به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، محمدامین الله‌داد؛ رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در نشست اعلام ارزیابی عملکرد پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ایران در 6 ماهه نخست سال 1405 اظهار کرد: در تحلیل محتوا همیشه تمرکز بر احوال، رفتار و نگاه مردم در حوزه‌های مختلف است و مرکز ملی فضای مجازی در رویکرد جدید خود، این رصد را به‌صورت ثابت در چهار محور شامل اخبار حوزه نظامی، سیاسی و دیپلماتیک، اقتصاد و معیشت و فرهنگی و اجتماعی انجام می‌دهد و گزارش‌های دوره‌ای آن تهیه می‌شود.
وی افزود: یکی از دستاوردهای این رصد آن است که سکوهای ایرانی در چشم کاربران در حال رشد و اهمیت‌یافتن هستند؛ سکوهای پیام‌رسان و شبکه اجتماعی ایرانی اکنون نه‌تنها به بخش مهمی از جریان رسانه و محتوا، بلکه به جریان سرگرمی و فعالیت اقتصادی تبدیل شده‌اند و فعالیت‌های اقتصادی پایدار روی آن‌ها شکل گرفته است. مراجعه مستمر کاربران وفادار به این سکوها، یک «بازار پاخوری» را برای هر یک از آن‌ها ایجاد کرده است.
الله‌داد در خصوص نحوه استخراج آمار تصریح کرد: این آمار حاصل رصدی است که خود مرکز ملی فضای مجازی انجام می‌دهد و اعداد به‌صورت جداگانه از سکوها دریافت شده است؛ در اعلام این اعداد تلاش شده تا امانت‌داری رعایت شود و ارقام ارائه‌شدهگی، حداقلی هستند و میزان واقعی رویدادها در این حوزه بیش از این است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در تشریح آمار فعالیت پنج سکوی داخلی بیان کرد: در مجموع 5 سکو که شامل 4 پیام‌رسان (که 3 تای آن‌ها به‌صورت خاص پیام‌رسان هستند، یک سکوی پیام‌رسان دارای محتوای ویدیویی یعنی روبیکا) و یک شبکه اجتماعی متنی (ویراستی) می‌شود، در مجموع 616 میلیون محتوا در 6 ماهه نخست سال تولید شده است.
وی در تفکیک تعداد کانال‌ها و صفحات فعال خاطرنشان کرد: در حال حاضر حدود 512 هزار صفحه و کانال روی روبیکا، 298 هزار و 500 صفحه روی ایتا، 26 هزار صفحه روی بله، 29 هزار صفحه روی سروش‌پلاس (که فعالیت خود را دیرتر آغاز کرده اما رشد چشمگیری داشته است) و 115 هزار صفحه فعال نیز روی ویراستی وجود دارد.
الله‌داد تأکید کرد: نکته حائز اهمیت این است که آمار ارائه‌شده صرفاً مربوط به کانال‌ها و صفحات عمومی (پابلیک) است و کانال‌های خصوصی، پرایوت و پیام‌های شخصی به‌هیچ‌وجه جزو این آمار محسوب نمی‌شوند. وجود صفحه عمومی، خود نشان‌دهنده میزان زنده بودن سکو است؛ چرا که رشد این تعداد به‌مشخصه گویای آن است که سکو از کاربر عمومی برخوردار بوده و مخاطبان به این محتوا مراجعه می‌کنند.
وی در ادامه در خصوص آمار بازدیدها گفت: میزان بازدیدها بر مبنای میزان «ویو» و بازدیدی که اخبار و صفحات دریافت کرده‌اند، محاسبه شده است؛ بر این اساس، آمار بازدیدها در شش ماهه نخست سال برای روبیکا (با توجه به حجم بیشتر محتوای ویدیویی) 780 میلیارد و برای ایتا 87 میلیارد بوده است.
