به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ در مراسم رونمایی از کتاب شرق‌شناسی در روسیه؛ ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی اثر مهدی سنایی پژوهشگر و استاد مطالعات روسیه دانشگاه تهران که با حضور علی‌اکبر صالحی رئیس بنیاد ایران‌شناسی، محمود جعفری‌دهقی زبان‌شناس و استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران و محمدکاظم سجادپور رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی برگزار شد، بر اهمیت شناخت متقابل ایران و روسیه، جایگاه ایران‌شناسی در قدرت نرم کشور و نقش مطالعات شرق‌شناسی در منافع ملی تاکید شد.
در ابتدای این مراسم علی‌اکبر صالحی ریئس بنیاد ایران شناسی بر ضرورت شناخت و آگاهی متقابل میان کشورها تاکید کرد و اظهار داشت: ناآگاهی از یکدیگر، سوءبرداشت‌ها و تفاسیر نادرست را دامن می‌زند و بستر بروز اختلاف و تنش در مناسبات را فراهم می‌کند.
وی افزود: پیش از آنکه در پی راه‌حل باشیم، لازم است سطح شناخت خود را بالا ببریم، زیرا هرچه دانش و آگاهی بیشتر شود، امکان تحلیل دقیق‌تر مسائل و یافتن راه‌حل مناسب‌تر نیز افزایش می‌یابد. البته، متاسفانه گاهی این کم‌اطلاعی با ادبیات تحریک‌آمیز و لفاظی‌های تشدیدکننده همراه می‌شود و به‌جای آنکه مسیر گفت‌وگو را هموار کند، به تنش و حتی درگیری در روابط میان کشورها منجر می‌شود. از همینرو، کتاب شرق‌شناسی در روسیه اثری موثر در افزایش آگاهی درباره همسایه شمالی ایران و شناخت بهتر جهان اسلام است.
ریئس بنیاد ایران شناسی با اشاره به همجواری ایران و روسیه خاطر نشان کرد: امام عزیز ما درباره روابط دو کشور تعبیر ارزشمندی دارند، که به این شرح است؛ روسیه مقتدر در کنار ایران مستقل است. از اینرو، این عبارت بار معنایی مهمی دارد، زیرا استقلال سیاسی یعنی توانایی یک کشور برای تصمیم‌گیری مستقل در شرایط سخت و در برابر فشارهای گوناگون است.
وی افزود: بسیاری از کشورها در چنین شرایطی از اتخاذ تصمیم مستقل ناتوان می‌مانند و تحت تاثیر خواست قدرت‌های بزرگ‌تر قرار می‌گیرند. از همینرو، به نظر بنده تعبیر روسیه مقتدر در کنار ایران مستقل؛ بسیار معنادار است، چرا که اگر روسیه نیز این مفهوم را درست درک کند و ایران هم بتواند از آن بهره بردارد، با توجه به موقعیت جغرافیایی دو کشور، مسیر همکاری و شناخت متقابل هموارتر خواهد شد.
صالحی با اشاره به سابقه مطالعات شرق‌شناسی و اسلام‌شناسی در روسیه تصریح کرد: این حوزه، زمینه علمی و دانشی مناسبی برای شناخت متقابل فراهم کرده است. بر پایه روایت‌های تاریخی، برخی از این مطالعات در روسیه سابقه‌ای طولانی دارند و شاید بیش از هزار سال از پیدایش بخشی از آن‌ها گذشته باشد. همچنین این میراث تاریخی برای پژوهشگران ایرانی، به‌ویژه در حوزه مسائل سیاسی، اهمیت فراوانی دارد. بنابراین، کتاب شرق‌شناسی در روسیه می‌تواند شناخت ما از همسایه قدرتمند را عمیق‌تر کند و امکان پیگیری روابط با روسیه را در حوزه‌های سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی، در چارچوبی روشن‌تر و آگاهانه‌تر فراهم آورد.
وی درباره ماموریت بنیاد ایران‌شناسی بیان کرد: ایران‌شناسی یعنی هم ایران را بشناسیم و هم آن را به دیگران معرفی کنیم، اما شناخت ایران بدون توجه به دیگرانی که در طول تاریخ با این سرزمین ارتباط داشته‌اند، شناختی ناقص خواهد بود.
ریئس بنیاد ایران شناسی در پایان سخنان خود در این نشست پیشنهاد کرد بنیاد ایران‌شناسی تدوین آثاری درباره مطالعات ایران‌شناسی در کشورهای دیگر، از جمله آلمان و فرانسه، را در برنامه کاری خود قرار دهد، چرا که آشنایی با نگاه این کشورها به ایران می‌تواند در تحلیل مسائل و طراحی سیاست‌هایی که منافع ملی را هدف قرار می‌دهند، موثر باشد.
