به گزارش خبرگزاری تسنیم از یزد، جواد محجوبی، مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد، در نشست تخصصی «دادآب» با حضور مدیرکل دادگستری استان، دادستان، مدیرکل حقوقی شرکت مدیریت منابع آب ایران و جمعی از قضات، نسبت به وضعیت بحرانی منابع آب زیرزمینی استان هشدار داد و اعلام کرد: میزان برداشت سالانه آب از سفره‌های زیرزمینی یزد بیش از دو برابر ظرفیت مجاز و قابل برنامه‌ریزی این منابع است.
وی با اشاره به برداشت سالانه حدود 830 میلیون مترمکعب آب زیرزمینی در استان اظهار داشت: در حالی که ظرفیت قابل بهره‌برداری منابع زیرزمینی یزد کمتر از 400 میلیون مترمکعب برآورد می‌شود، این وضعیت فشار سنگینی بر آبخوان‌ها وارد کرده و استان را در زمره مناطق دارای شرایط نامطلوب از نظر بهره‌برداری از منابع زیرزمینی قرار داده است.
محجوبی با تشریح وضعیت محدوده‌های مطالعاتی آب استان افزود: از مجموع 19 محدوده شناسایی‌شده، 16 محدوده در وضعیت ممنوعه و بحرانی قرار دارند و تنها سه محدوده امکان بهره‌برداری آزاد دارند. این مناطق آزاد بیشتر در قسمت‌های شمالی و شمال شرقی استان واقع شده‌اند، در حالی که عمده جمعیت و فعالیت‌های کشاورزی، صنعتی، معدنی و اقتصادی در محدوده‌های ممنوعه و بحرانی استقرار یافته‌اند.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد، دشت یزد ـ اردکان را مهمترین پهنه آبی و اقتصادی استان معرفی کرد و گفت: نزدیک به یک میلیون نفر از جمعیت استان در این محدوده زندگی می‌کنند و تمرکز فعالیت‌های مختلف در آن، فشار قابل توجهی بر منابع آب زیرزمینی وارد کرده است. این دشت علاوه بر افت شدید منابع آبی، با پدیده فرونشست زمین نیز روبه‌روست و در برخی نقاط، میزان فرونشست سالانه به حدود 14 سانتی‌متر می‌رسد.
خشکسالی گسترده و افت بارندگی در استان یزد
وی با اشاره به شرایط اقلیمی استان بیان کرد: یزد در میان استان‌های کشور کمترین میزان بارندگی بلندمدت را دارد و از نظر دریافت نزولات جوی فاصله زیادی با میانگین کشوری دارد. بررسی شرایط هواشناسی در فاصله سال‌های 1395 تا 1405 نیز نشان می‌دهد حدود 95 درصد وسعت استان تحت تأثیر خشکسالی شدید قرار گرفته است.
محجوبی ادامه داد: در سال آبی جاری، میزان بارش‌های ثبت‌شده در استان حدود 60 درصد پایین‌تر از متوسط بلندمدت بوده است. کاهش بارندگی، محدود شدن پوشش برفی و افت جریان آب‌های سطحی، فرصت تغذیه و بازسازی ذخایر آب زیرزمینی را نیز کاهش داده است.
وی با اشاره به تغییرات سطح آب در دشت‌های مختلف استان خاطرنشان کرد: طی سال گذشته افت قابل ملاحظه‌ای در سطح آب زیرزمینی برخی مناطق به ثبت رسیده است؛ به‌طوری‌که این کاهش در ابرکوه حدود 87 سانتی‌متر، در شاهدیه نزدیک به یک متر و در تعدادی دیگر از دشت‌ها بین 70 تا 84 سانتی‌متر بوده است.
انباشت کسری 10 میلیارد مترمکعبی در ذخایر آب زیرزمینی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با ارائه گزارشی از وضعیت مخازن زیرزمینی استان اظهار داشت: مجموع کسری انباشته آبخوان‌ها در حدود 40 سال گذشته به نزدیک 10 میلیارد مترمکعب رسیده است. همچنین میزان کسری مخزن در سال گذشته حدود 287 میلیون مترمکعب بوده، در حالی که متوسط سالانه این شاخص در دوره بلندمدت حدود 244 میلیون مترمکعب برآورد می‌شود.
وی با بیان اینکه روند تخلیه منابع زیرزمینی در سال‌های اخیر سرعت بیشتری گرفته است، افزود: حدود 40 درصد از کسری تجمعی آبخوان‌های استان در دهه 90 و سال‌های پس از آن شکل گرفته است. همچنین در فاصله حدود 15 سال اخیر، نزدیک به چهار میلیارد مترمکعب به مجموع کسری منابع آب زیرزمینی استان اضافه شده است.
