به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، هم‌زمان با ایام فاطمیه و سالروز شهادت حضرت فاطمه زهرا (س)، تابلوی نقاشی «مَرو مادر» اثر محمدعلی نادری، در نگاه‌خانه سوره حوزه هنری رونمایی شد.
این اثر با محوریت تشییع شبانه پیکر مطهر حضرت صدیقه طاهره (س)، با تکنیک رنگ‌روغن روی بوم و در ابعاد 120 در 170 سانتی‌متر خلق شده است.
محمدعلی نادری خالق نقاشی «مَرو مادر»، درباره این‌اثر گفت: اگر قرار است اثری بر اساس تخیل هنرمند شکل بگیرد، باید مراقب بود که این تخیل به اصل روایت و واقعیت تاریخی آسیبی وارد نکند. به بیان دیگر، یا تصویر باید کاملاً با روایت و مستندات تاریخی منطبق باشد یا اگر بر اساس دریافت شخصی و تخیل هنرمند شکل می‌گیرد، نباید با حقیقت واقعه تعارض داشته باشد.
این‌نقاش درباره مشخصات و موضوع این اثر توضیح داد: این تابلو در ابعاد 120 در 170 سانتی‌متر و با تکنیک رنگ‌روغن روی بوم اجرا شده و موضوع آن به ایام سوگواری و شهادت حضرت زهرا (س) اختصاص دارد.
وی با اشاره به ایده شکل‌گیری این اثر گفت: بر اساس روایات، تشییع و تدفین پیکر مطهر حضرت زهرا (س) به‌صورت شبانه انجام شده است. حضرت امیرالمؤمنین علی (ع) به همراه شمار اندکی از یاران مورد اعتماد خود، پیکر مطهر حضرت را شبانه به خاک سپردند. این موضوع نیز بنا بر وصیت حضرت زهرا (س) انجام شد؛ ایشان سفارش کرده بودند که مراسم تدفینشان در شب برگزار شود.
نادری ادامه داد: در روایت‌های مربوط به مراسم تشییع، نام حضرت امام حسن مجتبی (ع) و حضرت امام حسین (ع) نیز به‌عنوان افرادی که در این مراسم حضور داشته‌اند، ذکر شده است. همین موضوع، یکی از محورهای اصلی شکل‌گیری ایده این تابلو بود.
این‌هنرمند با اشاره به سابقه خلق آثاری با موضوع حضرت زهرا (س) گفت: در سال‌های گذشته نیز گاهی به مناسبت ایام فاطمیه آثاری خلق کرده‌ام؛ البته این‌گونه نبوده است که حتماً از پیش برنامه‌ریزی کرده باشم یا هر سال به‌صورت سفارشی اثری با این موضوع تولید کنم. گاهی ایده‌ای به‌طور ناگهانی در ذهنم شکل گرفته و پس از بررسی و هماهنگی، به این نتیجه رسیده‌ایم که ظرفیت تبدیل شدن به یک اثر هنری را دارد.
وی افزود: در چند سال گذشته، تقریباً هر سال اثری با موضوع این واقعه خلق کرده‌ام. اگر این آثار را در کنار یکدیگر قرار دهیم، می‌توانند روایتی تصویری و دنباله‌دار از بخش‌های مختلف این واقعه را شکل دهند. برای نمونه، در یکی از آثار پیشین، صحنه‌ای از غسل دادن پیکر مطهر حضرت به تصویر کشیده شد. در اثر دیگری، لحظه‌ای روایت شد که امیرالمؤمنین (ع) پس از مواجهه با آن واقعه تلخ، دست بر دیوار می‌گذارند. همچنین در تابلویی دیگر، صحنه نماز خواندن حضرت امیرالمؤمنین (ع) بر پیکر مطهر حضرت زهرا (س) به تصویر درآمد. سال گذشته نیز اثری با موضوع آماده کردن تابوت و انجام مراسم غسل خلق کردم.