در ادامه این مراسم مهدی سنایی استاد مطالعات روسیه دانشگاه تهران و ریئس مطالعات ایران و اوراسیا اظهار داست: در جهان امروز، دیگرشناسی بخشی از خودشناسی شده است، چون بدون شناخت محیط پیرامونی و جوامع دیگر، نمی‌توان تصویر دقیقی از جایگاه و واقعیت‌های خود به دست آورد. از همینرو، ایران‌شناسی یکی از مولفه‌های مهم قدرت نرم ایران استف و این ظرفیت باید در سیاست خارجی و سیاست‌گذاری‌های کشور استفاده شود.
رئیس موسسه مطالعات ایران و اوراسیا افزود: کتاب شرق‌شناسی در روسیه در سه بخش شرق شناسی، ایران پژوهی و اسلام شناسی در روسیه است که حاصل سال‌ها پژوهش و تجربه شخصی در حوزه مطالعات ایران و روسیه است و این اثر برای من نوعی سیر در آفاق و انفس بوده است.
وی درباره فعالیت‌های خود در توسعه زبان فارسی و ایران‌شناسی در خارج از کشور خاطر نشان کرد: این مسیر با راه‌اندازی اتاق زبان فارسی در دانشگاه بیشکک قرقیزستان آغاز شد و سپس در قزاقستان، ترکمنستان و روسیه ادامه یافت. همچنین دانشنامه برخط ایران‌شناسی با همکاری دانشگاه تهران و دانشگاه سن‌پترزبورگ در حال تدوین است.
نویسنده کتاب شرق‌شناسی در روسیه؛ ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی تجربه‌محور بودن، جامعیت و به‌روز بودن را سه ویژگی اصلی اثر خود دانست و اظهار داشت: این کتاب حاصل نزدیک به چهار سال پژوهش بر پایه منابع متعدد روسی، انگلیسی و فارسی است و تلاش کرده تصویری جامع از روندها، چهره‌ها و آثار مرتبط با شرق‌شناسی، ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی در روسیه ارائه دهد.
وی افزود: شناخت ملت‌ها دیگر تنها یک ضرورت علمی یا دیپلماتیک نیست، بلکه به فهم بهتر خود نیز کمک می‌کند. از اینرو، ایران‌شناسی و دیگرشناسی می‌توانند نقشی مشابه دیپلماسی در حل مسائل، کاهش سوءتفاهم‌ها و تسهیل گفت‌وگو میان کشورها ایفا کنند. همچنین تاریخ و تمدن ایران، زبان فارسی و میراث ادبی کشور، سرمایه‌ای ارزشمند برای نمایندگان ایران در عرصه بین‌المللی است، اما این ظرفیت فرهنگی و تمدنی هنوز در سیاست خارجی به اندازه کافی به کار گرفته نشده است.
سنایی در پایان سخنان خود روابط ایران و روسیه را با وجود فراز و نشیب‌های سیاسی، مناسبات فرهنگی و علمی دو کشور مناسب دانست. همچنین شرق‌شناسان و ایران‌شناسان نقش مهمی در حفظ و توسعه شناخت متقابل میان دو جامعه ایفا کرده‌اند.
محمود جعفری‌دهقی زبان‌شناس و استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه تهران نیز در این نشست، ضمن ستایش فعالیت‌های بنیاد ایران‌شناسی و تلاش‌های مهدی سنایی، به دلایل توجه پژوهشگران خارجی به ایران پرداخت و تصریح کرد: ویژگی‌های خاص تمدنی و تاریخی ایران باعث شده این سرزمین همواره یکی از کانون‌های اصلی مطالعات شرق‌شناسی باشد.
وی با اشاره به تاریخ باستان ایران افزود: نگاه ایرانیان به ملت‌ها و فرهنگ‌های دیگر در بسیاری از دوره‌های تاریخی با تساهل و مدارا همراه بوده است، نمونه برجسته این نگرش را می‌توان در سیاست‌های کوروش هخامنشی و بازتاب آن در آثار دوره هخامنشی مشاهده کرد. از همینرو، یکی از ویژگی‌های مهم تاریخ ایران، توانایی این سرزمین در تاثیرگذاری فرهنگی بر اقوام مهاجم بوده است، به‌گونه‌ای که بسیاری از اقوامی که به ایران وارد شدند، در نهایت تحت تاثیر فرهنگ و تمدن ایرانی قرار گرفتند.
جعفری‌دهقی ضمن اشاره به موقعیت جغرافیایی ایران اظهار داشت: شیوه‌های سازگاری ایرانیان با محیط طبیعی و مدیریت منابع، به‌ویژه در مناطق خشک و کویری، از موضوعاتی است که توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است. همچنین ادبیات فارسی و اساطیر ایرانی از مهمترین عوامل توجه ایران‌شناسان به ایران است و آثاری مانند شاهنامه فردوسی، اشعار حافظ و سعدی و همچنین جهان غنی اساطیر ایرانی، سهم بزرگی در معرفی فرهنگ ایران به جهان داشته‌اند.