محجوبی با اشاره به وضعیت یزد در مقایسه با سایر استان‌های کشور عنوان کرد: این استان از نظر میزان اضافه‌برداشت تجمعی نسبت به ظرفیت آبخوان‌ها در طول چهار دهه گذشته، جایگاه پنجم کشور را به خود اختصاص داده است.
افت کیفیت آب زیرزمینی و افزایش فشار بر منابع شرب
وی در ادامه نسبت به پیامدهای برداشت بی‌رویه آب و کاهش تغذیه سفره‌های زیرزمینی هشدار داد و گفت: مشکلات منابع آبی یزد تنها به کاهش حجم ذخایر محدود نیست، بلکه کیفیت آب نیز در برخی مناطق با افت مواجه شده و میزان شوری در تعدادی از دشت‌ها افزایش یافته است.
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد با اشاره به میزان تولید سالانه آب شرب استان تصریح کرد: مجموع آب تولیدی برای مصارف شرب حدود 142 میلیون مترمکعب در سال است که 65 میلیون مترمکعب آن از منابع خارج از استان و 77 میلیون مترمکعب دیگر از ظرفیت‌های داخلی تأمین می‌شود. بخش قابل توجهی از منابع داخلی نیز به آب‌های زیرزمینی وابسته است.
محجوبی همچنین درباره وضعیت منطقه یزدگرد به‌عنوان یکی از منابع مهم تأمین آب شرب استان اظهار داشت: در اوایل دهه 80، میزان برداشت از این منطقه حدود 35 میلیون مترمکعب بود و آب استخراج‌شده از کیفیت مناسبی برخوردار بود؛ به‌گونه‌ای که هدایت الکتریکی آن کمتر از هزار میکروموهس بر سانتی‌متر گزارش می‌شد.
وی افزود: تعداد چاه‌های فعال در این محدوده از حدود 40 حلقه به نزدیک 60 حلقه افزایش یافته و این موضوع در کنار سایر عوامل، ظرفیت برداشت و کیفیت آب منطقه را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است.
ضرورت نظارت هوشمند بر برداشت آب چاه‌های کشاورزی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای یزد، ساماندهی برداشت از چاه‌های کشاورزی را از مهمترین مسائل پیش روی مدیریت منابع آبی استان دانست و تأکید کرد: حفظ معیشت کشاورزان و توجه به شرایط اقتصادی بهره‌برداران اهمیت دارد، اما استفاده از منابع آب باید مطابق مجوزهای صادرشده و مقررات قانونی صورت گیرد.
وی با اشاره به ضوابط تعیین‌شده برای بهره‌برداری از چاه‌ها در دهه‌های گذشته گفت: در دهه 70، سند ملی آب با هدف مشخص کردن چارچوب استفاده از منابع آبی کشور تدوین شد که بر اساس آن، برای هر محدوده علاوه بر حجم مجاز برداشت، ساعات فعالیت چاه‌ها در طول سال نیز تعیین شده بود.
محجوبی ادامه داد: با وجود محدودیت‌های مشخص‌شده در مجوزها، در برخی موارد ساعات بهره‌برداری از چاه‌ها به تمام شبانه‌روز و بخش زیادی از ماه‌های سال افزایش پیدا کرده است. استمرار این روند علاوه بر تشدید افت منابع زیرزمینی، بر الگوی کشت و شرایط اقتصادی کشاورزان نیز اثر گذاشته و وابستگی معیشت آنان به برداشت بیشتر آب را افزایش داده است.
وی با تأکید بر ضرورت مدیریت اصولی این وضعیت خاطرنشان کرد: برخورد با اضافه‌برداشت‌ها باید بر پایه بررسی‌های کارشناسی و مقررات قانونی انجام شود و در عین حال، شرایط معیشتی کشاورزان نیز مورد توجه قرار گیرد. در همین راستا، طی سال‌های اخیر اقدامات لازم برای توسعه زیرساخت‌های نظارتی و نصب تجهیزات هوشمند کنترل میزان برداشت و مصرف برق چاه‌ها دنبال شده است.
محجوبی در پایان، حفاظت از منابع آب زیرزمینی یزد را نیازمند مشارکت همه دستگاه‌های مرتبط دانست و گفت: دستگاه قضایی، شرکت آب منطقه‌ای، جهاد کشاورزی، بخش‌های صنعت و معدن، محیط زیست و سایر نهادهای مسئول باید برای مدیریت این بحران همکاری کنند. رعایت حقوق قانونی بهره‌برداران در کنار مقابله با برداشت‌های خارج از چارچوب مجوزها، از الزامات حفظ ذخایر آبی و تأمین نیاز نسل‌های آینده استان است.
انتهای پیام/781