به گزارش خبرگزاری تسنیم از زابل، توسعه زیرساخت‌های کتابخانه‌ای، افزایش دسترسی شهروندان به منابع مطالعاتی و جذب نسل جدید به کتابخوانی، از محورهای مهم برنامه‌های فرهنگی شهرستان زابل به شمار می‌رود. این شهرستان با برخورداری از کتابخانه‌های عمومی، سالن‌های مطالعه، مراکز مشارکتی و ظرفیت کتابخانه‌های دانشگاهی و مدارس، مجموعه‌ای قابل توجه از امکانات مطالعاتی را در اختیار علاقه‌مندان قرار داده است.
با وجود این ظرفیت‌ها، کاهش ارتباط بخشی از جامعه با کتابخانه‌ها در سال‌های گذشته، به‌ویژه در دوران شیوع کرونا و همچنین گسترش استفاده از فضای مجازی، ضرورت اجرای برنامه‌های تازه برای احیای عادت مطالعه را دوچندان کرده است. در این میان، تأمین منابع جدید، تجهیز بخش‌های کودک و نوجوان، افزایش مشارکت خانواده‌ها و خیران و راه‌اندازی کتابخانه مرکزی سیستان از جمله مطالباتی است که می‌تواند به توسعه فعالیت‌های کتابخانه‌ای در منطقه کمک کند.
هم‌زمان با هفته کتاب و کتابخوانی، خبرنگار تسنیم در گفت‌وگو با علی‌اصغر میری، رئیس اداره کتابخانه‌های عمومی شهرستان زابل وضعیت زیرساخت‌ها و منابع کتابخانه‌ای، میزان استقبال مردم، برنامه‌های جذب کودکان و نوجوانان، فعالیت‌های فرهنگی این هفته و ضرورت راه‌اندازی کتابخانه مرکزی سیستان را بررسی کرده است.
زابل بیش از 20 سالن مطالعه و 8 هزار عضو کتابخانه‌ای دارد
تسنیم: در ابتدا درباره وضعیت زیرساخت‌ها و ظرفیت کتابخانه‌های عمومی شهرستان زابل توضیح دهید. در حال حاضر چه تعداد مرکز و فضای مطالعاتی در شهرستان فعالیت می‌کنند؟
اداره کتابخانه‌های عمومی شهرستان زابل مسئولیت ترویج فرهنگ مطالعه و توسعه خدمات کتابخانه‌ای را بر عهده دارد و در این راستا تلاش کرده‌ایم با توسعه فضاهای مطالعاتی و افزایش دسترسی عمومی به منابع فرهنگی، زمینه بهره‌مندی اقشار مختلف جامعه از کتاب و کتابخوانی را فراهم کنیم.
در حال حاضر هفت باب کتابخانه عمومی نهادی، بیش از 20 سالن مطالعه عمومی، سه کتابخانه عمومی مستقل، سه کتابخانه عمومی مشارکتی و بیش از پنج فضای پیشخوان در سطح شهرستان فعالیت دارند و خدمات متنوعی به شهروندان ارائه می‌کنند.
بیش از 8 هزار نفر نیز در مراکز کتاب و کتابخوانی شهرستان عضویت دارند و به‌صورت مستقیم از خدمات مراکز دولتی و بخش خصوصی بهره‌مند می‌شوند. این آمار نشان‌دهنده وجود ظرفیت قابل توجهی برای توسعه فعالیت‌های مطالعاتی در زابل است.
تسنیم: با وجود این امکانات، وضعیت استقبال مردم از کتابخانه‌ها و فرهنگ مطالعه را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
طی سال‌های اخیر اقدامات مناسبی در زمینه توسعه فضاهای کتابخانه‌ای، سالن‌های مطالعه و مراکز ارائه خدمات کتابخوانی انجام شده و شهرستان زابل از ظرفیت قابل توجهی در این حوزه برخوردار است.
