به گزارش خبرگزاری تسنیم؛ برنامه تلویزیونی جریان با موضوع هشت ماه دفاع مقدس مردم مبعوث در خیابان با حضور میثم مهدیار و حسین میرزایی، اعضای هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی برگزار شد.. کارشناسان این برنامه با اشاره به تداوم حضور مردم در میدان‌ها و خیابان‌ها، این پدیده را از منظر فرهنگ ملی و دینی، تجربه تاریخی ایران، نقش نهادهای اجتماعی و تأثیر مشارکت مردمی بر امنیت و توسعه کشور بررسی کردند.
حسین میرزایی در ابتدای این گفت‌وگو با اشاره به استمرار حضور مردم در خیابان اظهار داشت: واقعاً در دوره‌ای عجیب تاریخی زندگی می‌کنیم، به طوری که می‌توان این رخداد را بی‌سابقه‌ترین حمایت از یک دولت‌ـ‌ملت توصیف کرد. چرا که بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که در نمونه‌هایی مانند کودتای سال 2016 ترکیه، حضور مردم در حمایت از حکومت حدود سه هفته ادامه داشت؛ اما آنچه در ایران اتفاق افتاده، از نظر مدت‌زمان و ماهیت حضور مردم، ویژگی‌های متفاوتی دارد.
میرزایی خاطرنشان کرد: سال‌ها این تصور از سوی برخی رسانه‌های بیگانه مطرح می‌شد که حامیان نظام و حکمرانی در ایران اقلیتی هستند که دیدگاه خود را بر جامعه تحمیل می‌کنند، درحالی‌که حضور مستمر مردم در سراسر کشور، پشتوانه اجتماعی نظام را به شکلی متفاوت نشان داده است. این جریان از ابتدا به‌صورت خودجوش شکل گرفت و مردم بدون دستور نهادهای رسمی به میدان آمدند. حتی در مقاطعی ممکن بود برخی ترجیح دهند مردم در مکان‌های محدودتر حضور داشته باشند، اما مردم به حضور خود ادامه دادند.
در ادامه برنامه، میرزایی با اشاره به نقش مردم در تصمیم‌گیری‌های سیاسی اظهار داشت: حضور مردم در خیابان‌های ایران را نباید پدیده‌ای عادی تلقی کرد، زیرا در بسیاری از کشورهای جهان، جمع‌کردن مردم برای مشارکت مستمر در یک حرکت سیاسی دشوار است.
وی افزود: مردم ایران انقلاب را به وجود آوردند و اکنون نیز خود را در قبال دستاوردهای آن مسئول می‌دانند. از این منظر، حضور خیابانی را می‌توان نوعی حراست از دستاوردهای انقلاب دانست. از این رو، حضور نسل‌های جدید در میدان‌ها نشان می‌دهد که انتقال ارزش‌ها و آرمان‌های انقلاب میان نسل‌ها همچنان موضوعی مهم است. به گفته وی، خودجوش‌بودن این اجتماعات و مشارکت نسل جوان در آماده‌سازی برنامه‌ها و استمرار آن‌ها، از ابعاد قابل‌توجه این پدیده است.
میرزایی با تأکید بر نقش مردم در فضای سیاسی کشور افزود: حضور مستمر مردم در میدان‌ها موجب شده است که تصمیم‌ها و موضع‌گیری‌های سیاسی با حساسیت بیشتری از سوی جامعه دنبال شود، و مردم در بسیاری از مقاطع، تشخیص خود را درباره ضرورت حضور در خیابان نشان داده‌اند.
وی با اشاره به حضور مردم در شرایط جنگی اظهار داشت: در شرایطی که مناطق نظامی، مسکونی و حتی برخی محل‌های تجمع در معرض حمله قرار داشتند، مردم همچنان در میدان‌ها حاضر شدند. این رفتار نشان می‌دهد که برای بسیاری از شرکت‌کنندگان، خیابان نه محلی ناامن برای دوری‌کردن، بلکه فضایی برای دفاع از کشور و همراهی با دیگر مردم تلقی می‌شد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به حضور زنان در تجمعات خاطرنشان کرد: زنان در بسیاری از موارد پیشگام حضور بودند و حتی با فرزندان خود در میدان‌ها شرکت می‌کردند. چنین مشارکتی را نمی‌توان صرفاً با محاسبات فردی و دوری از خطر توضیح داد، بلکه ارزش‌های فرهنگی و احساس مسئولیت جمعی نیز در آن نقش دارند.
