به گزارش گروه حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجت‌الاسلام رحیم کارگر، مدیر مرکز آینده‌پژوهی موعودگرایان جهانی، در یادداشتی نوشت: انتظار ظهور امام مهدی (عج)، صرفاً باور به آمدن منجی و امید به پایان‌یافتن ظلم و بی‌عدالتی نیست؛ بلکه عهدی اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی برای زیستن در مسیر حق و آماده‌شدن برای آینده‌ای عادلانه است. دوران غیبت، عرصه آزمون ایمان، بصیرت، صبر، اخلاص، مسئولیت‌پذیری و توانایی تشخیص حق از باطل است.
دورانی که در آن، منتظر واقعی باید در میان فتنه‌های فکری، تحریف معارف مهدوی، مدعیان دروغین، جنگ روایت‌ها، فرسایش امید، اختلافات اجتماعی، دنیاگرایی، ستم‌پذیری و تحولات فرهنگی، هویت و جهت‌گیری الهی خود را حفظ کند.
قرآن کریم با تأکید بر مسئولیت انسان در برابر خبر‌ها و داوری‌ها، فرمان می‌دهد: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا؛ ای مؤمنان، هر گاه فاسقی خبری برای شما آورد تحقیق کنید.»؛ تحقیق و روشن‌سازی کنید (سوره حجرات/ آیه 6) و با یادآوری نقش اراده و رفتار انسان‌ها در دگرگونی وضعیت اجتماعی در آیه 11 سوره مبارکه «رعد» می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لَا یُغَیِّرُ مَا بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا مَا بِأَنْفُسِهِمْ؛ خداوند حال هیچ قومی را تغییر نمی‌دهد تا آنان آنچه را در خودشان است تغییر دهند.» این دو اصل، دو ضرورت اساسی انتظار را آشکار می‌کنند: شناخت آگاهانه حقیقت و اقدام مسئولانه برای اصلاح خویش و جامعه.
از این‌رو، بررسی چالش‌های پیش روی منتظران باید با نگاهی تحلیلی، آینده‌پژوهانه و راهبردی، ریشه‌ها، سازوکارها، پیامد‌ها و راه‌های مواجهه با آن‌ها را روشن کند. در این چارچوب، آینده‌پژوهی مهدوی روشی برای شناخت روندها، ارزیابی خطرها، ترسیم سناریو‌های محتمل و تقویت آمادگی در برابر آینده‌های گوناگون است.
مسئله اصلی در اینجا آن است که شیعیان و منتظران چگونه می‌توانند در برابر آزمون‌های اعتقادی، معرفتی، اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی پایداری کنند و از فرصت‌های امروز برای ساختن انسانی شایسته‌تر، جامعه‌ای عادلانه‌تر و نهاد‌هایی کارآمدتر بهره بگیرند؟
پاسخ به این پرسش، مستلزم نگاهی یکپارچه به چالش‌های اساسی و پیوند‌های میان آن‌هاست؛ زیرا ضعف ایمان می‌تواند امید را فرسوده کند، ضعف بصیرت زمینه فریب را فراهم آورد، ضعف اخلاق اعتماد اجتماعی را کاهش دهد و فقدان همکاری و ظرفیت‌سازی، آرمان‌های بزرگ را از تحقق عملی دور کند.
در مقابل، معرفت آگاهانه، ایمان پایدار، اخلاق نیک، عدالت‌خواهی، صبر راهبردی، هویت ریشه‌دار و همکاری مسئولانه و… می‌توانند زمینه آمادگی عمیق‌تر فردی و جمعی را فراهم کنند. انتظار، سازوکار تبدیل آینده موعود به مسئولیت امروز است.
مسئولیتی که از اصلاح خویش آغاز می‌شود، در ساختن جامعه‌ای آگاه و اخلاقی گسترش می‌یابد و در مسیر تحقق خیر عمومی و آمادگی برای آینده موعود استمرار پیدا می‌کند.