نادری با تأکید بر اهمیت پژوهش و استناد تاریخی در خلق آثار مذهبی و تاریخی گفت: هنرمندی که در زمینه موضوعات تاریخی فعالیت می‌کند، باید پیش از اجرای اثر، مطالعات کافی داشته باشد یا دست‌کم با افراد آگاه و مطلع مشورت کند. حتی پیش از آنکه اتود هنری اثر برای تأیید نهایی ارائه شود، تلاش می‌کنیم بررسی کنیم که ایده موردنظر تا چه اندازه با مستندات تاریخی مطابقت دارد و آیا اساساً چنین اتفاقی در روایت‌ها ثبت شده است یا خیر.
وی افزود: اگر قرار است اثری بر اساس تخیل هنرمند شکل بگیرد، باید مراقب بود که این تخیل به اصل روایت و واقعیت تاریخی آسیبی وارد نکند. به بیان دیگر، یا تصویر باید کاملاً با روایت و مستندات تاریخی منطبق باشد یا اگر بر اساس دریافت شخصی و تخیل هنرمند شکل می‌گیرد، نباید با حقیقت واقعه تعارض داشته باشد.
این‌نقاش در ادامه به یکی از تجربه‌های پیشین خود در زمینه نقاشی با موضوع عاشورا اشاره کرد و گفت: چند سال پیش اثری درباره حضرت علی‌اکبر (ع) و لحظه شهادت ایشان خلق کردم. همواره این پرسش در ذهنم وجود داشت که پس از آنکه حضرت سیدالشهدا (ع) پیکر فرزندشان را به خیمه منتقل می‌کنند، چه اتفاقی رخ می‌دهد. در روضه‌ها و روایت‌ها به انتقال پیکر حضرت علی‌اکبر (ع) اشاره شده است، اما درباره لحظات پس از آن کمتر سخنی شنیده بودم.
نادری ادامه داد: در ذهنم این تصویر شکل گرفت که پس از پایان درگیری‌ها و خلوت شدن میدان، پدر فرصتی پیدا می‌کند تا برای لحظاتی با خود خلوت کند و اندوه فقدان فرزند رشیدش را تجربه کند. این دریافت ذهنی به شکل‌گیری یک تصویر خیالی منجر شد. از آنجا که این تصویر با اصل روایت تعارضی نداشت و به آن آسیبی وارد نمی‌کرد، تصمیم گرفتم آن را اجرا کنم.
او درباره ایده اصلی تابلوی «مَرو مادر» توضیح داد: در این اثر نیز تلاش کردم لحظه‌ای از تشییع شبانه حضرت زهرا (س) را از زاویه‌ای متفاوت به تصویر بکشم. آنچه در ذهن من اهمیت داشت، وضعیت فرزندان حضرت و مواجهه آنان با فقدان مادر بود. من در زندگی شخصی خود چنین صحنه‌ای را تجربه نکرده بودم، اما در اتفاقات تلخی که برای اطرافیانم رخ داده، بارها دیده‌ام که کودکان در مواجهه با فقدان یکی از عزیزانشان، به‌دنبال او حرکت می‌کنند یا اطرافیان تلاش می‌کنند به شکلی از مواجهه مستقیم آنان با فضای سوگواری جلوگیری کنند.
این هنرمند افزود: در ذهنم این پرسش شکل گرفت که در آن لحظه تاریخی، چه کسی می‌توانست مراقب این دو کودک باشد یا آنان را از مواجهه با آن واقعه دور کند؟ همین تصور، نقطه آغاز شکل‌گیری تصویر شد. در این تابلو تلاش کردم فضای اندوه و دلتنگی دو فرزند حضرت زهرا (س) را در لحظه تشییع مادرشان به نمایش بگذارم.
نادری درباره ترکیب‌بندی اثرش گفت: در ترکیب‌بندی تابلو تلاش کردم نخستین عناصر قابل توجه برای مخاطب، حضرت امام حسن مجتبی (ع) و حضرت امام حسین (ع) باشند؛ دو شخصیتی که در پی تابوت مادر خود حرکت می‌کنند. در ادامه، پیکر مطهر حضرت زهرا (س) و حضرت امیرالمؤمنین (ع) که در حال حمل تابوت هستند، در مرکز توجه قرار می‌گیرند. در تصویر، حضرت امیرالمؤمنین (ع) در مقابل تابوت قرار دارند و با حالتی خمیده، بار سنگین این مصیبت را بر دوش می‌کشند. شخصیتی که جایگاه و عظمت او فراتر از توصیف است، در این صحنه با اندوهی عمیق به تصویر کشیده شده است. در کنار ایشان نیز شمار اندکی از یاران حضور دارند تا فضای تشییع شبانه و غربت آن واقعه بازنمایی شود.
