خبرگزاری تسنیم ـ سمیه فقیه| 11 میلیون برگ سند تاریخی؛ گنجینه‌ای که بخش مهمی از حافظه مکتوب، هویت و اصالت تاریخی مازندران را در خود جای داده، امروز با چالش نگهداری در فضای فیزیکی مناسب و ایمن روبه‌روست؛ چالشی که در صورت تداوم، می‌تواند صیانت از بخشی از میراث مستند این سرزمین را با مخاطره مواجه کند. از این میان، نزدیک به 7 میلیون برگ سند هنوز فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی نشده‌اند و همین مسئله، ضرورت تأمین زیرساخت‌های استاندارد برای حفاظت از این گنجینه را دوچندان می‌کند.
در کنار مسئله زیرساخت، موضوعاتی همچون تسهیل دسترسی پژوهشگران به اسناد، واسپاری آثار ناشران و نشریات، جلوگیری از امحای غیرقانونی اسناد دولتی، بازخوانی مکاتبات تاریخی، ثبت تاریخ شفاهی و حفاظت از اسناد ارزشمند موجود در خانه‌های مردم، از جمله مأموریت‌هایی است که مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان مازندران دنبال می‌کند.
سید رحیم موسوی، رئیس مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان مازندران، در گفت‌وگوی تفصیلی با خبرنگار تسنیم در ساری، با تشریح وضعیت نگهداری اسناد تاریخی استان، از اجرا نشدن دستور استاندار مازندران برای تأمین ساختمان مجهز و ایمن از محل مولدسازی انتقاد کرد و نسبت به خطراتی که در صورت وقوع حوادث پیش‌بینی‌نشده متوجه اسناد فاقد نسخه جایگزین می‌شود، هشدار داد.
او با تأکید بر اینکه صیانت از هویت ملی و تاریخی حتی در شرایط سخت و جنگی نباید متوقف شود، از برنامه‌های این مرکز برای توسعه خدمات آرشیوی، تکمیل آرشیو مطبوعات، انتشار اسناد تاریخی، پرهیز از موازی‌کاری در روایتگری حوادث معاصر، جمع‌آوری اسناد خانگی و ثبت خاطرات شفاهی بزرگان و معتمدان استان سخن گفت.
موسوی همچنین با تشریح تفاوت مأموریت سازمان اسناد با نهادهایی همچون کتابخانه‌های عمومی و اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، بر ضرورت شناخت جایگاه قانونی این مجموعه در ارزشیابی بایگانی‌های راکد دستگاه‌های اجرایی و صیانت از اسناد دولتی تأکید کرد.
آنچه در این مصاحبه می‌خوانید:
11 میلیون برگ سند تاریخی مازندران در خطر
هشدار درباره گنجینه تاریخی مازندران
میراثی که جایگزین ندارد
چه بر سر گنجینه اسناد تاریخی مازندران می‌آید؟
11گنجینه‌ای که ساختمان ایمن ندارد؟
تاریخ مازندران در محاصره خطر
هشدار جدی درباره اسناد تاریخی مازندران
اسناد تاریخی کجا نگهداری می‌شوند؟
در ادامه، مشروح این گفت‌وگو را می‌خوانید.
تسنیم: مهمترین مسئله و اولویت مرکز اسناد و کتابخانه ملی مازندران در شرایط کنونی چیست؟
یکی از مهمترین اولویت‌های ما، صیانت از اسناد تاریخی استان و فراهم‌کردن شرایط مناسب برای نگهداری ایمن از این میراث ارزشمند است. ما در مرکز اسناد و کتابخانه ملی استان مازندران با مجموعه‌ای بالغ بر 11 میلیون برگ سند سروکار داریم که بخش مهمی از گذشته، تاریخ و هویت این استان را در خود جای داده است.
این اسناد صرفاً تعدادی برگ کاغذ یا مکاتبات اداری قدیمی نیستند؛ بلکه بخش مهمی از حافظه تاریخی مازندران و مستنداتی هستند که می‌توانند برای شناخت تحولات سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و اداری این منطقه مورد استفاده پژوهشگران و محققان قرار گیرند.
با این حال، مسئله اصلی این است که شرایط فیزیکی نگهداری اسناد باید متناسب با ارزش و اهمیت آن‌ها باشد. حفاظت از چنین مجموعه‌ای به فضای مناسب، مخازن استاندارد و زیرساخت‌های ایمن نیاز دارد. اگر این الزامات به‌درستی تأمین نشود، صیانت از این میراث مکتوب با دشواری‌های جدی روبه‌رو خواهد شد.
