به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان،در ابوزیدآباد، جایی که زندگی در همسایگی کویر و در پیوند با طبیعت سختکوش این سرزمین جریان دارد، هنر و فرهنگ مردم در تار و پود دستبافتهها، نقشهای گلیم، عطر نانهای محلی و طعم محصولات کشاورزی جلوهگر شده است. این شهر در شهرستان آرانوبیدگل علاوه بر جاذبههای طبیعی و تاریخی، گنجینهای از هنرهای سنتی و تولیدات بومی را در خود جای داده است؛ میراثی که نسلبهنسل از مادران و پدران به فرزندان رسیده و امروز میتواند به یکی از ظرفیتهای مهم گردشگری و اقتصادی منطقه تبدیل شود. از قالی و گلیم دستباف گرفته تا نانهای سنتی، شیرینیهای محلی و محصولات کشاورزی، هرکدام بخشی از هویت ابوزیدآباد را روایت میکنند.
هنرهایی که در خانههای کویری ریشه دواندهاند
وقتی سخن از صنایع دستی ابوزیدآباد به میان میآید، پیش از هر چیز از قالیبافی یاد میکرد؛ هنری دیرپا که در زندگی خانوادگی و اقتصاد محلی منطقه جایگاه ویژهای داشته است. قالیبافی در ابوزیدآباد تنها یک حرفه یا فعالیت اقتصادی نیست، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی مردمان این سرزمین به شمار میرود؛ هنری که در گذشته در بسیاری از خانهها جریان داشت و زنان با نشستن پشت دارهای قالی، نقشهایی را میآفریدند که حاصل صبر، مهارت و ذوق هنری آنان بود.
قالیهای دستباف منطقه با نقشها و طرحهای سنتی، حاصل تجربه نسلهایی از بافندگان هستند. این هنر در کنار فعالیتهای کشاورزی و دامداری، بهعنوان منبع درآمد مکمل خانوادهها نقش داشته و بهویژه برای زنان روستایی فرصت ارزشمندی برای مشارکت اقتصادی فراهم کرده است.

یک پژوهش دانشگاهی درباره صنعت قالیبافی در بخش ابوزیدآباد نشان میدهد که این حرفه در افزایش درآمد خانوارهای روستایی، بهبود سطح زندگی و کاهش مهاجرت از روستاها تأثیر مثبت داشته است. قالیبافی در این منطقه، پیوندی میان هنر و اقتصاد خانواده ایجاد کرده است؛ پیوندی که اگر با آموزش، حمایت از بافندگان و فراهم کردن بازار فروش همراه شود، میتواند همچنان بهعنوان یکی از مشاغل ارزشمند خانگی و بومی به حیات خود ادامه دهد.
گلیمبافی؛ میراثی که دوباره جان گرفته است
یکی از شاخصترین هنرهای دستی ابوزیدآباد گلیمبافی است؛ هنری که ریشه در شیوه زندگی کویری مردم منطقه دارد و در سالهای اخیر با تلاش هنرمندان و مربیان محلی مورد توجه قرار گرفته است. گلیمبافی در گذشته پاسخی به نیازهای روزمره خانوادهها بود. مردم برای پوشاندن کف اتاقها، تهیه زیرانداز و استفاده در بخشهای مختلف خانه، از دستبافتههایی بهره میبردند که با مواد اولیه در دسترس و متناسب با شرایط زندگی کویری تولید میشدند.
پشم، موی بز و بعدها نخ و پارچههای پنبهای از جمله موادی بودند که در بافت این محصولات مورد استفاده قرار میگرفتند. یکی از ویژگیهای جالب گلیمبافی در منطقه کویرات، استفاده خلاقانه از مواد دورریختنی است. در شیوههای سنتی، زنان با استفاده از نخهای باقیمانده از قالیبافی و نوارهایی که از پارچهها و لباسهای قدیمی تهیه میکردند، گلیمهایی کاربردی و زیبا میبافتند. این روش علاوه بر صرفهجویی در مواد اولیه، نمونهای از استفاده هوشمندانه از امکانات محدود زندگی در مناطق کویری بوده است.