میثم مهدیار در بخش دیگری از این برنامه، با طرح موضوع نسبت میان امنیت و توسعه اظهار داشت: توسعه به یک نیروی اجتماعی پیشران نیاز دارد؛ نیرویی که به آرمان‌های توسعه متعهد باشد و برای تحقق آن‌ها حاضر به تلاش و فداکاری شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به انگیزه شرکت‌کنندگان در این تجمعات اظهار داشت: برای بسیاری از حاضران، حضور در خیابان به یک فریضه تبدیل شده است، به‌گونه‌ای که در پاسخ به این پرسش که تا چه زمانی به حضور خود ادامه می‌دهند، آن را به استمرار یک عمل واجب تشبیه می‌کنند.
وی با اشاره به اهمیت تحلیل علمی این پدیده خاطرنشان کرد: بررسی حماسه‌ای که مردم در میدان‌ها آفریده‌اند، نیازمند مفهوم‌پردازی و صورت‌بندی علمی است و می‌تواند پنجره تازه‌ای به روی علوم انسانی و علوم اجتماعی در ایران باز کند. از این رو، هشت ماه حضور مردم در خیابان، با وجود تازگی، پدیده‌ای جدا از ریشه‌های فرهنگی و دینی جامعه ایران نیست، بلکه برای فهم این اتفاق باید به پیشینه تاریخی آن، از هشت سال دفاع مقدس تا انقلاب اسلامی و راهپیمایی‌هایی که به سقوط حکومت پهلوی انجامید، توجه کرد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به نظریه‌های انقلاب اظهار داشت: برخی نظریه‌پردازان، انقلاب اسلامی را از این جهت متمایز دانسته‌اند که در آن، نقش فرهنگ و مؤلفه‌های فرهنگی در کنار عوامل ساختاری و اقتصادی اهمیت ویژه‌ای پیدا کرد.
مهدیار با تشریح پیوستگی تاریخی فرهنگ ایرانی و اسلامی خاطرنشان کرد: برای فهم این استمرار باید به تحولات تاریخی ایران، از جنبش تنباکو و مشروطه تا انقلاب اسلامی، توجه کرد، چرا که در این مسیر، پیوند میان دین، فرهنگ و سیاست نقش مهمی در شکل‌گیری هویت ملی داشته است. از همین رو، و در دوره صفویه، دین به یکی از عوامل وحدت‌بخش جغرافیای سیاسی و فرهنگی ایران تبدیل شد و پیوند میان فرهنگ ایرانی و آموزه‌های دینی در شکل‌گیری هویت ملی تأثیر گذاشت.
این استاد دانشگاه علامه با تأکید بر نقش ساختارهای اجتماعی در استمرار تجمعات اظهار داشت: در اجتماعات خیابانی، خانواده، محله، مسجد و هیئت به‌عنوان نهادهای تاریخی و اجتماعی ایران حضوری جدی دارند.، به طوری که بخشی از انرژی اولیه این تجمعات از دل همین نهادها شکل گرفته است. همچنین بسیاری از افراد با خانواده در تجمعات شرکت می‌کنند و شبکه‌های محلی نیز در تداوم این حضور نقش دارند. مسجد و هیئت از جمله بسترهایی هستند که زمینه شکل‌گیری و استمرار اجتماعات را فراهم کرده‌اند.
مهدیار با اشاره به نقش مداحی و سرودهای جمعی خاطرنشان کرد: در این مدت، نغمه‌ها و مداحی‌های تازه‌ای تولید شد که به تقویت شور جمعی کمک کرد، و به طوری که این آثار توانستند اقشار مختلف، از نسل‌ها و طبقات اجتماعی متفاوت، را با خود همراه کنند. البته این نکته هم مهم است، چرا که برخلاف برخی تحلیل‌ها که هیئت و مداحی را صرفاً در چارچوب هویت مذهبی محدود می‌کنند، در این اجتماعات شاهد ظهور ظرفیت‌های ملی این نهادها هستیم؛ ظرفیتی که توانسته است زمینه همگرایی میان گروه‌های مختلف جامعه را فراهم کند.