موضوع دیگر، وضعیت فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی اسناد است. از مجموع 11 میلیون برگ سند موجود، نزدیک به 7 میلیون برگ هنوز فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی نشده‌اند. این مسئله اهمیت تأمین زیرساخت‌های لازم برای حفاظت، ساماندهی و ثبت اطلاعات اسناد را دوچندان می‌کند.
ما نمی‌توانیم نسبت به چنین حجم بزرگی از اسناد تاریخی بی‌تفاوت باشیم. این مجموعه حاصل گذشته یک سرزمین است و مسئولیت ما ایجاب می‌کند که برای حفظ آن و انتقالش به نسل‌های آینده، اقدامات لازم را با جدیت دنبال کنیم.
تسنیم: با توجه به حجم اسناد موجود، وضعیت فضای فیزیکی و مخازن نگهداری چگونه است؟ آیا برای رفع مشکلات این حوزه اقدامی صورت گرفته است؟
مسئله فضای فیزیکی ایمن، یکی از موضوعات مهمی است که برای حل آن پیگیری‌های مختلفی انجام شده است. سال گذشته، دکتر یونسی، استاندار مازندران، از مخازن اسناد بازدید کردند و از نزدیک در جریان وضعیت نگهداری این مجموعه قرار گرفتند.
در جریان آن بازدید، پژوهشگران نیز طوماری را درباره مسائل و مشکلات موجود ارائه کردند. پس از مشاهده وضعیت مخازن و آگاهی از دغدغه‌های مطرح‌شده، استاندار دستوراتی صریح برای تهیه یک ساختمان مجهز و ایمن از محل مولدسازی صادر کردند تا امکان نگهداری مناسب‌تر از اسناد تاریخی فراهم شود.
با این حال، با گذشت زمان، این دستور هنوز به مرحله اجرا نرسیده است. انتظار ما این است که با توجه به نگاه و دستور عالی‌ترین مقام دولت در استان، این موضوع با جدیت بیشتری پیگیری شود و گره اداری موجود باز شود.
تأمین فضای فیزیکی مناسب، صرفاً یک درخواست اداری یا مسئله مربوط به یک دستگاه اجرایی نیست؛ موضوع به حفاظت از میراث تاریخی مردم مازندران ارتباط دارد. اسنادی که امروز در اختیار ما قرار دارند، بخشی از تاریخ این سرزمین هستند و باید در مکانی متناسب با ارزش و اهمیتشان نگهداری شوند.
ما انتظار داریم روند تأمین ساختمان ایمن و مجهز با سرعت بیشتری دنبال شود تا بتوانیم با اطمینان بیشتری از این امانت تاریخی حفاظت کنیم.
تسنیم: چرا دیجیتال‌سازی اسناد تا این اندازه اهمیت دارد و باقی‌ماندن نزدیک به 7 میلیون برگ سند بدون فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی چه مخاطراتی به همراه دارد؟
فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی، دو بخش مهم از فرایند ساماندهی و صیانت از اسناد هستند. وقتی سندی به‌درستی شناسایی و فهرست‌نویسی شود، امکان دسترسی و استفاده پژوهشگران از آن فراهم می‌شود. دیجیتال‌سازی نیز می‌تواند در ثبت و حفاظت از محتوای اسناد و تسهیل بهره‌برداری پژوهشی از آن‌ها نقش مهمی داشته باشد.
در حال حاضر، از مجموع 11 میلیون برگ سندی که در اختیار داریم، نزدیک به 7 میلیون برگ هنوز فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی نشده‌اند. این حجم از اسناد، نشان می‌دهد که برای تکمیل فرایند ساماندهی و ثبت اطلاعات، به امکانات و زیرساخت‌های بیشتری نیاز داریم.
نگرانی ما این است که در صورت وقوع هرگونه حادثه غیرمترقبه یا بروز تهدیدات پدافندی، اسنادی که نسخه جایگزینی از آن‌ها وجود ندارد، در معرض خطر قرار گیرند و بخشی از تاریخ این سرزمین برای همیشه از دست برود.
