به گزارش خبرگزاری تسنیم، هفتمین نشست از سلسله نشست‌های تخصصی «جهاد تبیین» با موضوع واکاوی ابعاد تاریخی، اجتماعی و سیاسی واقعه 24 مهرماه 1357 مسجد جامع کرمان و تبیین سیمای استبدادی، وابسته و دین‌ستیز رژیم پهلوی، در دفتر مرکزی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی برگزار شد. در این نشست که در آستانه سالگرد فاجعه به آتش کشیده شدن مسجد جامع کرمان برگزار شد، جمعی از اندیشمندان، مورخان، پژوهشگران تاریخ معاصر، مسئولان شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، مسئولان پیشین استانداری کرمان و شاهدان عینی واقعه حضور داشتند. شرکت‌کنندگان با تاکید بر ضرورت بازخوانی مستند تاریخ انقلاب اسلامی، نقش مساجد در نهضت مردمی و پیوند حوادث کرمان با قیام‌های قم و تبریز، بر لزوم آشنایی نسل جوان با واقعیت‌های دوران پهلوی تاکید کردند.
تبیین واقعیت‌های دوران پهلوی
حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدرضا میرتاج‌الدینی، معاون امور استان‌های شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، در این نشست با اشاره به رویکرد تازه شورا در حوزه تبیین گفت: شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی در سال‌های اخیر در کنار برنامه‌های ثابت خود برای بزرگداشت مناسبت‌ها و ایام‌الله انقلاب اسلامی، اقدامات جدیدی را برای تولید محتوای تحلیلی و تبیینی آغاز کرده است.
وی انتشار بیانیه‌های تحلیلی درباره موضوعات مرتبط با انقلاب اسلامی، بررسی پژوهشی مناسبت‌های مختلف و برگزاری نشست‌های تخصصی را از جمله این اقدامات برشمرد و افزود: این بیانیه‌ها از طریق پیامک، پایگاه اطلاع‌رسانی شورا و رسانه‌های مختلف در اختیار مخاطبان قرار می‌گیرد تا زمینه شناخت دقیق‌تر تاریخ معاصر ایران فراهم شود.
معاون امور استان‌های شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی با اشاره به محور اصلی نشست گفت: در بازخوانی واقعیت‌های دوران پهلوی، چهار مولفه استبداد، وابستگی، دین‌ستیزی و رویکردهای ضد مردمی رژیم باید مورد توجه قرار گیرد. وی افزود که در این میان، بررسی شیوه مواجهه حکومت پهلوی با مساجد و نهادهای مذهبی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چراکه مساجد در دوران انقلاب اسلامی به یکی از مهمترین پایگاه‌های سازمان‌دهی مردم و گسترش نهضت تبدیل شده بودند.
میرتاج‌الدینی واقعه 24 مهر 1357 مسجد جامع کرمان را یکی از صفحات مهم تاریخ انقلاب اسلامی دانست و گفت: حمله به این مسجد و شهادت شماری از مردم و انقلابیون، رخدادی است که باید در پیوند با تحولات پیش و پس از آن بررسی شود. به گفته او، پس از شهادت ایت‌الله سیدمصطفی خمینی در سال 1356، موج اعتراض‌های مردمی در کشور گسترش یافت و قیام 19 دی قم، قیام 29 بهمن تبریز و حوادث بعدی، زنجیره‌ای از حرکت‌های مردمی را شکل داد که در نهایت به گسترش نهضت انقلاب اسلامی انجامید.
وی با اشاره به حوادث تبریز گفت: ممانعت از برگزاری مراسم چهلم شهدای قیام 19 دی در مسجدی در تبریز و برخورد با حاضران، زمینه‌ساز اعتراض‌های گسترده مردم شد. به گفته این مسئول، تعرض به مساجد در تبریز و کرمان را باید در چارچوب تحولات آن دوره و روند گسترش اعتراض‌های مردمی بررسی کرد؛ زیرا این حوادث به یکدیگر پیوسته بودند و در شکل‌گیری فضای انقلابی جامعه نقش موثری داشتند.
میرتاج‌الدینی همچنین با اشاره به حوادث دی‌ماه سال گذشته، تعرض به مساجد و اماکن مذهبی را یاداور رویکردهای ضد دینی دوران پهلوی خواند و گفت بررسی این موضوعات می‌تواند به شناخت بهتر پیوندهای تاریخی و فکری میان جریان‌های سیاسی کمک کند. او در پایان با استناد به ایات قران کریم درباره جایگاه مساجد و نکوهش تخریب آنها، بر ضرورت حفظ حرمت اماکن مذهبی و تبیین ابعاد تاریخی و اجتماعی تعرض به مساجد در دوران پهلوی تاکید کرد.