بررسی میانگین بازدید و ضریب نفوذ در سکوهای داخلی/ پیشتازی محتوای اقتصادی و سیاسی در پلتفرم‌های بومی
امین‌الله داد، رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در ادامه نشست اعلام ارزیابی عملکرد پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ایران اظهار کرد: میزان بازدیدها به‌تنهایی تنها شاخص قضاوت یک سکو نیست؛ برای مثال، سکویی که در ادبیات سیاسی دارای «کاربر وفادار» است، احتمالاً ویوی کمتری دریافت می‌کند، اما از نظر میزان حضور و پایبندی کاربران، وضعیت بسیار برجسته‌تری دارد، چرا که هر یک از این سکوها بازار و مخاطب خاص خود را تعریف کرده‌اند.
وی در خصوص میانگین بازدید به ازای هر محتوا در سکوهای مختلف تصریح کرد: روبیکا به ازای هر محتوا 3427 بازدید، بله 1714 بازدید، ایتا 366 بازدید و سروش‌پلاس 65 بازدید داشته است؛ میانگین بالای روبیکا بازتاب‌دهنده ارتباط بیشتر محتوای ویدیویی با مخاطب است. همچنین در خصوص «ویراستی»، به دلیل اینکه آمار بازدید آن قابل مقایسه مستقیم با سایر سکوها نیست، شاخص «ضریب نفوذ» بررسی شده که ضریب نفوذ محتواهای این شبکه اجتماعی برای مخاطبان آن حدود 80 درصد ارزیابی شده است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در بخش دیگری از گزارش خود به تحلیل الگوهای محتوایی و رفتار کاربران پرداخت و خاطرنشان کرد: با توجه به پررنگ بودن مسئله جنگ در شش ماه گذشته، محتوای حول محور جنگ و تحولات نظامی در سکوها بازتاب بیشتری داشته است؛ به‌طوری‌که در پلتفرم روبیکا، محتوای سیاسی و امنیتی نزدیک به 53 درصد از سهم محتوا و حدود 50 درصد از کل بازدیدها را به خود اختصاص داده است که نشان‌دهنده یک نسبت منطقی است.
وی در ادامه افزود: در روبیکا حوزه سرگرمی 16.7 درصد از سهم محتوا و 15.7 درصد از سهم بازدیدها را به خود اختصاص داده، در حالی که محتوای اقتصادی با سهم 15.6 درصدی از تولیدات، توانسته 18.1 درصد از بازدیدها را جذب کند؛ موضوعی که نشان‌دهنده سبقت بازدید محتوای اقتصادی از حجم تولید آن در این پلتفرم است.
الله‌داد در خصوص الگوی محتوایی شبکه اجتماعی «ویراستی» بیان کرد: در ویراستی سهم محتوای سیاسی 42.7 درصد و ضریب نفوذ آن 44.7 درصد بوده است؛ همچنین بر اساس سرفصل‌های موضوعی، محتوای دینی و انقلابی 23.7 درصد از تولید محتوا و 27.6 درصد از میزان مخاطب را به خود اختصاص داده و سهم محتوای اجتماعی و فرهنگی نیز به ترتیب 9.6 و 8.1 درصد بوده است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی درباره ویژگی‌های سکوی «بله» تصریح کرد: نکته جالب توجه این است که کاربران سکوی بله بیشتر رفتار اقتصادی و معیشتی از خود بروز می‌دهند؛ سهم محتوای اقتصادی و معیشتی بر روی بله از 11 درصد به 19.4 درصد رسیده و همچنان در حال رشد است و در مقابل، سهم محتوای مرتبط با جنگ در این سکو کاهش یافته است، به‌طوری‌که محتوای اقتصادی و معیشتی سهم 19.4 درصدی از تولید و سهم 21.5 درصدی از بازدیدها را به خود اختصاص داده است.
رشد چشمگیر سروش‌پلاس در حوزه سرگرمی و سبک زندگی/ ماندگاری و وفاداری کاربران پیام‌رسان‌های داخلی پس از تحولات اخیر
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در ادامه نشست اعلام ارزیابی عملکرد پیام‌رسان‌ها و شبکه‌های اجتماعی ایران اظهار کرد: در خصوص سروش‌پلاس، از آنجا که به صورت جدی حدود سه ماه است که رصد آن انجام می‌شود، آمارها و وضعیت موجود بازتاب‌دهنده تحولات همین سه ماه گذشته است؛ در این پلتفرم حجم محتوای تولیدشده در حوزه سرگرمی، سبک زندگی و خانواده بسیار زیاد است.