صیانت از هویت ملی و تاریخی نباید حتی در شرایط دشوار و جنگی متوقف شود. اتفاقاً در چنین شرایطی، ضرورت حفاظت از اسناد و فراهم‌کردن امکان دسترسی ایمن به اطلاعات تاریخی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
به همین دلیل، موضوع تأمین فضای فیزیکی مناسب، تکمیل فهرست‌نویسی و توسعه دیجیتال‌سازی باید به‌عنوان بخش‌هایی از یک مأموریت واحد مورد توجه قرار گیرد؛ مأموریتی که هدف آن حفظ اسناد و انتقال مطمئن آن‌ها به نسل‌های آینده است.
تسنیم: مرکز اسناد مازندران برای تسهیل دسترسی پژوهشگران و دانشجویان به اسناد چه اقداماتی انجام داده است؟
رویکرد ما در حوزه خدمات آرشیوی، پژوهش‌محور است. اعتقاد داریم که اسناد تاریخی زمانی می‌توانند نقش مؤثر خود را در شناخت گذشته و توسعه پژوهش ایفا کنند که دسترسی محققان به آن‌ها با موانع غیرضروری اداری روبه‌رو نباشد.
بر همین اساس، تلاش کرده‌ایم موانع زائد اداری را از فرایند ارائه خدمات حذف کنیم و امکان استفاده پژوهشگران از خدمات آرشیوی را تسهیل کنیم. امروز محققان و دانشجویان حتی از راه دور نیز می‌توانند خدمات آرشیوی دریافت کنند و همکاران ما با تلاش و ایثارگری، فرایندهای ثبت و ارسال اسناد را برای پژوهشگران آسان‌تر کرده‌اند.
هدف این است که پژوهشگران برای انجام تحقیقات خود با دشواری‌های غیرضروری مواجه نشوند و چراغ تحقیق در استان روشن بماند. اسناد باید امکان استفاده علمی داشته باشند و خدمات آرشیوی نیز باید در همین مسیر حرکت کند.
البته توسعه خدمات پژوهشی به معنای نادیده‌گرفتن ضرورت حفاظت از اسناد نیست؛ بلکه باید میان نگهداری اصولی از اصل اسناد و فراهم‌کردن دسترسی پژوهشگران به محتوای آن‌ها تعادل برقرار شود.
تسنیم: در حوزه واسپاری آثار ناشران و تکمیل آرشیو مطبوعات استان چه برنامه‌هایی دارید؟
واسپاری آثار، یکی از موضوعاتی است که برای حفاظت بلندمدت از تولیدات مکتوب اهمیت زیادی دارد. در سال گذشته، نشست‌های تخصصی با ناشران در ساری و قائمشهر برگزار کردیم و تلاش شد تعامل میان مرکز اسناد و ناشران استان بهبود پیدا کند.
یکی از اقداماتی که در این زمینه دنبال کردیم، کاهش زحمت ناشران برای ارسال آثار به مرکز بود. تلاش کردیم فرایند ارسال و واسپاری نسخه‌های رایگان را تسهیل کنیم تا آثار منتشرشده، در مخازن ملی نگهداری و برای صدها سال آینده حفظ شوند.
هدف از این کار آن است که آثار ناشران صرفاً برای دوره‌ای محدود در دسترس نباشند، بلکه امکان مراجعه به آن‌ها برای نسل‌های آینده نیز فراهم شود. هر کتاب و اثر مکتوب می‌تواند بخشی از تحولات فکری، فرهنگی و اجتماعی جامعه را ثبت کند و نگهداری آن‌ها برای پژوهش‌های آینده اهمیت دارد.
برای سال 1405 نیز برنامه داریم که با تمرکز بیشتری به سراغ نشریات مکتوب استان برویم. آرشیو مطبوعات یکی از منابع ارزشمند برای شناخت تاریخ اجتماعی، فرهنگی، سیاسی و اقتصادی مازندران است و تکمیل آن می‌تواند ظرفیت پژوهشی مهمی در اختیار محققان قرار دهد.
به همین دلیل، تعامل با نشریات و فراهم‌کردن زمینه واسپاری آثار آن‌ها از جمله برنامه‌هایی است که در دستور کار داریم.
تسنیم: برخی دستگاه‌ها ممکن است مأموریت سازمان اسناد را با وظایف نهادهای فرهنگی دیگر یکسان بدانند. جایگاه قانونی این مرکز چیست؟
یکی از مشکلاتی که با آن مواجه هستیم، شناخت ناکافی برخی دستگاه‌ها از وظایف و جایگاه قانونی سازمان اسناد و کتابخانه ملی است. لازم است این موضوع به‌درستی تبیین شود؛ چراکه مأموریت این سازمان با وظایف نهاد کتابخانه‌های عمومی یا اداره‌کل فرهنگ و ارشاد اسلامی تفاوت دارد.
