خبرگزاری تسنیم، یادداشت؛ سیدمحسن حسینی، کارشناس مسائل آب و مدیرعامل سابق آب منطقه‌ای گلستان| بارندگی شدید در تاریخ‌های 18 و 19 مهر 1405 در استان گلستان، بویژه در جنوب شرقی استان که باعث فوت دو تن از هموطنان و ایراد خسارات فراوان شده، انگیزه‌ای شد تا چند کلمه‌ای را در باب لزوم بازگشت به برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان مطرح کنم.
بارندگی در مناطق مختلف، بویژه در جنوب شرق استان ظرف 2 روز اتفاق افتاد که اغلب آن در روز 18 و مقدار کمتری در تاریخ 19 مهر به وقوع پیوست. در بین 112 ایستگاه باران سنجی اداره کل هواشناسی استان گلستان، حداکثر بارش در ایستگاه روستای قلعه قافه بالا از توابع شهرستان مینودشت به وقوع پیوست ( 147 میلیمتر در 18 مهر و 14 میلیمتر در 19 مهر).
بر اساس بارش ثبت شده در 112 ایستگاه متعلق به اداره کل هواشناسی و 25 ایستگاه متعلق به شرکت آب منطقه‌ای استان، متوسط بارش استان در این 2 روز ، 32 میلیمتر (معادل 7 درصد بارش نرمال کل سال در استان) بود، یعنی تقریبا می‌توان گفت سهم بارش 25 روز ، ظرف 2 یا 1 روز اتفاق افتاد.
ایستگاه‌های دارای بیشترین بارش از نظر تقسیم بندی شهرستانی، به شرح زیر است : مینودشت در روستای قلعه قافه بالا با 161 میلیمتر، رامیان در روستای پاقلعه با 145 میلیمتر، گالیکش در روستای کیارام با 104 میلیمتر، علی آباد کتول در روستای زرین‌گل با 100 میلیمتر، گرگان در روستای جعفرآباد با 100 میلیمتر، آزادشهر در روستای وطن با 66 میلیمتر، کلاله در شهرفراغی با 57 میلیمتر، کردکوی در روستای درازنو با 50 میلیمتر، بندرگز در روستای لیوان شرقی با 47 میلیمتر، آق قلا در شهر آق قلا با 43 میلیمتر، مراوه‌تپه در روستای کریم ایشان با 41 میلیمتر، گمیشان در شهر سیمین شهر با 35 میلیمتر، گنبدکاووس در روستای آق آباد با 33 میلیمتر و ترکمن در شهر بندرترکمن با 32 میلیمتر.
ناگفته نماند که از ابتدای مهر ماه سال جاری که سال آبی 1406-1405 آغاز شده است، بارش‌های شدیدی به وقوع پیوسته که چند مقایسه در این خصوص، نگاه بهتری در مدیریت آن به دست می‌دهد.
بارش از ابتدا تا 27 مهر 1405، به میزان 73 میلیمتر بوده است، در حالی که بارش از ابتدا تا 25 مهر 1404 ، میزان 34 میلیمتر و بارش از ابتدا تا 25 مهر طبق آمار درازمدت 36 میلیمتر اندازه گیری شده است.
افزایش بارش مهر ماه سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل 115 درصد و افزایش نسبت به مدت مشابه درازمدت 103 درصد بوده است و بر اساس گفته مدیرکل مدیریت بحران استانداری گلستان « چندین دوره بارندگی‌های شدید و جریان یافتن سیل در مهرماه باعث بروز 3500 میلیارد تومان خسارت به حوزه‌های مختلف زیرساختی استان به ویژه در مناطق شرقی شده است».
عوامل وقوع سیل به دو بخش "عوامل اصلی" و "عوامل تشدیدکننده" تقسیم می شوند. الف) "عوامل اصلی" وقوع سیل؛ دو پدیده تحت عناوین "شدت" و "مدت" بارش هستند. زمانی که "شدت بارش" باران بیش از حد معمول باشد و یا بارش باران بیش از حد معمول "تداوم" یابد و یا هر دو پدیده یادشده توأمان اتفاق بیفتد، امکان وقوع سیل بالا می‌رود.
در استان گلستان سیل‌ها معمولا به دو بخش بهاره و تابستانه تقسیم می شوند. در بارش های بهاره "شدت" بارش معمولا کم، ولی "مدت" زمان بارش طولانی است و گاهاً با ذوب برف نیز همراه می شود و بارش‌های تابستانه علیرغم "مدت" کم ، ولی به دلیل "شدت" زیاد، خسارات بیشتری به بار می‌آورند که سیل‌های این دو روز را می توان در زمره سیل‌های تابستانه محسوب کرد.