وی افزود: پیش‌تر کانال‌های سبک زندگی، خانواده، آشپزی و فروش صنایع دستی در ایتا سهم زیادی داشتند، اما اکنون سروش‌پلاس نیز در حال سهم‌گیری از این بازار است و کانال‌های ارائه‌دهنده فیلم و سریال در حوزه سبک زندگی روی این پلتفرم در حال شکل‌گیری‌ند و محتوای سرگرمی کلاً مورد استقبال قرار می‌گیرد؛ هرچند سهم از بازدید سروش‌پلاس هنوز با سهم محتوای آن قابل مقایسه نیست و سهم محتوا بیشتر است، اما با توجه به نرخ رشد، این سکو احتمالاً به رقیبی جدی برای بقیه تبدیل خواهد شد.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در تشریح وضعیت سکوی «ایتا» تصریح کرد: در ایتا نیز بیشتر محتواها یا از جنس سیاسی و امنیتی هستند و یا به حوزه اجتماعی و سبک زندگی تعلق دارند، به‌طوری‌که سبک زندگی عنوان دوم محتواها در ایتاست و این سکو کاربران بسیار وفاداری در این حوزه دارد؛ محتوای سبک زندگی و اجتماعی سهم 23.5 درصدی از تولید محتوا و سهم 28.2 درصدی از بازدیدها را به خود اختصاص داده است که این امر ناشی از وجود گروه‌های خانوادگی و فامیلی بسیار زیاد در ایتا و بازنشر جذاب محتواها در این گروه‌هاست.
وی در خصوص روندهای کلی محتوایی در مجموع پیام‌رسان‌ها خاطرنشان کرد: پیش از وقوع جنگ، یک آمار پایه وجود داشت که با آغاز تحولات مربوط به جنگ رمضان، رشد جدی‌تری به خود گرفت؛ برخلاف تصورات، مخاطبان این سکوها پس از جنگ ریزش نکردند و به نقطه سابق بازنگشتند، بلکه بسیاری از آن‌ها روی این سکوها ماندگار شدند و به مخاطبان وفادار قبلی افزوده شدند.
الله‌داد تأکید کرد: یکی از روندهایی که شناسایی شده این است که پیش‌تر بسیاری از کاربران داخلی اصلاً نسبت به ظرفیت خدمات سکوهای ایرانی اطلاع نداشتند و پیش‌فرض‌های ذهنی، مانع از نصب یا استفاده مداوم از این پیام‌رسان‌ها می‌شد؛ اما با شکل‌گیری شبکه کاربران و حضور اطرافیان در این پیام‌رسان‌ها، طبعاً استفاده از آن‌ها نیز بیشتر شده است.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی یادآور شد: ثبات و وفاداری کاربران به شبکه‌های پیام‌رسان داخلی که بررسی آن از تیر و مرداد ماه آغاز شده، بسیار چشمگیر است و حتی با حضور سایر امکانات و فرصت‌ها نیز تغییر نکرده و وفاداری کاربران همچنان باقی مانده است؛ همچنین در مجموع پیام‌رسان‌ها، مسئله جنگ و به‌ویژه موضوعات مرتبط با تنگه هرمز همچنان به صورت ویژه در صدر توجه کاربران قرار دارد و هم اخبار و هم تحلیل‌های مربوط به این حوزه از سوی مخاطبان با جدیت دنبال می‌شود.
رشد چشمگیر کانال‌های اقتصادی در روبیکا و بله/ شکل‌گیری فضای جدید در اقتصاد دیجیتال کشور
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی اظهار کرد: در حوزه سیاست، مسئله «مذاکره» همچنان پررنگ‌ترین موضوعی است که اخبار آن در کانال‌های مختلف مخابره و پیگیری می‌شود؛ همچنین در حوزه اقتصاد و معیشت، اخبار اقتصادی در مجموع سکوها در حال رشد است و این روند به‌ویژه در دو سکوی «بله» و «روبیکا» به شکل جدی‌تری جریان دارد، به‌طوری‌که محتواها و کانال‌های تحلیل اقتصادی، اعلام قیمت و فعالیت‌های معیشتی رو به افزایش است.