ما نهاد کتابخانه‌های عمومی یا اداره ارشاد نیستیم. سازمان اسناد و کتابخانه ملی در حوزه ارزشیابی بایگانی‌های راکد دستگاه‌های اجرایی و صیانت از اسناد دولتی و نسخ خطی، مأموریت تخصصی و قانونی دارد.
یکی از وظایف مهم ما، ارزشیابی بایگانی‌های راکد ادارات است. دستگاه‌های اجرایی باید بدانند که اسناد موجود در بایگانی‌های آن‌ها، صرفاً پرونده‌های قدیمی و کم‌استفاده نیستند؛ ممکن است در میان همین پرونده‌ها، اسنادی وجود داشته باشد که از نظر تاریخی، حقوقی و اداری ارزش نگهداری داشته باشند.
بر همین اساس، دستگاه‌ها بدون رعایت ضوابط و طی فرایند قانونی و نظارتی مربوط، حق ندارند اسناد را امحا کنند. لازم است پیش از هر اقدامی درباره اسناد راکد، ارزش آن‌ها مشخص شود و از امحای اسنادی که باید نگهداری شوند، جلوگیری شود.
از رسانه‌ها نیز انتظار داریم در معرفی صحیح مأموریت‌های این سازمان نقش مؤثری ایفا کنند تا جایگاه حاکمیتی و تخصصی سازمان اسناد برای دستگاه‌های اجرایی و افکار عمومی روشن‌تر شود.
تسنیم: آیا مرکز اسناد برای معرفی اسناد تاریخی به مردم و استفاده از آن‌ها در تبیین تحولات گذشته برنامه‌ای دارد؟
بله؛ یکی از وظایف مهم ما این است که از طریق اسناد تاریخی، به آگاهی‌بخشی عمومی کمک کنیم. بخشی از اسنادی که در اختیار سازمان قرار دارد، برای عموم مردم شناخته‌شده نیست و محتوای آن‌ها می‌تواند در شناخت دقیق‌تر تحولات گذشته نقش داشته باشد.
در همین راستا، اسناد و مکاتبات دولتی مربوط به سال 1292 هجری شمسی را بازخوانی کرده‌ایم. این اسناد حاوی اطلاعاتی درباره جریان‌های مهاجرتی و زمینه‌سازی‌های سیاسی در دهه‌های پیش از شکل‌گیری رسمی برخی جریان‌ها در منطقه است.
اهمیت این اسناد در آن است که می‌توانند اطلاعاتی مستند درباره تحولات و زمینه‌های تاریخی در اختیار پژوهشگران قرار دهند. اسناد تاریخی به ما کمک می‌کنند رویدادها را صرفاً بر اساس روایت‌های شفاهی یا برداشت‌های متأخر بررسی نکنیم، بلکه به مکاتبات و مدارک باقی‌مانده از همان دوره نیز مراجعه کنیم.
هدف ما این است که مردم و پژوهشگران بتوانند از طریق این اسناد، شناخت دقیق‌تری از ریشه‌های تاریخی تحولات داشته باشند. آگاهی از گذشته، زمینه فهم بهتر رویدادهای امروز را نیز فراهم می‌کند.
تسنیم: در حوزه روایتگری حوادث معاصر، دفاع مقدس و جنگ جاری، چه نقشی برای سازمان اسناد تعریف شده است؟
در این حوزه باید به تخصص و مأموریت هر مجموعه توجه کنیم و از موازی‌کاری بپرهیزیم. نهادهایی همچون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و بنیاد حفظ آثار و نشر ارزش‌های دفاع مقدس، اقدامات ارزشمندی در زمینه ثبت و روایتگری حوادث معاصر و دفاع مقدس انجام می‌دهند.
سیاست ما در سازمان اسناد، جلوگیری از هدررفت منابع و پرهیز از انجام کارهای موازی است. اعتقاد داریم هر مجموعه باید بر حوزه‌ای تمرکز کند که در آن تخصص دارد و به منابعی دسترسی دارد که ممکن است در اختیار دیگران نباشد.