مهارت سنتی گلیمبافی بخش کویرات ابوزیدآباد و روستاهای تابعه آن نیز در فهرست میراث فرهنگی ناملموس کشور به ثبت رسیده است؛ اتفاقی که اهمیت این هنر را در حفظ هویت فرهنگی منطقه نشان میدهد. امروزه گلیمبافان ابوزیدآباد با بهرهگیری از تجربه گذشتگان و استفاده از شیوههای تازه، محصولات متنوعتری تولید میکنند. گلیمهای کوچک، پادری، زیرانداز، محصولات تزئینی و دستبافتههای مناسب دکوراسیون خانه از جمله تولیداتی هستند که علاوه بر مصرف خانوادگی، مورد توجه گردشگران نیز قرار گرفتهاند.
از ویژگیهای دیگر این هنر، تنوع نقشها و طرحهاست. برخی هنرمندان از نقشههای مشخص استفاده میکنند و گروهی دیگر با تکیه بر ذوق و تجربه خود، نقشها را بهصورت ذهنی میبافند. همین تفاوت در شیوه اجرا، به هر دستبافته جلوهای خاص میبخشد.
گلیمبافی در ابوزیدآباد تنها به حفظ یک هنر قدیمی محدود نمانده است؛ برگزاری دورههای آموزشی و استقبال علاقهمندان از این رشته، زمینهای برای انتقال مهارت به نسل جدید و ایجاد فرصتهای درآمدزایی برای بانوان فراهم کرده است. بر اساس گزارشهای منتشرشده از فعالان این حوزه، صدها نفر در دورههای آموزشی گلیمبافی شرکت کردهاند و حدود 200 هنرمند صنایع دستی در منطقه فعالیت دارند.

چادرشببافی و دستبافتههای سنتی؛ هنرهایی از دل زندگی
در کنار قالی و گلیم، چادرشببافی نیز از هنرهای سنتی شناختهشده در منطقه کویرات و شهرستان آرانوبیدگل است. این هنر با استفاده از نخهای رنگی و شیوههای سنتی بافت، پارچههایی زیبا و کاربردی تولید میکند که در گذشته برای مصارف گوناگون خانوادگی مورد استفاده قرار میگرفتند. چادرشبهای دستباف به دلیل تنوع رنگ و نقش، علاوه بر کاربرد سنتی، قابلیت استفاده در تولید محصولات امروزی و تزئینی را نیز دارند. این دستبافتهها میتوانند در قالب رومیزی، بقچه، پوششهای تزئینی و محصولات متناسب با دکوراسیون خانه به بازار عرضه شوند.
خورجینبافی و شالبافی نیز از دیگر هنرهایی هستند که در پیشه صنایع دستی منطقه دیده میشوند. خورجین در گذشته یکی از وسایل کاربردی زندگی مردم و وسیلهای برای حمل محصولات کشاورزی و لوازم مورد نیاز در سفرهای روستایی بود. این دستبافتهها نشان میدهند که صنایع دستی در فرهنگ مردم ابوزیدآباد همواره پیوندی نزدیک با نیازهای روزمره زندگی داشتهاند. در کنار این هنرها، رشتههایی مانند پلاسبافی و گیوهدوزی نیز در مجموعه هنرهای سنتی شهرستان آرانوبیدگل جایگاه دارند و بخشی از ظرفیتهای فرهنگی منطقه را تشکیل میدهند.
سفال و هنرهای ظریف؛ جلوهگری دیگر از ذوق هنرمندان منطقه
هنر سفالگری و تولید ظروف سنتی نیز از جمله هنرهایی است که در پیشه صنایع دستی شهرستان آرانوبیدگل دیده میشود. ساخت کوزه، سبو، سنگاب و ظروف سفالی از گذشته در این محدوده رواج داشته و این محصولات به دلیل کاربرد روزمره و ویژگیهای طبیعی مواد اولیه، بخشی از فرهنگ زندگی مردم منطقه بودهاند. ظروف سفالی در روزگاری که امکانات نگهداری و خنککردن آب به شکل امروزی وجود نداشت، کاربرد فراوانی داشتند. کوزهها و سبوهای سفالی به دلیل خاصیت تبخیری بدنه متخلخل خود، به خنک نگهداشتن آب کمک میکردند و به همین دلیل در خانههای مناطق گرم و خشک مورد استفاده قرار میگرفتند.
