گروه اقتصادی خبرگزاری تسنیم؛ رضا احسانی ــ هفده گزارش پیشین، به وضعیت انرژی بادی فراساحلی جهان، از منظر سیاستی، اجرایی، امنیتی، اقتصادی، جایگاه اجتماعی و راهبردی و طیفی از اقدامات اجرایی لازم پرداخته است. در ادامه، لازم است شرایط کشور عزیزمان در این زمینه مورد بررسی قرار گیرد. بررسی تفصیلی نشان می‌دهد انرژی بادی فراساحلی در ایران گرچه از ادبیات و پشتوانه علمی قابل‌توجهی برخوردار است، اما این ادبیات هنوز به پروژه‌های صنعتی در مقیاس تجاری تبدیل نشده است. درواقع، مطالعات دانشگاهی متعددی پتانسیل فنی، اقتصادی و زیست‌محیطی این حوزه را بررسی کرده‌اند؛ با این حال، هیچ مزرعه بادی فراساحلی عملیاتی در ایران وجود ندارد. این بخش، با مرور ادبیات موجود و داده‌های بازار، شکاف میان پژوهش و اجرا را تحلیل می‌کند.
از "اقتصاد آبی" بیشتر بخوانید
1. پتانسیل‌سنجی و مکان‌یابی: تمرکز بر جنوب، تردید درباره خزر
بخش عمده ادبیات به شناسایی مناطق مستعد اختصاص دارد. یک مطالعه بر روی 12 جزیره ایرانی در خلیج فارس، با تحلیل داده‌های بلندمدت باد، نشان می‌دهد که جزایری مانند خارگ، سیری و ابوموسی "پتانسیل جذابی برای نصب توربین‌های بادی فراساحلی" دارند. (Majidi Nezhad et al., 2022) این جزایر به دلیل فاصله از سرزمین اصلی، نیاز مبرمی به تأمین انرژی مستقل دارند.
مطالعه‌ای دیگر با تحلیل داده‌های پنج‌ساله ایستگاه‌های بوشهر، کیش، سیری، ابوموسی، کنارک، چابهار، انزلی و نوشهر، نتیجه می‌گیرد که "نصب مزارع بادی فراساحلی در خلیج فارس به‌شدت توصیه می‌شود." (Sadeghi & Aleali, 2008) همین پژوهش درباره دریای عمان، داده‌ها را "کمی بالاتر از حداقل نیاز" ارزیابی می‌کند و بررسی بیشتر را ضروری می‌داند. در مقابل، برای دریای خزر، "سرعت پایین باد که اغلب زیر حداقل نیاز است و هزینه بالای نصب به دلیل عمق زیاد آب" باعث می‌شود توسعه توصیه نشود. (همان)
از منظر اقتصادی، مطالعه‌ای بر پایه روش هزینه ترازشده انرژی (LCOE) برای پنج سایت در خلیج فارس، هزینه تولید برق را حدود 0٫05 دلار بر کیلووات‌ساعت برآورد کرده است." (Hosseini Dehshiri, 2022) پژوهش دیگری برای سه جزیره ابوموسی، قشم و کیش (داده‌های 2020–2023) نشان می‌دهد که "هزینه تولید برق از قیمت خرید تضمینی دولت پایین‌تر است." (Yousefpour & Abdalisousan, 2025)
2. مطالعات فنی و مهندسی: از چیدمان تا هیدرودینامیک شناور
ادبیات فنی ایران طیف متنوعی از موضوعات را پوشش می‌دهد. بهینه‌سازی چیدمان توربین‌ها (منظم در برابر نامنظم) از جمله موضوعاتی است که نشان می‌دهد چیدمان نامنظم می‌تواند تولید سالانه بالاتری داشته باشد. مطالعه اثر صفحه هیو (Heave Plate) بر پاسخ هیدرودینامیکی توربین‌های شناور نیز از دیگر پژوهش‌های تخصصی است.
