به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، سیدجواد حسینی، رئیس سازمان بهزیستی کشور، در نوزدهمین کنگره دانش اعتیاد با تأکید بر ضرورت تغییر رویکردها در مقابله با اعتیاد اظهار کرد: اعتیاد را نمی‌توان صرفاً یک لغزش اخلاقی یا اختلالی زیستی دانست؛ این پدیده در پیوند با رنج‌های روانی، گسست‌های اجتماعی، تجربه‌های آسیب‌زا و نابرابری‌های اقتصادی و اجتماعی شکل می‌گیرد و مقابله با آن نیز به مداخلات چندبعدی نیاز دارد.
وی با بیان اینکه پیشگیری، درمان، بازتوانی و کاهش آسیب باید به‌صورت زنجیره‌ای به‌هم‌پیوسته دنبال شوند، افزود: افزایش کمی برنامه‌ها به‌تنهایی پاسخگوی نیازهای موجود نیست، بلکه ارتقای حکمرانی یکپارچه، توزیع عادلانه منابع و سنجش نتایج واقعی اقدامات باید در کانون سیاست‌گذاری قرار گیرد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به رویکرد این سازمان در سه حوزه پیشگیری، درمان و کاهش آسیب گفت: تلاش کرده‌ایم متناسب با ظرفیت‌ها و اختیارات سازمان، برنامه‌ها را به سمت مداخلات جامعه‌محور، حمایت مستمر از افراد و تقویت توانمندی‌های فردی و اجتماعی هدایت کنیم.
اجرای برنامه‌های پیشگیری در 3 هزار محله کشور
حسینی با تشریح برنامه‌های سازمان بهزیستی در حوزه پیشگیری از اعتیاد اظهار کرد: پیشگیری نباید به آموزش‌های مقطعی، کلاس‌های آموزشی و هشدارهای صرف محدود شود؛ بلکه باید از دوران کودکی آغاز شود و خانواده، محله، محیط‌های آموزشی و محل کار را در بر بگیرد.
وی افزود: تقویت مهارت‌های زندگی، توانمندسازی خانواده‌ها، آموزش والدین، ارتقای تاب‌آوری اجتماعی و فراهم کردن زمینه مشارکت مردم از جمله اقداماتی است که می‌تواند اثربخشی برنامه‌های پیشگیری را افزایش دهد.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای برنامه‌های اجتماع‌محور در محلات گفت: در حال حاضر، نزدیک به 3 هزار محله کشور در برنامه‌های جامعه‌محور سازمان قرار گرفته‌اند و 15 نوع فعالیت اجتماع‌محور در این مناطق دنبال می‌شود. تاکنون حدود یک‌ونیم میلیون نفر از جمعیت این محلات از خدمات مربوط بهره‌مند شده‌اند.
حسینی همچنین از فعالیت حدود 370 هزار داوطلب در این ساختارها خبر داد و بر نقش مشارکت مردم در توسعه خدمات پیشگیرانه تأکید کرد.
وی با اشاره به توجه سازمان بهزیستی به گروه‌های مختلف سنی بیان کرد: طرح غربالگری هشت اختلال شایع دوران کودکی آغاز شده است. این برنامه ابتدا کودکان تحت پوشش بهزیستی را هدف قرار داده و قرار است دامنه آن به سایر کودکان نیز گسترش یابد.
پوشش صدها هزار نفر در برنامه‌های محله‌محور
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به اجرای طرح‌های مختلف پیشگیری در مناطق کم‌برخوردار و حاشیه‌ای گفت: در سال گذشته، حدود 450 هزار نفر در این محلات از خدمات برنامه‌های مرتبط با پیشگیری از اعتیاد بهره‌مند شدند.
وی افزود: در قالب طرح مانا، حدود 23 هزار نفر و در طرح خاتم حدود 42 هزار نفر تحت پوشش قرار گرفتند. همچنین برنامه‌های مشارکت اجتماعی زنان و همیاران سلامت به‌ترتیب حدود 11 هزار و 15 هزار نفر را پوشش داده‌اند.
