این اتفاق بازتاب خبری بسیار خوبی داشت و موجب شد مراجعهکنندگان و متقاضیان ورود به این رشته چند برابر شوند.

تسنیم: برای جذب نسل جوان و نوجوان به ورزش زورخانهای در استان، برنامه خاصی اجرا شده است؟
مهدیان: بله، طرح شهید طوقانی وجود دارد که یک طرح دانشآموزی است. شهید طوقانی در دوران جنگ به جبههها اعزام شد و به شهادت رسید. ایشان قهرمان چرخ بود و اکنون به واسطه نام بزرگ این شهید، طرح شهید طوقانی در مدارس سراسر کشور اجرا میشود.
این طرح باعث شده است که برنامههایی مانند اجرای صبحگاه با ضرب زورخانه در تعدادی از مدارس بهصورت پایلوت برگزار شود. ما نیز برنامه داریم که هر هفته در یک مدرسه این برنامه را اجرا کنیم. نکته قابل توجه این است که مرشد و ورزشکارانی که در این برنامه حضور پیدا میکنند، از خود همان مدرسه هستند.
تسنیم: در حال حاضر مهمترین مشکلات ورزش زورخانهای استان چیست و هیئت چه برنامهای برای توسعه زیرساختهای این رشته دارد؟
مهدیان: باید بگویم آنچه البته به جایی نرسد، فریاد است. کاری که هیئت انجام میدهد، مکاتبه و پیگیری است، اما متأسفانه تاکنون این پیگیریها به نتیجهای نرسیده و دستمان به جایی بند نیست.
به نظر من، بزرگترین معضل ما این است که ورزشکار، نوجوان و پهلوانک داریم، اما ابزار کار نداریم. این مسئله واقعاً غمانگیز است؛ ما حتی برای اینکه بتوانیم یک گود ویژه کودکان تشکیل دهیم، به حداقل امکانات و وسایل نیاز داریم و باید بتوانیم این تجهیزات را برای آنها فراهم کنیم.
وقتی نوجوانان و کودکان علاقهمند به ورود به این رشته هستند، اما امکانات اولیه برای فعالیت آنها وجود ندارد، نمیتوانیم آنطور که باید از این ظرفیت استفاده کنیم.
تسنیم: آیا طی سالهای اخیر ورزشکاران زورخانهای استان موفق به کسب عناوین قهرمانی در سطح کشور و جهان شدهاند؟
مهدیان: بله، ما هر سال قهرمانانی در این رشته داریم. ورزش پهلوانی و زورخانهای در سطح جهانی نیز مسابقات و رقابتهای خود را دارد و ورزشکاران استان در این عرصه افتخاراتی کسب کردهاند.
از جمله افتخارات استان، حضور قهرمان چرخ جهان از چهارمحالوبختیاری و همچنین قهرمان و رکورددار کشور در رشته میلگیری سنگین است. در رشته سنگ نیز قهرمانانی در سطح کشور از استان داشتهایم.
تسنیم: وضعیت حمایت مالی از ورزشکاران و مرشدان چگونه است؟ آیا فعالیت در این رشته از نظر اقتصادی برای این افراد صرفه اقتصادی دارد؟
مهدیان: از نظر حمایت مالی، وضعیت ما صفر است. هیچ هزینهای از هیچ جایی برای ورزشکاران و مرشدان تخصیص داده نشده است. گاهی خود افراد بهصورت خودجوش مبلغی را بهعنوان کمکهزینه در اختیار مرشدان قرار میدهند، اما هیچ ردیف و فصل مشخصی برای این موضوع از طرف فدراسیون تعریف نشده و از سوی ادارهکل ورزش و جوانان نیز جایگاه مالی مشخصی برای حمایت از آنها وجود ندارد.
بنابراین، نه حمایت مالی مشخصی از ورزشکاران و مرشدان صورت میگیرد و نه منابعی برای جبران هزینههای فعالیت آنها در نظر گرفته شده است و نمیتوان گفت برای مرشدان توجیه اقتصادی دارد.