تخصص ما در این زمینه، اسناد مکتوب تاریخی است؛ اسنادی که می‌توانند بخشی از زوایای کمتر شناخته‌شده تحولات را روشن کنند. بنابراین، به‌جای تکرار فعالیت‌های دیگر نهادها، تلاش می‌کنیم بر همین ظرفیت تخصصی تمرکز کنیم و از اسناد و مکاتبات تاریخی برای تکمیل شناخت جامعه از رویدادها بهره ببریم.
این رویکرد هم به حفظ منابع کمک می‌کند و هم موجب می‌شود هر مجموعه، متناسب با مأموریت و توان تخصصی خود، نقش مؤثرتری در ثبت و روایت تاریخ ایفا کند.
تسنیم: مرکز اسناد برای حضور در میان مردم و معرفی مستقیم اسناد تاریخی چه اقداماتی انجام داده است؟
ما منتظر نمی‌مانیم که مردم حتماً به مخازن و تالارهای پژوهشی مراجعه کنند؛ تلاش می‌کنیم اسناد تاریخی را در قالب برنامه‌های نمایشگاهی و فعالیت‌های اطلاع‌رسانی در معرض دید عموم قرار دهیم.
برای نمونه، در روز ملی خلیج‌فارس، نقشه‌ها و اسناد حاکمیتی ایران درباره این پهنه آبی را در فضای مجازی و در قالب نمایشگاه منتشر کردیم. هدف از این اقدام، معرفی اسناد تاریخی مرتبط با خلیج‌فارس و فراهم‌کردن زمینه آشنایی بیشتر مردم با مستندات تاریخی این موضوع بود.
همچنین به مناسبت هفته اسناد، مکاتبات دولتی مرتبط با مداخلات بیگانگان در منطقه را آماده کرده‌ایم. بخشی از این اسناد قرار است در قالب برنامه‌های مردمی در میدان شهرداری ساری به نمایش گذاشته شود تا شهروندان بتوانند از نزدیک با این مستندات آشنا شوند.
این نمایشگاه‌ها فرصتی برای معرفی اسناد و تبیین ریشه‌های تاریخی برخی بحران‌های کنونی است. اسناد تاریخی می‌توانند نشان دهند که بسیاری از تحولات امروز، پیشینه‌ای طولانی دارند و برای شناخت آن‌ها باید به مکاتبات، توافقات و تحولات دوره‌های گذشته نیز توجه کرد.
تسنیم: در شرایط جنگی و بحران‌های منطقه‌ای، چه تفاوتی میان مأموریت مازندران و استان‌هایی که مستقیماً با حملات مواجه می‌شوند، وجود دارد؟
مأموریت استانها با توجه به شرایط و نقش آن‌ها در تحولات متفاوت است. برای نمونه، استان‌هایی مانند اصفهان و بوشهر که با حملات مستقیم مواجه می‌شوند، ممکن است بر ثبت و روایت ابعاد عملیاتی حوادث تمرکز بیشتری داشته باشند.
اما در استان‌هایی مانند مازندران و گیلان، یکی از محورهای مهم روایت تاریخی، نقش مردم در میزبانی و پشتیبانی از هم‌وطنان در دوران‌های بحرانی است.
مازندران و گیلان در دوره‌های مختلف، نقش‌هایی در حمایت و میزبانی از هم‌وطنان داشته‌اند و خاطرات و اسناد مرتبط با این تجربه‌ها می‌توانند بخش مهمی از تاریخ اجتماعی استان را تشکیل دهند.
به همین دلیل، ما در مرکز اسناد به دنبال شناسایی و ثبت اسناد و خاطراتی هستیم که این نقش را روشن می‌کنند. ثبت چنین تجربه‌هایی اهمیت دارد؛ زیرا تاریخ تنها به میدان‌های درگیری و رخدادهای نظامی محدود نمی‌شود، بلکه نقش مردم در حمایت، همراهی و میزبانی از دیگر هم‌وطنان نیز بخشی از حافظه تاریخی کشور است.
تسنیم: اسناد تاریخی چه کمکی به شناخت ریشه‌های تحولات امروز می‌کنند؟
موسوی: یکی از اهداف ما این است که پژوهشگران و مردم بدانند آنچه امروز در جهان رخ می‌دهد، در بسیاری از موارد بدون توجه به پیشینه تاریخی آن به‌درستی قابل فهم نیست. برخی از تحولات امروز، ریشه در توافقات، مکاتبات و تصمیم‌هایی دارند که بیش از یک قرن پیش گرفته شده‌اند.