در حوزه فناوری‌های هیبریدی، مطالعه‌ای سیستم بادی–موجی برای تولید هیدروژن سبز در بندر انزلی (دریای خزر) و بندرعباس (خلیج فارس) را مدل‌سازی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد بندر انزلی به دلیل منابع موج قوی‌تر، به تولید سالانه 76٬880 مگاوات‌ساعت دست می‌یابد، در حالی که این رقم برای بندرعباس 29٬275 مگاوات‌ساعت است." (Mohammadi, Z., & Fallah, M. (2026).) با این حال، این مطالعات عمدتاً در سطح مدل‌سازی و آزمایش‌های عددی باقی مانده‌اند.
3. سیاست‌گذاری و چارچوب حقوقی: موانع نهادی به‌عنوان گلوگاه اصلی
مطالعات سیاستی، موانع نهادی و حقوقی را اصلی‌ترین دلیل عدم تحقق پتانسیل شناسایی می‌کنند. یک پژوهش کنفرانسی (1404) با بررسی چارچوب‌های نهادی–حقوقی نتیجه می‌گیرد: "فقدان سازوکارهای قانونی هماهنگ، نبود ثبات سیاستی، ضعف در مشارکت بخش خصوصی و محدودیت‌های نهادی از مهمترین موانع توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر در ایران است." (کرمی مقدم، رسول. 1404)
از منظر اقتصادی، گزارش‌های بازار تأکید می‌کنند که هزینه‌های سرمایه‌ای فراساحلی در ایران "دو تا سه برابر بالاتر از خشکی" است و با نرخ بهره‌های بالای داخلی (بیش از 24 درصد)، بسیاری از طرح‌ها «غیرقابل تأمین مالی» می‌شوند (Mordor Intelligence, 2026). همچنین، ایران فاقد توربین‌های باد کلاس فراساحلی، کشتی‌های نصب و کابل‌کشی تخصصی است که این شکاف فناورانه، ورود به بازار را دشوارتر می‌کند.
در سطح کلان، برنامه هفتم توسعه ایران هدف 30٬000 مگاوات تجدیدپذیر تا سال 2030 را تعیین کرده که شامل 5٬000 مگاوات بادی (اعم از خشکی و فراساحلی) است (Mordor Intelligence, 2026). با این حال، تحلیل‌ها نشان می‌دهد که پیش از سال 2030، بدون رفع تحریم‌ها یا ارائه یارانه هدفمند، ورود انرژی بادی فراساحلی به بازار ایران بعید به نظر می‌رسد. در حال حاضر، ظرفیت عملیاتی بادی ایران حدود 0٫43 گیگاوات است و پیش‌بینی می‌شود تا سال 2031 به 1٫88 گیگاوات برسد، اما تمام این ظرفیت در بخش خشکی خواهد بود (Mordor Intelligence, 2026).
4. وضعیت پروژه‌ها: سکون کامل اجرایی
ایران تاکنون هیچ پروژه عملیاتی یا مزرعه بادی فراساحلی در مقیاس تجاری احداث نکرده است. مطالعه امکان‌سنجی پیشگام (Mostafaeipour, 2010) که در نشریه Renewable and Sustainable Energy Reviews منتشر شده، با بررسی خلیج فارس، دریای خزر، دریاچه ارومیه و دریای عمان، خاطرنشان می‌سازد که "با وجود پتانسیل، در آن زمان هیچ تأسیسات فراساحلی در ایران وجود نداشته است." (Mostafaeipour, 2010, pp. 1722–1743). این وضعیت تا امروز، بیش از یک دهه بعد، اساساً تغییر نکرده است. گزارش‌های بازار نیز تأیید می‌کنند که منابع فراساحلی در خزر و خلیج فارس "از نظر فنی امیدوارکننده‌اند اما دست‌نخورده باقی مانده‌اند." (Mordor Intelligence, 2026).
5. تحلیل شکاف: چرا ادبیات به پروژه تبدیل نمی‌شود؟
شکاف میان پژوهش و اجرا را می‌توان در سه سطح تحلیل کرد:
سطح کلان (سیاست و حکمرانی): نبود ثبات سیاستی و چارچوب حقوقی یکپارچه، ریسک سرمایه‌گذاری را بالا می‌برد. تجربه کاهش تعرفه‌های تضمینی در سال 2018 که "توسعه‌دهندگان خصوصی را بلاتکلیف گذاشت." (Fleta-Asin & Muñoz, 2021, as cited in Vahabi, 2023)، نشان می‌دهد که تغییرات ناگهانی سیاستی، اعتماد سرمایه‌گذار را تضعیف می‌کند.