حسینی ادامه داد: برنامه‌های پیشگیری از اعتیاد در میان زنان دارای همسر مصرف‌کننده مواد و همچنین طرح‌های مرتبط با ارتقای توانمندی‌های شناختی و پیشگیری در محیط کار نیز در حال اجرا هستند. در یکی از این برنامه‌ها، حدود 238 هزار نفر در محیط‌های کاری تحت پوشش قرار گرفته‌اند.
وی با تأکید بر ضرورت توجه به ویژگی‌های هر گروه هدف تصریح کرد: برنامه‌های پیشگیری زمانی اثربخش‌تر خواهند بود که متناسب با شرایط زندگی افراد و با مشارکت خانواده‌ها و جوامع محلی طراحی و اجرا شوند.
ترک اعتیاد پایان درمان نیست
رئیس سازمان بهزیستی کشور در ادامه، تداوم بهبودی و بازگشت افراد به زندگی اجتماعی را از محورهای اصلی رویکرد درمانی این سازمان دانست و گفت: نباید درمان اعتیاد را صرفاً به سم‌زدایی و پایان دوره اقامت در مراکز محدود کرد؛ زیرا پایداری بهبودی به مجموعه‌ای از حمایت‌های روانی، اجتماعی و اقتصادی وابسته است.
حسینی با اشاره به اهمیت بازسازی سرمایه‌های فردی و اجتماعی افراد در حال بهبودی اظهار کرد: برای جلوگیری از بازگشت به مصرف، باید سلامت روان، انگیزه و مهارت‌های فردی تقویت شود و در کنار آن، زمینه برخورداری از مسکن، اشتغال، درآمد، تغذیه مناسب و روابط اجتماعی سالم فراهم شود.
وی افزود: تجربه‌های آسیب‌زای دوران کودکی و سایر عوامل روان‌شناختی نیز باید در فرایند درمان مورد توجه قرار گیرند. به‌جای تمرکز صرف بر این پرسش که چرا فرد به اعتیاد مبتلا شده است، لازم است آسیب‌هایی که تجربه کرده و حمایت‌هایی که برای بازگشت به زندگی نیاز دارد، بررسی شوند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور تأکید کرد: اگر فردی مصرف مواد را کنار بگذارد، اما از حمایت خانواده، فرصت اشتغال، مسکن و خدمات مستمر سلامت روان برخوردار نباشد، احتمال بازگشت او به مصرف همچنان وجود دارد. بنابراین، معیار موفقیت درمان باید پایداری بهبودی و بازگشت مؤثر فرد به زندگی اجتماعی باشد.
توسعه مراکز بازتوانی و مدیریت مورد
حسینی با اشاره به زیرساخت‌های سازمان بهزیستی در حوزه درمان و بازتوانی گفت: مراکز اقامتی بهبود و بازتوانی، مراکز اجتماع‌درمانی و مراکز صیانت و بازتوانی در کنار واحدهای تخصصی مدیریت مورد، بخشی از ظرفیت‌های سازمان برای حمایت از افراد در مسیر بهبودی هستند.
وی با اشاره به فعالیت 69 مرکز صیانت و بازتوانی و 172 واحد تخصصی مدیریت مورد افزود: هدف از توسعه این خدمات، ایجاد پیوند میان مراکز درمانی، خانواده و جامعه است تا حمایت از افراد پس از پایان دوره درمان نیز ادامه پیدا کند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با تأکید بر ضرورت هماهنگی میان خدمات مختلف خاطرنشان کرد: پیشگیری اولیه، مدیریت مورد و توانمندسازی و صیانت اجتماعی پس از خروج از مراکز باید به‌عنوان حلقه‌های مکمل یک نظام حمایتی عمل کنند.
کاهش آسیب باید به درمان و بازتوانی متصل شود
حسینی با اشاره به رویکرد سازمان بهزیستی در حوزه کاهش آسیب گفت: کاهش آسیب را نباید به معنای کنار گذاشتن درمان یا پذیرش تداوم رفتارهای پرخطر دانست؛ بلکه این رویکرد با هدف حفظ جان و کرامت افراد، کاهش خطرات سلامت و فراهم کردن امکان دسترسی تدریجی آنان به خدمات درمانی و حمایتی دنبال می‌شود.