بازخوانی اسناد تاریخی می‌تواند به روشن‌شدن این پیشینه کمک کند. وقتی مکاتبات و مدارک مربوط به دوره‌های گذشته بررسی می‌شوند، امکان شناخت دقیق‌تر روند شکل‌گیری برخی تحولات و ارتباط آن‌ها با شرایط امروز فراهم می‌شود.
این مسئله به‌ویژه درباره اسنادی که به توافقات و مداخلات خارجی یا تحولات سیاسی و اجتماعی منطقه مربوط می‌شوند، اهمیت دارد. ما تلاش می‌کنیم این اسناد را شناسایی و معرفی کنیم تا امکان بهره‌برداری پژوهشگران از آن‌ها فراهم شود.
آگاهی از اسناد و مدارک تاریخی می‌تواند بصیرت تاریخی جامعه را ارتقا دهد و به مردم کمک کند تحولات جاری را با شناخت بیشتری از زمینه‌ها و پیشینه‌های آن‌ها دنبال کنند.
در همین چارچوب، جمع‌آوری و استانداردسازی نگهداری اسناد تاریخی، از جمله اسنادی که در اختیار مردم قرار دارند، یکی از برنامه‌های مهم ماست.
تسنیم: بخشی از اسناد تاریخی ممکن است در خانه‌های مردم نگهداری شود. این اسناد چه اهمیتی دارند و چرا باید برای حفاظت از آن‌ها اقدام کرد؟
در خانه‌های مردم، گنجینه‌هایی وجود دارد که ممکن است صاحبان آن‌ها به ارزش تاریخی و پژوهشی‌شان توجه کافی نداشته باشند. نسخ خطی، قباله‌ها، مکاتبات دیوانی و نامه‌های تاریخی، از جمله اسنادی هستند که در بسیاری از موارد در شرایط غیراستاندارد نگهداری می‌شوند.
این اسناد ممکن است در معرض رطوبت، نور نامناسب و آفات قرار داشته باشند و به‌مرور زمان آسیب ببینند. در حالی که برخی از این مدارک می‌توانند اطلاعات ارزشمندی درباره تاریخ خانوادگی، تحولات اجتماعی، ساختارهای اداری و زندگی مردم در دوره‌های گذشته ارائه کنند.
از نگاه ما، این اسناد صرفاً یک دارایی شخصی نیستند؛ آن‌ها بخشی از میراث تاریخی و هویت فرهنگی مازندران و کشور محسوب می‌شوند. به همین دلیل، حفاظت از آن‌ها اهمیت عمومی دارد و نباید اجازه داد بر اثر نگهداری نامناسب یا گذر زمان از بین بروند.
ما از شهروندان دعوت می‌کنیم اگر نسخ خطی، قباله‌ها، مکاتبات یا نامه‌های تاریخی در اختیار دارند، برای حفاظت از آن‌ها با سازمان اسناد همکاری کنند و در صورت تمایل، این آثار را به سازمان اهدا کنند.
در این فرایند، امکان ثبت سند به نام خود فرد یا خاندان او وجود دارد و اسناد اهدایی می‌توانند از خدمات مرمت تخصصی و نگهداری در مخازن استاندارد بهره‌مند شوند. شرایط نگهداری باید از نظر دما و سایر الزامات حفاظتی کنترل‌شده باشد تا احتمال آسیب‌دیدگی اسناد کاهش پیدا کند.
هدف ما این است که این میراث ارزشمند از شرایط غیراستاندارد خارج شود و برای نسل‌های آینده باقی بماند.
تسنیم: آیا برنامه‌ای برای ثبت تاریخ شفاهی مازندران نیز در دستور کار دارید؟
بله؛ تاریخ شفاهی یکی از ظرفیت‌های مهم برای شناخت تاریخ معاصر استان است. بخش بزرگی از تجربه‌های تاریخی مازندران، از رویدادهای اجتماعی و فرهنگی گرفته تا خاطرات میزبانی از هم‌وطنان در دوران بحران، در حافظه بزرگان، معتمدان و افرادی قرار دارد که خود شاهد این وقایع بوده‌اند.
اگر این خاطرات در زمان مناسب ثبت نشوند، ممکن است با گذشت زمان و درگذشت افرادی که حامل این تجربه‌ها هستند، بخش‌هایی از آن‌ها برای همیشه از دست برود.