عصر غیبت، میدان آزمون ایمان، بصیرت، اخلاق و مسئولیت تاریخی شیعیان و منتظران است؛ آزمونی که در آن، تهدید‌ها همیشه آشکار و مستقل از یکدیگر نیستند. مشکل اصلی در اینجا تنها وجود این چالش‌ها نیست؛ بلکه پیوند و هم‌افزایی آن‌هاست؛ پیوندی که می‌تواند جامعه را از درون آسیب‌پذیر کند و فاصله میان آرمان‌های مهدوی و واقعیت‌های زندگی اجتماعی را افزایش دهد.
از این‌رو، شناخت وضعیت جامعه منتظر را نمی‌توان به بیان کلی فضیلت انتظار یا شمارش نشانه‌های ظهور محدود کرد. مسئله اساسی این است که جامعه در برابر تحولات فکری، فرهنگی، رسانه‌ای و اجتماعی چه اندازه آمادگی دارد؛ چگونه حقیقت را از تحریف بازمی‌شناسد؛ در برابر ناامیدی و بی‌عدالتی چگونه مقاومت می‌کند؛ و تا چه اندازه می‌تواند ایمان و آرمان را به مسئولیت، همکاری، نهادسازی و اقدام مؤثر تبدیل کند.
در یک صورت‌بندی راهبردی، چالش‌های اساسی فراروی منتظران را می‌توان در چند حوزه به هم پیوسته بررسی و تبیین کرد: پایداری اعتقادی و روانی؛ بصیرت و سلامت معرفتی، سلامت اخلاقی و عدالت اجتماعی، انسجام اجتماعی و پایداری هویتی و آمادگی راهبردی و ظرفیت تمدنی.
این پنج حوزه، 15 چالش اساسی جامعه منتظر را دربرمی‌گیرند:
نخست: پایداری اعتقادی و روانی که شامل تزلزل ایمان در عصر غیبت، فرسایش امید و گرفتارشدن در یأس تاریخی، و کم‌حوصلگی تاریخی و فقدان صبر راهبردی است.
دوم: بصیرت و سلامت معرفتی که فتنه‌های فکری و تحریف حقیقت، تحریف مهدویت و ظهور مدعیان دروغین، ضعف بصیرت و خطای تشخیص، جنگ روایت‌ها و فریب رسانه‌ای، ناتوانی در تشخیص حق در شرایط پیچیده و چندلایه را دربرمی‌گیرد.
سوم: سلامت اخلاقی و عدالت اجتماعی است که اعم از دنیاگرایی و اسارت در جاذبه‌های قدرت و ثروت، سستی در عمل و مسئولیت‌گریزی، ضعف آمادگی اخلاقی و تربیتی، ستم‌پذیری و عادی‌شدن بی‌عدالتی است.
چهارم: انسجام اجتماعی و پایداری هویتی که شامل تفرقه و فروپاشی همبستگی اجتماعی، فرسایش هویت دینی و مهدوی در تحولات فرهنگی است.
پنجم: آمادگی راهبردی و ظرفیت تمدنی است که درواقع ضعف آمادگی جمعی و ظرفیت‌سازی تمدنی است.
در هر حال هیچ آینده بزرگی صرفاً با آرزو کردن محقق نمی‌شود؛ آینده، در بستر ظرفیت‌ها و ضعف‌هایی شکل می‌گیرد که جوامع در زمان حال می‌سازند یا از اصلاح آن‌ها غفلت می‌کنند.
از این‌رو، آینده موعود را نمی‌توان تنها به‌مثابه افقی امیدبخش در دوردست نگریست؛ این افق، مستلزم آمادگی تاریخی، توانمندی انسانی، استحکام اجتماعی و شایستگی‌های اخلاقی و نهادی است.
در منطق انتظار مهدوی، فاصله میان وضع موجود و آینده مطلوب، فاصله‌ای است که باید با شناخت واقع‌بینانه چالش‌ها، اصلاح کاستی‌ها و ساختن ظرفیت‌های لازم پیموده شود.
آینده‌پژوهی در این چارچوب، راهی برای فهم تحولات پیش‌رو، آشکارسازی آسیب‌پذیری‌های جامعه و تبدیل آگاهی از آینده به تصمیم و اقدام در زمان حال است.
منبع: ایکنا
انتهای پیام/