وی در خصوص مخاطبان حوزه سبک زندگی تصریح کرد: در حوزه سبک زندگی و سرگرمی، وفادارترین مخاطبان در تمامی پیام‌رسان‌ها شکل گرفته‌اند و این دسته‌ها بیشترین میزان وفاداری را به خود اختصاص داده‌اند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در پاسخ به پرسشی درباره آمار کاربران فعال و اطلاعات تجاری سکوها خاطرنشان کرد: آمارهای جمع‌آوری‌شده در این گزارش صرفاً شامل داده‌های عمومی قابل مشاهده روی شبکه است؛ چرا که آمار دقیق تعداد کاربران فعال، اطلاعات تجاری شرکت‌ها محسوب می‌شود. با این حال، حجم رشد محتوا و میزان بازدیدها به‌خودی‌خود گویای تحولات و تغییرات تعداد مخاطبان فعال و کاربران وفادار است؛ برای نمونه، هنگامی که میزان بازدید محتوای یک سکو نسبت به سال گذشته 10 برابر شده، مشخص است که چه تحولی در حجم مخاطب فعال آن رخ داده است.
وی در ادامه از آمادگی برای انتشار گزارش مهرماه خبر داد و افزود: گزارش مهرماه این مرکز نیز آماده شده و در اختیار عموم قرار خواهد گرفت و از مردادماه به بعد نیز مقایسه وضعیت و تغییرات پیام‌رسان‌ها به صورت منظم در رسانه‌ها دنبال خواهد شد؛ موضوعی که امروز از اهمیت بالایی برخوردار است، شکل‌گیری فضای جدیدی در اقتصاد دیجیتال کشور است که آگاهی‌بخشی کاربران به رشد و پایداری آن کمک شایانی خواهد کرد.
الله‌داد بیان کرد: گزارش‌های این مرکز ناظر بر تحلیل‌های کلان محتوایی است و در خصوص تخلفات یا عبور از خطوط قرمز در کانال‌ها، موارد رصدشده به‌صورت ساختاری به نهادهای ذی‌ربط و مربوطه منعکس و اعلام می‌شود.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی درباره علت استقبال کاربران از اخبار تأکید کرد: استقبال گسترده از اخبار و مباحث سیاسی و امنیتی، ناشی از شرایط روز جامعه و اهمیت تحولات این حوزه برای مخاطب ایرانی است و این رویکرد در تمامی پلتفرم‌ها به‌وضوح دیده می‌شود.
رصد رفتار عمومی مخاطبان، رویکرد اصلی مرکز پایش/ پیگیری امنیت روانی و مقابله با جرایم و اخبار جعلی در سکوهای بومی
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی در بخش پایانی نشست اظهار کرد: در خصوص حوزه اقتصاد فناوری، پیشنهاد ارائه گزارش ویژه بسیار ارزشمند است و این مرکز نیز گزارش‌هایی را با هدف ایجاد آگاهی عمومی در این زمینه طراحی و منتشر کرده است.
وی در پاسخ به پرسشی درباره رصد محتوای مجرمانه تصریح کرد: رصد محتوای مجرمانه جزو سرفصل‌های رصد رفتار عمومی مخاطبان که در این مرکز دنبال می‌شود نیست؛ اما بر اساس تقسیم وظایف صورت‌گرفته در کشور، بخش‌های دیگری در مرکز ملی فضای مجازی و سایر نهادهای مسئول، این موضوع را در چارچوب وظایف خود پیگیری می‌کنند.
رئیس مرکز پایش و فراداده مرکز ملی فضای مجازی افزود: رویکرد این مرکز، رصد کلان فضا و تحلیل رفتار عمومی مخاطبان از زاویه‌ای بالاتر است و به موارد خاص مانند محتوای یک کانال یا کاربر معین نمی‌پردازد؛ با این حال، مسئله قانون‌مندی فضای مجازی و تکالیف مربوط به حکمرانی، توسط نهادهای ذی‌ربط دنبال می‌شود.
انتهای پیام/