به همین دلیل، سازمان اسناد مصمم است با اعزام کارشناسان و انجام مصاحبه‌های تخصصی، این گنجینه‌های شفاهی را ضبط و تدوین کند. هدف آن است که روایت‌های افراد مطلع و شاهدان رویدادها، به شکلی منظم ثبت شود و در آینده امکان استفاده پژوهشگران از آن‌ها فراهم باشد.
تاریخ شفاهی می‌تواند در کنار اسناد مکتوب، تصویر کامل‌تری از تحولات گذشته ارائه دهد. اسناد مکتوب اطلاعات و مستندات مشخصی را در اختیار پژوهشگر قرار می‌دهند و خاطرات شفاهی نیز می‌توانند ابعاد اجتماعی و انسانی رویدادها را روشن‌تر کنند.از این رو، ثبت تاریخ شفاهی را باید بخشی از تلاش گسترده‌تر برای حفاظت از حافظه تاریخی استان دانست.
تسنیم: پس از اهدای اسناد از سوی مردم، چه فرایندی برای حفاظت و دسترسی پژوهشگران به آن‌ها طی می‌شود؟
اسناد اهدایی پس از ورود به سازمان، مراحل لازم برای حفاظت و ساماندهی را طی می‌کنند. ضدعفونی و فهرست‌نویسی از جمله اقداماتی است که برای آماده‌سازی و نگهداری اصولی این اسناد انجام می‌شود.
پس از طی مراحل مربوط، اسناد در تالارهای پژوهشی سازمان در دسترس محققان قرار می‌گیرند تا امکان مطالعه و بهره‌برداری علمی از آن‌ها فراهم شود. هدف این است که اسناد، ضمن برخورداری از شرایط مناسب حفاظتی، در خدمت شناخت تاریخ و توسعه پژوهش قرار گیرند.
ما به امانت‌داری در این فرایند متعهد هستیم و تلاش می‌کنیم اسنادی که مردم برای نگهداری در اختیار سازمان قرار می‌دهند، با بالاترین سطح دقت و مسئولیت‌پذیری حفاظت شوند.
این اسناد، برگ‌هایی از تاریخ مردم و سرزمین ما هستند و مسئولیت ما این است که آن‌ها را از گزند زمان مصون بداریم و امکان استفاده از آن‌ها را برای نسل‌های آینده فراهم کنیم.
تسنیم: در پایان، مهمترین مطالبه شما برای تقویت صیانت از اسناد تاریخی مازندران چیست؟
مهمترین مسئله، توجه جدی به زیرساخت‌های حفاظت از اسناد و رفع موانعی است که در این مسیر وجود دارد. تأمین ساختمان مجهز و ایمن، پیگیری دستور صادرشده از سوی استاندار، تکمیل فرایند فهرست‌نویسی و دیجیتال‌سازی و توسعه امکانات نگهداری، از جمله نیازهایی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
در کنار این مسائل، لازم است دستگاه‌های اجرایی با مأموریت قانونی سازمان اسناد آشنایی بیشتری داشته باشند و در موضوع ارزشیابی بایگانی‌های راکد و جلوگیری از امحای اسناد ارزشمند، ضوابط قانونی را رعایت کنند.
همچنین همکاری مردم، ناشران، نشریات و پژوهشگران می‌تواند در تکمیل آرشیو تاریخی استان مؤثر باشد. اسناد موجود در خانه‌ها، آثار مکتوب منتشرشده و خاطرات شفاهی بزرگان، هرکدام بخشی از حافظه تاریخی جامعه را تشکیل می‌دهند و باید برای حفاظت از آن‌ها برنامه‌ریزی کرد.
نگاه ما این است که اسناد تاریخی صرفاً متعلق به گذشته نیستند؛ آن‌ها منابعی برای شناخت امروز و انتقال تجربه‌ها به آینده‌اند. اگر امروز برای حفاظت و ساماندهی این میراث اقدام نکنیم، ممکن است فرصت نگهداری از بخشی از تاریخ مازندران برای همیشه از دست برود.
مسئولیت ما در سازمان اسناد و کتابخانه ملی استان مازندران، حفاظت از این امانت تاریخی و فراهم‌کردن امکان استفاده علمی و پژوهشی از آن است؛ مسئولیتی که تحقق آن به زیرساخت مناسب، همکاری دستگاه‌ها و مشارکت مردم نیاز دارد.
انتهای پیام/