وی افزود: در برخی دیدگاه‌ها، طبقه متوسط به‌عنوان نیروی پیشران توسعه معرفی می‌شود؛ اما این طبقه به‌تنهایی نمی‌تواند تمام ابعاد توسعه را توضیح دهد. آنچه اهمیت دارد، شکل‌گیری فرهنگی است که در آن، افراد از منافع کوتاه‌مدت و فردی فراتر بروند و به آینده کشور توجه کنند. از همین رو، حضور افرادی که برای دفاع از کشور، امنیت و آرمان‌های ملی حاضر به پذیرش خطر هستند، می‌تواند نشانه‌هایی از ظرفیت شکل‌گیری چنین نیروی اجتماعی باشد.
مهدیار با اشاره به تجربه کشورهای آسیایی افزود: در بررسی مسیر توسعه کشورهایی مانند ژاپن و چین، نمی‌توان نقش فرهنگ، تلاش، ساده‌زیستی و مسئولیت‌پذیری جمعی را نادیده گرفت. به اعتقاد وی، توسعه پایدار نیز به جامعه‌ای نیاز دارد که بتواند میان خواسته‌های فردی و اهداف بلندمدت ملی پیوند برقرار کند.
وی همچنین با اشاره به تجربه پس از جنگ هشت ساله اظهار داشت: پس از پایان جنگ تحمیلی، ایران در دهه‌های بعد مسیر رشد و توسعه را دنبال کرد، و بخشی از این ظرفیت را باید در انگیزه‌ها، تجربه‌ها و توانمندی‌هایی جست‌وجو کرد که در دوران دفاع مقدس شکل گرفته بودند. بر این اساس، ظرفیت اجتماعی ایجادشده در جریان حضور مستمر مردم نیز می‌تواند در صورت هدایت مناسب، به یکی از پایه‌های توسعه پایدار کشور تبدیل شود.
در بخش دیگری از گفت‌وگو، مهدیار با اشاره به تفاوت میان انواع کنش‌های خیابانی اظهار داشت: صرف حضور در خیابان به‌تنهایی برای ارزیابی یک حرکت اجتماعی کافی نیست، بلکه باید اهداف، ماهیت و پیامدهای آن را نیز بررسی کرد، چرا که برخی حرکت‌های خیابانی ممکن است به افزایش فشارهای خارجی یا ایجاد اختلال در مسیر حرکت کشور منجر شوند، درحالی‌که برخی دیگر می‌توانند به حفظ امنیت، تقویت همبستگی ملی و ارتقای جایگاه کشور کمک کنند. بنابراین، خیابانی که در خدمت اهداف و آرمان‌های ملی قرار بگیرد، می‌تواند در حفظ کشور و ایجاد ظرفیت‌های تازه برای پیشرفت نقش‌آفرینی کند. از این منظر، ارزیابی تجمعات باید با توجه به کارکرد و تأثیر آن‌ها بر منافع ملی انجام شود.
وی با اشاره به اهمیت مسائل اقتصادی و معیشتی مردم اظهار داشت: توسعه به‌سادگی به دست نمی‌آید و معمولاً با دشواری‌ها و فشارهایی همراه است و برای عبور از مشکلات بلندمدت، گاهی باید سختی‌های کوتاه‌مدت را تحمل کرد، با این حال، پایداری در مسیر پیشرفت زمانی نتیجه‌بخش خواهد بود که به حل مسائل کشور منجر شود.
این استاد دانشگاه با یادآوری شرایط اقتصادی دوران دفاع مقدس افزود: در جنگ هشت‌ساله، مردم با دشواری‌هایی مانند صف‌های طولانی برای تأمین برخی نیازهای اولیه مواجه بودند؛ اما مقاومت در برابر دشمن و عبور از آن دوره، زمینه را برای حرکت کشور در سال‌های بعد فراهم کرد.
در پایان این برنامه، علیرضا زادبر مجری این برنامه با اشاره به تداوم حضور مردم در خیابان و طرح تعبیر هشت ماه دفاع مقدس، بر ضرورت بررسی علمی این پدیده تأکید کرد. همچنین در این گفت‌وگو، استمرار حضور مردم از ابعاد مختلف، از جمله ریشه‌های تاریخی، پیوندهای فرهنگی و دینی، نقش خانواده و نهادهای اجتماعی، مشارکت نسل جوان و تأثیر آن بر امنیت و توسعه کشور، مورد بحث قرار گرفت.
انتهای پیام/