استاد گروه فرهنگ و زبان‌های باستانی دانشگاه با اشاره به اثر سنایی بیان کرد: این اثر می‌تواند الگویی برای تدوین آثار مشابه درباره کشورهای دیگر باشد.
وی افزود: سنت شرق‌شناسی روسیه با برخی رویکردهای غربی تفاوت دارد، چرا که همجواری تاریخی و پیوندهای دیرینه ایران و روسیه باعث شده مطالعات روسی درباره ایران ویژگی‌های خاص خود را داشته باشد. جعفری‌دهقی در پایان سخنان خود در این نشست نثر روان، ارجاعات دقیق و روش پژوهشی کتاب را از ویژگی‌های برجسته آن دانست، و پیشنهادهایی مثل چاپ‌های بعدی کتاب و معرفی پژوهشگرانی از حوزه‌های تاریخ، زبان‌شناسی، ادبیات و اساطیر تا تصویری کامل‌تر از سنت ایران‌شناسی روسیه ارائه شود..
محمدکاظم سجادپور رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی، کتاب شرق‌شناسی در روسیه؛ ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی را از سه منظر نویسنده، محتوای اثر و نسبت آن با منافع ملی ایران بررسی کرد و اظهار داشت: مهدی سنایی نمونه‌ای از پیوند کم‌نظیر دانشوری و دیپلماسی است. افرادی که بتوانند تجربه دانشگاهی و تجربه دیپلماتیک را هم‌زمان در کنار هم داشته باشند، اندک‌اند، اما همین ویژگی به آن‌ها امکان می‌دهد میان دانش نظری و نیازهای عملی سیاست خارجی پیوند برقرار کنند.
وی افزود: سنایی هم تجربه علمی گسترده‌ای در مطالعات روسیه دارد و هم تجربه عملی در عرصه دیپلماسی، و همین موضوع به کتاب ایشان ارزش مضاعفی بخشیده است.
سجادپور با اشاره به شخصیت مهدی سنایی و محتوای کتاب اظهار داشت: انصاف در تحلیل و ارائه تصویری متعادل از واقعیت‌ها از ویژگی‌های شخصیتی و علمی ایشان است. همچنین این اثر سه لایه معرفتی، تاریخی و تحلیلی دارد.
رئیس مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی خاطر نشان کرد: از نظر معرفتی، تصویری گسترده از شرق‌شناسی و ایران‌شناسی در روسیه ارائه می‌دهد، از نظر تاریخی، سیر تحول این مطالعات را از دوره تزاری تا دوران معاصر دنبال می‌کند و از نظر تحلیلی نیز تنها به روایت رویدادها بسنده نمی‌کند، بلکه به دلایل و زمینه‌های پیدایش آن‌ها نیز می‌پردازد.
این استاد تمام دیپلماسی بر پیوند ایران‌شناسی با منافع ملی تاکید کرد و اظهار داشت: چگونگی مطالعه و بازنمایی ایران در آثار علمی خارجی، خود بخشی از منافع ملی کشور است، زیرا تصویرهایی که از ایران در مراکز علمی و پژوهشی جهان شکل می‌گیرد، بر شناخت عمومی و نخبگانی از این کشور اثر می‌گذارد. از همینرو، ایران‌شناسی مجموعه‌ای گسترده و چندلایه است که حوزه‌هایی مانند تاریخ، فرهنگ، زبان، ادبیات، اندیشه و ایران معاصر را دربرمی‌گیرد و هر یک از این حوزه‌ها می‌توانند در شکل‌گیری تصویر جهانی ایران نقش داشته باشند. بنابراین، شناخت جریان‌های مختلف ایران‌شناسی و تعامل با پژوهشگران خارجی اهمیت زیادی دارد. بنابراین، کتاب سنایی با رویکردی تاریخی و تحلیلی به یکی از موضوعات مهم مرتبط با منافع ملی ایران، یعنی شیوه مطالعه و شناخت ایران در خارج از کشور، پرداخته و می‌تواند به تعمیق شناخت متقابل میان ایران و روسیه و تقویت جایگاه ایران‌شناسی کمک کند.
گفتنی است در پایان این مراسم، رئیس بنیاد ایران‌شناسی و رئیس بنیاد مطالعات ایران و اوراسیا تفاهم‌نامه همکاری امضا کردند و از کتاب شرق‌شناسی در روسیه؛ ایران‌شناسی و اسلام‌شناسی رونمایی شد.
انتهای پیام/