ب) "عوامل تشدیدکننده سیل" عبارتند از : ساختار زمین شناسی، نوع خاک، جهت شیب، مقدار شیب و طول شیب هر حوضه آبریز، کاهش پوشش گیاهی، تغییر نامناسب کاربری اراضی در بالادست، فقدان یا نقص سیستم پایش و هشدار سیل، کاهش سطح مقطع رودخانه‌ها، حمل درخت و رسوبات توسط سیل، سازه‌ها و پل‌های احداثی روی رودخانه‌ها بویژه اگر غیر اصولی ساخته شده باشند، هرگونه تجاوز به بستر و حریم رودخانه‌ها و ... در سال‌های اخیر به دلایل اقلیمی وقوع سیل در جهان افزایش یافته است و استان گلستان نیز از این قاعده مستثنی نیست.
مقصود از ذکر مطالب فوق، یادآوری برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان و تأکید بر بازگشت به آن است. تهیه برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان پس از وقوع سیل بزرگ سال 1380 در دستور کار کارگروه سیل استان قرار گرفت و با استفاده از پیشینه مطالعات و اجرا و همفکری گروه‌های مختلف کارشناسی تهیه و در سال 1385 به تصویب کارگروه تخصصی سیل استان و سپس شورای مدیریت بحران استان رسید.
در این "برنامه جامع" وظایف همه دستگاه‌های اجرایی مرتبط با سیل در نظر گرفته شده و این برنامه با 5 مولفه تدوین شده است که از جمله می‌توان به: مدیریت حوضه‌های آبریز، کنترل فیزیکی سیل، آمادگی در مقابل سیل، مدیریت سیلابدشت و مدیریت بحران و مقابله با سیل اشاره کرد.
1- مولفه "مدیریت حوضه‌های آبریز(آبخیز)" که مطالعه و اجرای طرح‌های آبخیزداری عمده‌ترین زیرمجموعه‌های این مولفه است.
2- مولفه "کنترل فیزیکی سیل" ، شامل "مهندسی رودخانه" و "ساخت سدها" که ذیلا پیرامون آن توضیحاتی ارائه می‌شود: 2- 1- مطالعه و اجرای طرح‌های "مهندسی رودخانه" شامل 8 پروژه: نقشه برداری، تعیین حد بستر و حریم، علامت‌گذاری حد نهایی بستر، اطلاع‌رسانی و آموزش عمومی، اخذ سند رودخانه‌ها، گشت‌های حفاظتی از رودخانه‌ها، لایروبی و اصلاح مسیر رودخانه‌ها، دیواره‌سازی و تثبیت بستر رودخانه‌ها از زیرمجموعه‌های مولفه کنترل فیزیکی سیل است. 2-2- با "ساخت سدهای مخزنی و تاخیری" می توان به کنترل سیلاب کمک شایانی کرد. لذا "سدسازی" نیز از زیرمجموعه های مهم مولفه کنترل فیزیکی سیل است.
3- در مولفه "آمادگی در برابر سیل" می‌توان به سیستمهای هشدار سیل، انجام مانورهای مرتبط با تخلیه و جابجایی مردم در زمان سیل، تعیین نقاط امن و آموزش همگانی اشاره کرد.
4- در مولفه "مدیریت سیلابدشت" نیز ، مواردی مانند بیمه سیل و مدیریت ریسک در کاربری اراضی مورد برنامه ریزی قرار می‌گیرند.
5- مولفه "مدیریت بحران و مقابله با سیل" نیز مجموعه اقداماتی است که در زمان بحران می‌بایست مورد عمل دستگاه‌های مرتبط و مردم قرار گیرد. نظر به این که برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان با جزئیاتی همچون اعتبار مورد نیاز و زمان بندی اجرا ، در سال 1385 به تصویب رسیده است، با گذشت حدود 20 سال از تدوین آن، علیرغم اجرایی شدن بخش‌هایی از برخی از مولفه‌های این "برنامه جامع" توسط دستگاه‌های اجرایی، بنظر می‌رسد لازم است ضمن توجه بیشتر و بازگشت به این برنامه توسط مدیران اصلی استان و مدیران بخشی کشور و استان و تامین مناسب‌تر اعتبارات، هر گونه اعتبار مرتبط با موضوع سیل، در قالب برنامه جامع مدیریت سیل استان گلستان هزینه شود.
انتهای پیام/