البته دوران شیوع بیماری کرونا موجب ایجاد فاصله میان مردم و کتابخانه‌ها شد و تعداد اعضای کتابخانه‌ها با کاهش قابل توجهی مواجه شد. در آن دوره، بسیاری از فعالیت‌های حضوری و ارتباط مستقیم مخاطبان با کتابخانه‌ها تحت تاثیر قرار گرفت، اما در سال‌های اخیر و با بهبود شرایط، استقبال شهروندان از کتابخانه‌های عمومی روند مطلوب‌تری پیدا کرده است.
با این حال، برای افزایش سرانه مطالعه و گسترش فرهنگ کتابخوانی، صرفا توسعه فضاهای فیزیکی کافی نیست و باید برنامه‌های متنوعی برای جذب مخاطبان و تشویق مردم به استفاده مستمر از کتابخانه‌ها اجرا شود.
ترویج کتابخوانی بدون مشارکت خانواده‌ها و مدارس به نتیجه نمی‌رسد
تسنیم: برای افزایش استقبال مردم از کتابخانه‌ها و نهادینه کردن فرهنگ مطالعه، چه اقداماتی باید در سطح شهرستان انجام شود؟
ظرفیت‌های بالقوه فراوانی برای توسعه کتابخوانی در شهرستان وجود دارد، اما تحقق این هدف نیازمند همراهی دستگاه‌ها و نهادهای مختلف است. دانشگاه‌ها، مدارس، مساجد، خانواده‌ها و فعالان اجتماعی و فرهنگی هرکدام می‌توانند در گسترش فرهنگ مطالعه نقش موثری ایفا کنند.
باید زمینه‌ای فراهم شود تا کتابخوانی به بخشی از فعالیت‌های روزمره خانواده‌ها، مراکز آموزشی و مجموعه‌های فرهنگی تبدیل شود. ایجاد مشوق‌های مناسب در مجموعه‌های مختلف و تشویق اقشار جامعه، به‌ویژه نسل جوان، به مطالعه می‌تواند در افزایش سرانه مطالعه و نهادینه‌سازی این فرهنگ موثر باشد.
در واقع، کتابخانه‌ها به‌تنهایی نمی‌توانند بار ترویج فرهنگ مطالعه را بر دوش بکشند و برای دستیابی به نتیجه مطلوب، مشارکت عمومی و همکاری نهادهای آموزشی و فرهنگی ضروری است.
بیش از 500 هزار جلد کتاب در کتابخانه‌ها و مراکز مطالعاتی زابل وجود دارد
تسنیم: وضعیت منابع کتابخانه‌ای شهرستان چگونه است و کتابخانه‌های عمومی چه تعداد کتاب در اختیار دارند؟
در حال حاضر بیش از 100 هزار جلد کتاب در کتابخانه‌های عمومی نهادی زابل موجود است. نهاد کتابخانه‌های عمومی کشور مهمترین منبع تأمین این کتاب‌ها به شمار می‌رود و بخش قابل توجهی از منابع از طریق خرید متمرکز در اختیار کتابخانه‌ها قرار می‌گیرد.
خریدهای استانی و اهدای کتاب از سوی مردم، ادارات و مجموعه‌های مختلف نیز از دیگر مسیرهای تأمین منابع کتابخانه‌ای است. خوشبختانه در این زمینه مشارکت مناسبی صورت گرفته، اما همچنان به منابع مطالعاتی جدید، به‌ویژه کتاب‌های کمک‌درسی و منابع ویژه کودکان، نیاز جدی داریم.
تأمین این منابع نیازمند مشارکت بیشتر مردم و خیران در حوزه اهدای کتاب است تا کودکان، دانش‌آموزان و سایر علاقه‌مندان بتوانند به منابع مطالعاتی مورد نیاز خود دسترسی آسان‌تری داشته باشند.
تسنیم: آیا آمار 100 هزار جلد کتاب، مجموع منابع مطالعاتی موجود در شهرستان را شامل می‌شود یا ظرفیت کتابخانه‌های دیگر نیز باید به آن اضافه شود؟
این رقم مربوط به کتابخانه‌های عمومی نهادی است و تمام ظرفیت مطالعاتی شهرستان را در بر نمی‌گیرد. با احتساب کتابخانه‌های مشارکتی، مستقل، فضاهای پیشخوان، کتابخانه‌های دانشگاهی، مساجد، مدارس و ادارات، بیش از 500 هزار جلد کتاب در سطح شهرستان زابل وجود دارد.