سطح میانی (زیرساخت و زنجیره تأمین): نبود کشتی نصب، توربین‌های مناسب و کابل‌کشی تخصصی، هزینه‌های ورود را به‌شدت افزایش می‌دهد. سرمایه‌گذاری در این زیرساخت‌ها نیازمند چشمانداز بلندمدت و تقاضای تضمین‌شده است که در غیاب آن، بخش خصوصی انگیزه‌ای برای ورود ندارد.
سطح خرد (اقتصاد پروژه): با نرخ بهره داخلی بالای 24 درصد و هزینه سرمایه‌ای دو تا سه برابری نسبت به خشکی، حتی پتانسیل فنی جذاب نیز در محاسبات مالی، توجیه‌پذیر نمی‌شود. برای عبور از این وضعیت، مدل‌های تأمین مالی concessional (مانند خطوط اعتباری صندوق توسعه ملی) و سازوکارهای خرید تضمینی بلندمدت ضروری است.
از "اقتصاد آبی" بیشتر بخوانید
6. جمع‌بندی
پاسخ به پرسش اصلی روشن است: انرژی بادی فراساحلی در ایران دارای ادبیات علمی غنی است، اما این ادبیات در مرحله پژوهش و امکان‌سنجی متوقف شده است. پتانسیل فنی در خلیج فارس و دریای عمان تأیید شده، هزینه‌های تولید در برخی سایت‌ها رقابتی است و مطالعات مهندسی متعددی انجام شده؛ با این حال، موانع نهادی، اقتصادی و زیرساختی مانع از تبدیل این دانش به پروژه صنعتی شده‌اند. برنامه هفتم توسعه با هدف 5٬000 مگاوات بادی، فرصتی برای تغییر این مسیر فراهم می‌کند، مشروط بر آنکه سیاست‌گذاری از سطح شعار فراتر رفته و چارچوب حقوقی شفاف، مشوق‌های مالی هدفمند و مسیر تأمین مالی قابل دسترس برای سرمایه‌گذاران فراهم شود. بدون این پیش‌شرط‌ها، ادبیات علمی ایران در حوزه بادی فراساحلی به‌عنوان یک سرمایه ملی، همچنان بدون استفاده عملیاتی باقی خواهد ماند.
---
منابع
- Global Wind Energy Council. (2026). Global offshore wind report 2026. GWEC.
- Mordor Intelligence. (2026). Iran wind energy market size, trends report & growth 2031. Mordor Intelligence.
- Mostafaeipour, A. (2010). Feasibility study of offshore wind turbine installation in Iran compared with the world. Renewable and Sustainable Energy Reviews, 14(7), 1722–1743.
- Sadeghi, K., & Aleali, S. A. (2008). Applied technical proposal for planning, design and installation of offshore wind farms suitable for Persian Gulf, Oman Sea and Caspian Sea. SID.
- Majidi Nezhad, M., Neshat, M., Piras, G., & Astiaso Garcia, D. (2022). Sites exploring prioritisation of offshore wind energy potential and mapping for wind farms installation: Iranian islands case studies. ScienceDirect.
- Hosseini Dehshiri, S. S. (2022). New hybrid multi criteria decision making method for offshore windfarm site location in Persian Gulf, Iran. ScienceDirect.
- Yousefpour, K., & Abdalisousan, A. (2025). Assessing wind energy potential and economics for three offshore locations on the Persian Gulf in Iran. Journal of Energy and Economic Development.
- Mohammadi, Z., & Fallah, M. (2026). Integrated control and optimization of offshore wind–wave hybrid systems for green hydrogen production using ANN–GA and TRNSYS-based dynamic modeling. ScienceDirect.
- Fleta-Asín, J., & Muñoz, F. (2021). Renewable energy public–private partnerships in developing countries: Determinants of private investment.
- Vahabi, M. (2023). Destructive coordination, Anfal and Islamic political capitalism: A new reading of contemporary Iran. Palgrave Macmillan.
- کرمی مقدم، رسول. (1404). سیاست‌ها، چارچوب‌های نهادی–حقوقی و چالش‌های تنظیم‌گری در توسعه انرژی بادی فراساحلی، جزر و مدی و موجی.