نقاشی روی سفال و معرق چرم نیز از رشتههای صنایع دستی فعال در شهرستان آرانوبیدگل هستند. این هنرها با تکیه بر ظرافت، دقت و خلاقیت هنرمندان، محصولاتی تزئینی و کاربردی به وجود میآورند و ظرفیت مناسبی برای عرضه به گردشگران دارند.

سوغات ابوزیدآباد؛ طعمهایی بهیادماندنی از سرزمین کویر
سفر به ابوزیدآباد بدون آشنایی با خوراکها و سوغات محلی آن کامل نمیشود. خوراکیهایی که در کنار محصولات کشاورزی و دستساختههای هنرمندان، بخشی از فرهنگ پذیرایی و مهماننوازی مردم منطقه را شکل میدهند. از جمله سوغات خوراکی شناختهشده شهرستان آرانوبیدگل میتوان به نان عباسعلی، شیرینیهای محلی، سوهان و تخمههای بوداده اشاره کرد. این محصولات در فرهنگ غذایی منطقه جایگاه ویژهای دارند و برای گردشگرانی که به دنبال خرید یادگاری از سفر خود هستند، گزینههای جذابی به شمار میروند.
«نان عباسعلی» از خوراکیهای سنتی محدوده است که بهواسطه شیوه تهیه و طعم خاص خود شناخته میشود. نانهای محلی در فرهنگ غذایی مناطق کویری تنها یک ماده غذایی نیستند، بلکه بخشی از سنتهای خانوادگی و شیوه پذیرایی از مهمانان به شمار میروند. پخت نان در خانهها و انتقال دستورهای سنتی از نسل به نسل دیگر، از جلوههای ماندگار فرهنگ غذایی این منطقه است.
سوهان و شیرینیهای محلی نیز از دیگر خوراکیهایی هستند که در میان سوغات شهرستان آرانوبیدگل قرار میگیرند. شیرینیها بهویژه برای پذیرایی و هدیهدادن مورد توجه قرار دارند و میتوانند در کنار دیگر محصولات بومی، بخشی از سبد سوغات گردشگران را تشکیل دهند. تخمههای بوداده کویری نیز از خوراکیهای شناختهشده این شهرستان هستند. شیوه سنتی بودادن تخمه با استفاده از شنریزه، از ویژگیهایی است که در معرفی سوغات منطقه به آن اشاره میشود. این خوراکی ساده و خوشطعم، یادآور شیوههای قدیمی آمادهسازی تنقلات در مناطق کویری است.

محصولات کشاورزی؛ برکت زمین در همسایگی کویر
ابوزیدآباد با وجود قرارگرفتن در محدوده اقلیم گرم و خشک، از ظرفیتهای کشاورزی قابل توجهی برخوردار است. مردم این منطقه در کنار فعالیتهای صنعتی و صنایع دستی، از گذشته به کشاورزی و باغداری اشتغال داشتهاند و محصولات متنوعی را متناسب با شرایط آبوهوایی منطقه تولید کردهاند. پسته از یکی از محصولات مهم کشاورزی ابوزیدآباد است که در معرفی تولیدات منطقه جایگاه ویژهای دارد.
این محصول علاوه بر مصرف داخلی، ظرفیت عرضه به بازارهای دیگر را نیز دارد و میتواند در کنار صنایع دستی و خوراکیهای محلی، بخشی از سوغات طبیعی منطقه باشد. انار، انگور، انجیر، سیب و آلوچه نیز از جمله محصولات باغی هستند که در پیشه کشاورزی ابوزیدآباد به آنها اشاره شده است. در کنار محصولات باغی، کشت محصولاتی مانند گندم، جو، خربزه، طالبی و خیار نیز در فعالیتهای کشاورزی منطقه دیده میشود. این محصولات به دلیل ارتباط مستقیم با اقلیم و شیوه زندگی مردم، بخشی از هویت اقتصادی و غذایی منطقه را شکل میدهند. عرضه محصولات تازه و فرآوردههای کشاورزی به مسافران نیز میتواند فرصت مناسبی برای رونق کسبوکارهای محلی فراهم کند.