وی افزود: پیشگیری از انتقال بیماری‌هایی مانند اچ‌آی‌وی و هپاتیت، کاهش رفتارهای پرخطر و فراهم کردن دسترسی افراد آسیب‌پذیر به خدمات حمایتی از جمله اهداف این برنامه‌هاست.
رئیس سازمان بهزیستی کشور با اشاره به فعالیت 395 مرکز در حوزه کاهش آسیب اظهار کرد: این مراکز با پوشش اعلام‌شده 88 هزار نفر، خدماتی از جمله مراکز گذری، سرپناه، تیم‌های سیار و سایر خدمات حمایتی را ارائه می‌کنند. همچنین در سه‌ماهه نخست سال جاری، حدود 50 هزار نفر از خدمات این حوزه بهره‌مند شده‌اند.
حسینی ادامه داد: کاهش آسیب زمانی اثربخشی بیشتری خواهد داشت که از ارائه مقطعی اقلام و خدمات اولیه فراتر برود و به مسیری مستمر برای مراقبت، حمایت و اتصال افراد به درمان و بازتوانی تبدیل شود.
تأکید بر انتقال منابع به سمت پیشگیری
رئیس سازمان بهزیستی کشور در بخش دیگری از سخنان خود، بر ضرورت اصلاح اولویت‌های تخصیص منابع در حوزه سلامت روان و سلامت اجتماعی تأکید کرد و گفت: با وجود تأکید بر نقش عوامل روانی و اجتماعی در سلامت انسان، سهم این حوزه‌ها از اعتبارات و امکانات متناسب با اهمیت آنها نیست.
وی افزود: در سیاست‌گذاری‌های مرتبط با اعتیاد باید پیشگیری جایگاه پررنگ‌تری پیدا کند و منابع به‌گونه‌ای تخصیص یابد که امکان اجرای برنامه‌های مستمر و اجتماع‌محور فراهم شود.
حسینی با اشاره به فعالیت سازمان در هزاران نقطه از کشور گفت: توسعه برنامه‌های محله‌محور و استفاده از ظرفیت داوطلبان، از جمله اقداماتی است که با هدف تقویت پیشگیری دنبال می‌شود و در ادامه نیز توسعه سازوکارهایی مانند بانک زمان در دستور توجه قرار دارد.
اجرای تکالیف قانونی و یکپارچه‌سازی اطلاعات
وی اجرای دقیق تکالیف قانونی در برنامه هفتم توسعه را از دیگر ضرورت‌های اصلاح نظام مقابله با اعتیاد دانست و اظهار کرد: باید مسئولیت درمان‌های اجباری موضوع ماده 16 قانون مبارزه با مواد مخدر، مطابق تکالیف قانونی، به متولیان مربوط واگذار شود تا سازمان بهزیستی بتواند ظرفیت و توان تخصصی خود را بیشتر بر مراقبت‌های تروما‌محور، بازتوانی اختصاصی زنان و جوانان و حمایت‌های پایدار شغلی و اجتماعی متمرکز کند.
رئیس سازمان بهزیستی کشور همچنین بر ضرورت حرکت به سمت حکمرانی داده‌محور و ایجاد نظام یکپارچه اطلاعات تأکید کرد و گفت: سامانه‌های پراکنده باید به سمت پرونده یکپارچه سلامت و حمایت اجتماعی حرکت کنند تا روند دریافت خدمات برای افراد پیوسته باشد و هیچ فردی در رفت‌وآمد میان مراکز درمانی، حمایتی و محیط‌های اجتماعی از چرخه خدمات خارج نشود.
حسینی در پایان، همکاری میان متخصصان، پژوهشگران و مدیران حوزه اعتیاد را برای تحقق این اهداف ضروری دانست و تأکید کرد: سیاست‌های مقابله با اعتیاد باید از رویکردهای مبتنی بر طرد و تسکین مقطعی فاصله بگیرند و به سمت حفظ کرامت انسانی، گسترش سلامت فراگیر و توانمندسازی پایدار افراد حرکت کنند.
انتهای پیام/