تسنیم: با توجه به پیوند ورزش زورخانهای با فرهنگ پهلوانی، برای جلوگیری از کمرنگ شدن ارزشهایی مانند جوانمردی، اخلاق و احترام در کنار جنبه قهرمانی، چه اقداماتی انجام میشود تا فضای اخلاقی زورخانهها حفظ شود؟
مهدیان: این فضای اخلاقی همچنان در جایگاه خودش ثابت است، اما لازمه حفظ و استمرار آن این است که بستر حضور فرزندانمان را در زورخانه فراهم کنیم.
فرزندی که وارد زورخانه میشود، از همان ابتدا بهصورت ناخودآگاه یاد میگیرد که سر تعظیم فرود بیاورد. ورزشکار در پایین گود قرار میگیرد و استاد یا مربی در جایگاه بالاتر و بالای گود میایستد. همین جایگاهها و آداب باعث میشود ورزشکار از همان ابتدا احترام به استاد و بزرگتر را بیاموزد.
در واقع، 99 درصد ورزش پهلوانی احترام و اخلاق است و تنها یک درصد آن به تخصص ورزشی مربوط میشود. اگر بتوانیم بستر حضور و فعالیت فرزندانمان را در این رشته آماده کنیم، تمام این خصایص و ارزشهای پهلوانی محفوظ خواهد ماند؛ همانطور که امروز نیز این ارزشها در زورخانهها وجود دارد و اجرا میشود.
تسنیم: مهمترین برنامههای هیئت ورزشی برای سال جاری و سالهای آینده چیست؟ چه اهدافی برای افزایش شمار ورزشکاران، توسعه زورخانهها و ارتقای جایگاه ورزش زورخانهای در استان دنبال میکنید؟
مهدیان: به نظر من، یکی از موضوعاتی که در حال حاضر مدنظر بنده قرار دارد، گسترش علمی این ورزش است. همانطور که عرض کردم، در بسیاری از حوزهها توانستیم برای نخستین بار در استان دورههای تخصصی برگزار کنیم؛ از نخستین دوره داوری و مربیگری گرفته تا نخستین دوره مرشدی.
اخیراً نیز نخستین دوره مربیگری کشتی پهلوانی را برگزار کردیم؛ دورهای که در سطح کشور هم بهندرت اجرا شده است. با پیگیریهایی که داشتیم، توانستیم این دوره را همین چند روز پیش برگزار کنیم و قرار است مرحله دوم دوره مربیگری را نیز برگزار کنیم.
کاری که در ادامه دنبال میکنیم، ارتقای سطح کیفی ورزش متناسب با ظرفیتها، پتانسیلها، جایگاه و ارزشهایی است که این رشته دارد. هدف ما این است که بتوانیم جایگاه این ورزش را بهصورت ارزشمند ارتقا دهیم و با علم و دانش پیش برویم، نه اینکه صرفاً بخواهیم مجموعهای از فعالیتها را بدون برنامه و پشتوانه علمی انجام دهیم.
تسنیم: برای حفظ و انتقال میراث پهلوانی و قهرمانی ورزش زورخانهای به نسل آینده چه برنامهای وجود دارد؟
مهدیان: لازمه این کار همان موضوعی است که عرض کردم؛ ما باید بهای بیشتری به این ورزش بدهیم. زمانی میتوانیم مدعی ورزش پهلوانی باشیم و به قهرمانی بزرگان، نامآوران و پیشینیان خود افتخار کنیم که بستر ورود پهلوانکها و کودکان را به این گود فراهم کرده باشیم.
باید شرایطی آماده شود که این بچهها بتوانند وارد زورخانه شوند، ابزار و تجهیزات لازم برای فعالیت داشته باشند و از مربی و مرشد برخوردار باشند. در نهایت باید بتوانیم بگوییم فردی را وارد این رشته کردهایم که خروجی آن، پرورش یک جوانمرد و پهلوان است.
این فرهنگ باید در جامعه ما تعمیم پیدا کند؛ در میان ورزشکاران، نوجوانان و دانشآموزان ما. بچههایی که به تحصیل علاقه دارند و درس میخوانند، در کنار فعالیت علمی و آموزشی خود میتوانند در این رشته نیز حضور پیدا کنند و به جوانانی مؤدب، باشخصیت و محترم تبدیل شوند که به بزرگترها احترام میگذارند.
اگر بتوانیم چنین بستری را فراهم کنیم، ورزش زورخانهای فقط به تربیت ورزشکار و قهرمان محدود نمیشود، بلکه میتوانیم نسل آینده را با همان ارزشهای اخلاقی و پهلوانی آشنا کنیم.

تسنیم: در صحبتهایتان به گذشت 50 سال از وضعیت فعالیت زورخانهها اشاره کردید. چرا در این مدت چنین اقداماتی در ورزش زورخانهای استان انجام نشده و چه عاملی باعث این وقفه در پیشرفت شده است؟
مهدیان: علت اصلی این موضوع، مدیریت سنتی بوده است. ما مدیریت سنتی را کنار گذاشتیم و مدیریت علمی را در پیش گرفتیم.
زمانی که این مسئولیت را پذیرفتم، چون خودم ورزشکار، داور و مربی بودم، تمام نیازها در ذهنم وجود داشت و میدانستم چه اقداماتی باید برای بچهها انجام دهم. از ابتدا این موضوعات را در نظر داشتم تا بتوانم آنها را اجرایی کنم. به لطف خدا و با کمک دوستان، توانستیم بسیاری از این برنامهها را عملیاتی کنیم و خوشحالم که این اقدامات انجام شده است.
تسنیم: بزرگترین دغدغه و مطالبه شما برای توسعه و تعالی ورزش زورخانهای در استان چیست؟
مهدیان: من عاجزانه خواهش میکنم قدر این ورزش را بدانند. ورزش زورخانهای زیربنای فکری و فرهنگی، زیربنای اسطورهای و دانش و از جمله زیربناهای بناهای سنگین و ارزشمند ایرانزمین است. هر چیزی که بخواهید، در این گود پیدا میکنید.
در این رشته از ورزشکار سهساله تا ورزشکار 99 ساله داریم که فعالیت میکنند. با وجود چنین ظرفیت و جایگاهی، اینکه نسبت به این ورزش کوتاهی میشود و آنطور که باید دیده نمیشود، بهویژه در بحث بودجهها، واقعاً برای من یک سؤال است.
سؤال من این است که چرا کسانی که مدعی فرهنگ، تمدن و معنویات دینی هستند، به ورزشی که ورزشکارانش با وضو وارد گود میشوند و تمام صحبت و محتوای آن بر پایه مردانگی، جوانمردی و راستی است، اهمیت نمیدهند؟
این ورزش مجموعهای از ارزشهای فرهنگی، اخلاقی، دینی و پهلوانی را در خود جای داده است و انتظار داریم مسئولان و متولیان امر توجه بیشتری به آن داشته باشند.

انتهای پیام/7540