این نقاش ادامه داد: در پشت تابوت نیز یکی از همراهان حضور دارد، اما محور اصلی روایت تصویری، دو فرزند حضرت زهرا (س) هستند که سراسیمه به دنبال مادر حرکت می‌کنند. تلاش کردم تمام ترکیب‌بندی به‌گونه‌ای باشد که نگاه مخاطب ابتدا به این دو شخصیت جلب شود و سپس به سایر عناصر و فضای کلی واقعه برسد.
وی درباره نحوه نمایش حرکت دو امام در تابلو گفت: در اجرای فیگورهای حرکتی تلاش کردم تفاوت سنی حضرت امام حسن (ع) و حضرت امام حسین (ع) نیز تا اندازه‌ای در تصویر دیده شود. با توجه به سن بیشتر امام حسن (ع)، حالت دویدن ایشان اندکی متفاوت طراحی شده است؛ در حالی که حرکت امام حسین (ع) حالتی دارد که گویی هنوز توان عبور از سنگینی آن لحظه را ندارند. در بخشی از تصویر، فضای خانه با حداقل عناصر به نمایش درآمده است. جز یک حصیر کهنه و طاقچه‌ای بسیار محو، عنصر مشخص دیگری در آن دیده نمی‌شود. هدفم این بود که مخاطب بتواند از طریق همین نشانه‌های اندک، فضای ساده و اندوه‌بار خانه را درک کند.
نادری در بخشی از اثر نیز گوشه‌ای از فضای خانه و خون باقی‌مانده در آن دیده می‌شود. برداشت من این بود که سنگینی آن لحظه به‌اندازه‌ای است که هنوز نمی‌توان از فضای خانه و اندوهی که در آن جریان دارد عبور کرد و به ادامه واقعه رسید. به همین دلیل، تلاش کردم مخاطب ابتدا در فضای سنگین و غم‌بار خانه متوقف شود و سپس حرکت تابوت و دو فرزندی را دنبال کند که سراسیمه به دنبال مادر خود می‌روند.
این‌نقاش در بخش دیگری از سخنانش به پیشینه هنری و مسیر آموزش خود اشاره کرد و گفت: من از حدود 10 تا 12 سالگی این توفیق را داشتم که نزد علی بحرینی در برازجان آموزش ببینم. ایشان در آن زمان در زمینه نقاشی فعالیت می‌کردند و آثار عاشورایی نیز خلق می‌کردند. بخش مهمی از علاقه و آشنایی اولیه من با هنر نقاشی در محضر ایشان شکل گرفت و بعد از آن خدمت حسن روح الامین رسیدم و شاگرد او بودم. از نظر سبک و شیوه اجرا، علاقه زیادی به نقاشی کلاسیک اروپایی دارم. حسن روح الامین نیز بیشتر در همین فضا و شیوه فعالیت می‌کردند و این موضوع در شکل‌گیری سلیقه هنری من تأثیرگذار بود.
نادری با اشاره به ویژگی‌های بصری این سبک افزود: در این شیوه، تضاد میان تاریکی و روشنایی اهمیت زیادی دارد. معمولاً بخش عمده‌ای از تصویر در تاریکی قرار می‌گیرد و نور شدید بر عنصر یا شخصیت اصلی تابلو متمرکز می‌شود. همچنین پیچیدگی فیگورها، روایت‌محور بودن اثر و ایجاد نوعی اوج و فرود در فضای بصری، از ویژگی‌های این سبک به شمار می‌رود؛ درست مانند قطعه‌ای موسیقی که به‌تدریج پیش می‌رود و در نقطه‌ای به اوج می‌رسد.
وی در پایان با اشاره به هنرمندان شاخص این جریان هنری گفت: در تاریخ نقاشی اروپا، هنرمندانی همچون کاراواجو و روبنس از جمله چهره‌هایی هستند که در این شیوه و با بهره‌گیری از تضاد نور و تاریکی، ترکیب‌بندی‌های پیچیده و روایت‌گری تصویری آثار شاخصی خلق کرده‌اند.
انتهای پیام/