این ظرفیت قابل توجه است و امکان بهره‌مندی عموم مردم از آن وجود دارد. مانع خاصی برای استفاده شهروندان از منابع موجود وجود ندارد و حتی کتابخانه‌های مستقر در محیط دانشگاه‌ها نیز آمادگی خود را برای پذیرش شهروندان و ارائه خدمات به علاقه‌مندان در صورت نیاز اعلام کرده‌اند.
بنابراین، ظرفیت مطالعاتی شهرستان را نباید صرفا به کتابخانه‌های عمومی نهادی محدود کرد؛ مجموعه‌ای از مراکز دولتی، آموزشی، دانشگاهی و مشارکتی در این زمینه فعالیت دارند.
بخش تخصصی کودک در کتابخانه استاد افشار سیستانی توسعه می‌یابد
تسنیم: با گسترش فضای مجازی و تغییر الگوی سرگرمی و دریافت اطلاعات در میان نسل جدید، کتابخانه‌ها چگونه می‌توانند کودکان، نوجوانان و جوانان را دوباره به مطالعه جذب کنند؟
فضای مجازی در مقطعی توانست مخاطبان زیادی را به خود جذب کند، اما به‌تدریج بسیاری از مردم به پراکندگی، گذرا بودن و سطحی بودن بخشی از اطلاعات ارائه‌شده در این فضا پی برده‌اند. این مسئله می‌تواند زمینه توجه دوباره نسل جدید به منابع مطالعاتی معتبر و کتاب را فراهم کند.
البته برای تحقق این موضوع باید کتابخانه‌ها نیز متناسب با نیاز و سلیقه مخاطبان تغییر کنند. فراهم کردن فضای مناسب و امکانات به‌روز، یکی از مهمترین عوامل جذب کودکان و نوجوانان به کتابخانه‌هاست. در این زمینه اقدامات مناسبی انجام شده، اما همچنان به‌روزرسانی تجهیزات و امکانات، به‌ویژه در بخش کودک و نوجوان، بیش از سایر بخش‌ها احساس می‌شود.
تسنیم: در حوزه توسعه خدمات ویژه کودکان چه اقدام مشخصی انجام شده و چه برنامه‌ای برای تقویت این بخش دارید؟
راه‌اندازی بخش تخصصی کودک در کتابخانه عمومی استاد افشار سیستانی زابل یکی از اقدامات موثر در این حوزه بوده است. این بخش با هدف ایجاد محیطی جذاب و متناسب با نیازهای کودکان راه‌اندازی شده و به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های شاخص کتابخانه‌ای استان در حوزه کودک مورد توجه قرار گرفته است.
در روزهای آینده نیز با جذب کتابدار تخصصی کودک و اجرای برنامه‌های متنوع و تخصصی متناسب با گروه سنی کودکان، تلاش می‌کنیم زمینه افزایش علاقه‌مندی این گروه به کتاب و کتابخوانی و ارتقای رضایتمندی اعضا بیش از پیش فراهم شود.
اعتقاد داریم اگر کودکان از سنین پایین با محیط کتابخانه و فعالیت‌های مرتبط با مطالعه آشنا شوند، احتمال شکل‌گیری عادت کتابخوانی در سال‌های بعد نیز افزایش پیدا می‌کند. به همین دلیل، توسعه بخش کودک و اجرای برنامه‌های متناسب با نیاز این گروه سنی از اولویت‌های ماست.
هفته کتاب در زابل با شاهنامه‌خوانی، شب شعر و دیدار با نویسندگان همراه است
تسنیم: برای هفته کتاب و کتابخوانی امسال چه برنامه‌هایی در سطح شهرستان و کتابخانه‌های عمومی پیش‌بینی شده است؟
برنامه‌های فرهنگی، هنری، ادبی و ترویجی در طول سال به‌صورت مستمر در کتابخانه‌های عمومی اجرا می‌شود و به مناسبت هفته کتاب نیز مجموعه‌ای از برنامه‌های متنوع در سطح شهرستان و کتابخانه‌ها پیش‌بینی شده است.