صنایع دستی؛ فرصتی برای اشتغال و رونق گردشگری
صنایع دستی ابوزیدآباد علاوه بر ارزش فرهنگی، ظرفیت اقتصادی قابل توجهی دارند. بسیاری از این هنرها در قالب مشاغل خانگی شکل گرفتهاند و بهویژه برای بانوان منطقه امکان فعالیت اقتصادی در محیط خانواده را فراهم کردهاند. یکی از مزیتهای مهم این صنایع، امکان تولید محصولات متنوع با سرمایه اولیه محدود است. برای مثال، گلیمبافی در مقایسه با قالیبافی به زمان و هزینه کمتری نیاز دارد و همین موضوع میتواند ورود علاقهمندان به این حرفه را آسانتر کند.
با وجود این ظرفیتها، هنرمندان صنایع دستی برای ادامه فعالیت خود با چالشهایی مانند تأمین مواد اولیه، دسترسی به بازار فروش، معرفی محصولات و جذب گردشگر روبهرو هستند. ثبت ملی یک هنر، اگرچه اقدامی ارزشمند برای حفاظت از میراث فرهنگی است، اما بهتنهایی نمیتواند استمرار تولید و رونق اقتصادی آن را تضمین کند.
ایجاد بازارچههای دائمی صنایع دستی، برگزاری نمایشگاههای فصلی، حمایت از کارگاههای خانگی، ارائه تسهیلات به هنرمندان و استفاده از ظرفیت فضای مجازی برای فروش محصولات، از جمله اقداماتی است که میتواند به تقویت این حوزه کمک کند. همچنین قرارگرفتن صنایع دستی در مسیر گردشگری کویر ابوزیدآباد فرصتی برای پیوند میان گردشگری طبیعی و اقتصاد فرهنگی منطقه است. گردشگرانی که برای تماشای چشماندازهای کویری، بازدید از جاذبههای تاریخی و تجربه زندگی در مناطق کویری به این شهر سفر میکنند، میتوانند با خرید محصولات بومی، در حمایت از هنرمندان و تولیدکنندگان محلی سهم داشته باشند.
در همین راستا، راهاندازی کارگاههای زنده صنایع دستی و فراهمکردن امکان مشاهده مراحل تولید قالی، گلیم و چادرشب میتواند تجربه سفر را برای گردشگران جذابتر کند. وقتی مسافر از نزدیک با شیوه بافت یک گلیم و دشواریهای تولید یک قالی دستباف آشنا میشود، ارزش هنری و اقتصادی محصول را بهتر درک میکند و خرید آن برایش معنایی فراتر از تهیه یک سوغات ساده خواهد داشت.

سوغاتی به وسعت فرهنگ و تاریخ یک شهر
ابوزیدآباد را میتوان سرزمینی دانست که در آن طبیعت کویری، هنرهای دستی، محصولات کشاورزی و خوراکیهای سنتی در کنار یکدیگر هویت فرهنگی ویژهای ساختهاند. در این شهر، قالی و گلیم تنها زیرانداز نیستند؛ روایتگر ذوق و تلاش مردمانی هستند که از امکانات محدود طبیعت، آثار ماندگار خلق کردهاند. نانهای محلی و شیرینیهای سنتی نیز تنها خوراکیهایی برای پذیرایی نیستند، بلکه بخشی از خاطره جمعی و فرهنگ مهماننوازی مردم این سرزمین به شمار میروند.
حفظ و معرفی این ظرفیتها میتواند ابوزیدآباد را از یک مقصد صرفاً طبیعتگردی به مقصدی برای گردشگری فرهنگی و تجربهمحور تبدیل کند؛ مقصدی که گردشگر در آن علاوه بر تماشای کویر، با هنر دست مردم، شیوه زندگی، خوراک محلی و میراث نسلهای گذشته آشنا میشود. بیتردید، حمایت از هنرمندان، تقویت بازار فروش محصولات بومی و پیوند صنایع دستی با صنعت گردشگری، راهی برای حفظ این میراث ارزشمند و ایجاد فرصتهای اقتصادی پایدار در منطقه است؛ چراکه هر گلیم و قالی دستباف و هر محصول محلی، بخشی از داستان زندگی مردمانی را روایت میکند که در دل کویر، هنر را به بخشی جداییناپذیر از زندگی خود تبدیل کردهاند.
انتهای پیام/174