آیین غبارروبی و عطرافشانی گلزار شهدا، برپایی میز خدمت و ارائه گزارش عملکرد در نماز جمعه، حضور در برنامه‌های رادیویی و رسانه‌ای، اجرای ورزش صبحگاهی همراه با کتاب با حضور مدیران شهرستان، نواختن زنگ کتاب و کتابخوانی و دیدار کتابداران با مسئولان شهرستان از جمله برنامه‌های این هفته است.
همچنین مسابقات نویسندگی، نقاشی و کتابخوانی، جلسات شاهنامه‌خوانی، شب شعر، تجلیل از فعالان حوزه کتاب، بازدید مدیران از کتابخانه‌های شخصی و دیدار با نویسندگان در برنامه‌های این مناسبت قرار دارد.
تسنیم: آیا برنامه‌هایی نیز برای آشنایی دانش‌آموزان و اقشار مختلف جامعه با ظرفیت کتابخانه‌ها در نظر گرفته شده است؟
بله؛ برپایی نمایشگاه‌های کتاب در کتابخانه‌ها و مدارس، برگزاری جلسات جمع‌خوانی کتاب، رونمایی از آثار جدید و بازدید ادارات و مدارس از کتابخانه‌های عمومی نیز در برنامه‌های هفته کتاب قرار دارد.
هدف از اجرای این برنامه‌ها، آشنایی بیشتر اقشار مختلف جامعه با ظرفیت‌های کتابخانه‌ای و تقویت فرهنگ مطالعه است. تلاش می‌کنیم برنامه‌ها صرفا به برگزاری مراسم محدود نشود و زمینه ارتباط مستقیم مردم، به‌ویژه دانش‌آموزان و نسل جوان، با کتابخانه‌ها و منابع مطالعاتی فراهم شود.
راه‌اندازی کتابخانه مرکزی سیستان از نیازهای مهم فرهنگی منطقه است
تسنیم: با توجه به ظرفیت‌های موجود، مهمترین نیاز زیرساختی حوزه کتاب و کتابخوانی در شهرستان زابل چیست؟
دسترسی آسان به کتابخانه‌های عمومی یکی از شاخص‌های مهم توسعه و رفاه اجتماعی در کشورهای مختلف به شمار می‌رود و شهرستان زابل نیز از نظر تعداد کتابخانه‌ها و شاخص‌های کتابخانه‌ای در وضعیت مطلوبی قرار دارد.
با این حال، توسعه زیرساخت‌های فرهنگی و ترویج فرهنگ کتابخوانی همچنان به توجه و حمایت بیشتری نیاز دارد. راه‌اندازی کتابخانه مرکزی سیستان یکی از مهمترین نیازهای حوزه کتاب و مطالعه در منطقه است و تحقق آن به اقدامات عملی و جدی مسئولان محلی، استانی و کشوری نیاز دارد.
خوشبختانه در این زمینه اتفاق نظر و همراهی خوبی میان مسئولان ایجاد شده است و امیدواریم این همراهی به اقدامات اجرایی و فراهم شدن مقدمات راه‌اندازی این مجموعه منجر شود.
تسنیم: برای افزایش عضویت شهروندان و تقویت مشارکت مردم در فعالیت‌های کتابخانه‌ای چه برنامه‌هایی در دست اجراست؟
مشوق‌های مختلفی برای جذب مخاطبان در حال طراحی و تأمین است که می‌تواند نقش موثری در افزایش عضویت و استقبال مردم از کتابخانه‌ها داشته باشد. در کنار این موضوع، مشارکت دستگاه‌های اجرایی، خیران و مسئولان برای توسعه فعالیت‌های کتابخانه‌ای و تقویت زیرساخت‌های فرهنگی منطقه نیز در حال گسترش است.
برای افزایش حضور مردم در کتابخانه‌ها باید خدمات و برنامه‌ها متناسب با نیاز گروه‌های مختلف جامعه طراحی شود. کودکان، نوجوانان، دانش‌آموزان، دانشجویان و سایر علاقه‌مندان هرکدام نیازهای متفاوتی دارند و توجه به این تفاوت‌ها می‌تواند در جذب مخاطبان جدید موثر باشد.
تسنیم: در پایان، چه پیامی برای مردم زابل در هفته کتاب و کتابخوانی دارید؟
از مردم دعوت می‌کنم در برنامه‌های هفته کتاب و کتابخوانی حضور پیدا کنند و در فعالیت‌های فرهنگی کتابخانه‌ها مشارکت داشته باشند. ترویج فرهنگ مطالعه و نهادینه کردن کتابخوانی در جامعه نیازمند عزم عمومی و همکاری همه دستگاه‌ها، خانواده‌ها و فعالان فرهنگی است.
کتابخانه‌ها برای ارائه خدمات به مردم ایجاد شده‌اند و هر اندازه ارتباط شهروندان با این مراکز بیشتر شود، زمینه استفاده بهتر از ظرفیت‌های فرهنگی و مطالعاتی شهرستان نیز فراهم خواهد شد.
ظرفیت‌های کتابخانه‌ای شهرستان زابل نشان می‌دهد این منطقه از زیرساخت قابل توجهی برای توسعه فرهنگ مطالعه برخوردار است؛ از هفت کتابخانه عمومی نهادی و بیش از 20 سالن مطالعه گرفته تا کتابخانه‌های مستقل و مشارکتی و مجموعه‌ای از مراکز مطالعاتی در دانشگاه‌ها، مدارس، مساجد و ادارات. وجود بیش از 500 هزار جلد کتاب و عضویت بیش از 8 هزار نفر در مراکز کتاب و کتابخوانی نیز بخشی از این ظرفیت را نشان می‌دهد.
با این حال، برخورداری از امکانات و منابع مطالعاتی به‌تنهایی برای گسترش فرهنگ کتابخوانی کافی نیست. بازگشت مخاطبان به کتابخانه‌ها، به‌ویژه پس از کاهش ارتباط مردم با این مراکز در دوران کرونا، نیازمند برنامه‌ریزی مستمر، تنوع‌بخشی به خدمات و ایجاد انگیزه برای حضور گروه‌های مختلف جامعه است. در این میان، کودکان و نوجوانان جایگاه ویژه‌ای دارند و تجهیز بخش‌های تخصصی، تأمین منابع متناسب با نیاز آنان و اجرای برنامه‌های جذاب می‌تواند زمینه شکل‌گیری عادت مطالعه از سنین پایین را فراهم کند.
از سوی دیگر، توسعه منابع کتابخانه‌ای و به‌روزرسانی امکانات، بدون مشارکت مردم، خیران و دستگاه‌های اجرایی با محدودیت مواجه خواهد شد. اهدای کتاب، حمایت از برنامه‌های فرهنگی و تقویت ارتباط کتابخانه‌ها با مدارس، دانشگاه‌ها و خانواده‌ها می‌تواند دسترسی عمومی به منابع مطالعاتی را افزایش دهد و ظرفیت‌های موجود را به فرصتی گسترده‌تر برای ارتقای فرهنگ عمومی تبدیل کند.
در کنار این اقدامات، راه‌اندازی کتابخانه مرکزی سیستان می‌تواند گام مهمی در تکمیل زیرساخت‌های فرهنگی منطقه باشد. تحقق این مطالبه، علاوه بر افزایش دسترسی شهروندان به منابع و خدمات تخصصی، زمینه تمرکز فعالیت‌های فرهنگی و تقویت جایگاه کتابخانه‌ها در زندگی اجتماعی مردم را فراهم می‌کند. اکنون مهمترین ضرورت، تبدیل ظرفیت‌ها و همراهی‌های موجود به اقدامات اجرایی و پایدار است تا کتابخوانی از یک فعالیت مناسبتی فراتر برود و به بخشی از فرهنگ روزمره جامعه تبدیل شود.
انتهای پیام/