روایت مستند برای نسل جوان
در ادامه دکتر علیرضا معاف، معاون پژوهش و برنامه‌ریزی شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی، با اشاره به اهمیت نشست‌های تخصصی «جهاد تبیین» گفت: این نشست‌ها فرصتی برای بازاندیشی درباره موضوعاتی است که هم با تاریخ انقلاب اسلامی و هم با شرایط امروز کشور ارتباط دارند. وی با انتقاد از کمبود روایت‌های جامع و مستند از دوران پهلوی اظهار داشت: پس از پیروزی انقلاب اسلامی، ان‌گونه که باید برای تدوین و ارائه روایتی مستند و مبتنی بر اسناد از واقعیت‌های آن دوره تلاش نشد و همین کم‌کاری زمینه را برای شکل‌گیری روایت‌های وارونه و مغشوش فراهم کرد.
معاف افزود: در سال‌های اخیر برخی جریان‌ها با بهره‌گیری از رسانه‌ها، فضای مجازی و ابزارهای نوین ارتباطی تلاش کرده‌اند با برجسته‌سازی بخشی از واقعیت‌ها و پنهان‌کردن بخش‌های دیگر، تصویری متفاوت از رژیم پهلوی ارائه دهند و پروژه تطهیر این رژیم را پیش ببرند. به گفته او، مقابله با این روند تنها از مسیر رجوع به اسناد، منابع تاریخی و پژوهش‌های علمی ممکن است.
وی با اشاره به خاطرات و نوشته‌های مسئولان دوران پهلوی گفت: حتی در اثار منتشرشده از افراد مسئول در آن دوره، مطالبی درباره فساد اقتصادی، فساد اخلاقی و وابستگی حکومت به قدرت‌های خارجی وجود دارد که می‌تواند در شناخت واقعیت‌های آن دوران مورد استفاده پژوهشگران قرار گیرد. معاون پژوهش شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی همچنین بر ضرورت تبیین وضعیت اجتماعی و اقتصادی مردم در دوران پهلوی تاکید کرد و گفت: بررسی اسناد تاریخی درباره دسترسی مردم به امکانات اولیه زندگی، از جمله اب و برق، و شاخص‌های توسعه در آن دوره می‌تواند تصویر واقعی‌تری از شرایط جامعه پیش از انقلاب در اختیار نسل جوان قرار دهد.
وی شعار «استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی» را بازتاب مطالبات مردم در برابر ساختار حاکم بر کشور دانست و توضیح داد: استقلال در برابر وابستگی، آزادی در برابر استبداد و اختناق، و جمهوری اسلامی در برابر ساختار سیاسی و رویکردهای ضد دینی رژیم پهلوی مطرح شد. معاف با تاکید بر نقش مساجد در پیروزی انقلاب اسلامی گفت: مساجد از کانون‌های مهم شکل‌گیری و گسترش نهضت اسلامی بودند و بررسی نقش آنها در حوادثی مانند قیام 19 دی قم، قیام 29 بهمن تبریز و واقعه 24 مهر 1357 مسجد جامع کرمان، به درک بهتر روند شکل‌گیری انقلاب کمک می‌کند. او افزود شهرهایی چون قم، تبریز، کرمان، مشهد و اصفهان در مقاطع مختلف تاریخ انقلاب نقش مهمی ایفا کردند و لازم است ابعاد این نقش‌ها با اتکا به اسناد و پژوهش‌های تاریخی برای نسل جدید تبیین شود.
وی با اشاره به جایگاه شهید سپهبد حاج‌قاسم سلیمانی گفت: شهید سلیمانی از بسترهای اجتماعی، فرهنگی، دینی و هویتی جامعه ایران برخاست و به یکی از چهره‌های برجسته جبهه مقاومت تبدیل شد. به گفته معاف، شناخت زمینه‌هایی که شخصیت‌هایی مانند او در ان پرورش یافتند، بخش مهمی از بررسی تاریخ انقلاب اسلامی است و مساجد و بسترهای اجتماعی مرتبط با آنها در شکل‌گیری هویت انقلابی و پرورش چهره‌های اثرگذار نقش داشته‌اند.
ضرورت پژوهش اسنادمحور
قاسم تبریزی، مورخ تاریخ معاصر ایران، نیز در ادامه نشست با اشاره به اهمیت اسناد تاریخی گفت: تاکنون میلیون‌ها سند تاریخی در دسترس پژوهشگران قرار گرفته است، اما دانشگاه‌ها و مراکز علمی در تحلیل، پژوهش و تبدیل این اسناد به دانش عمومی کوتاهی کرده‌اند. وی افزود: مرکز اسناد تاریخی تاکنون صدها جلد کتاب از اسناد ساواک منتشر کرده که بخشی از آنها به علما، مراجع تقلید و جریان‌های مذهبی اختصاص دارد؛ با این حال هنوز اسناد بسیاری وجود دارد که انتشار و بررسی آنها می‌تواند به شناخت دقیق‌تر تاریخ معاصر ایران کمک کند.
تبریزی با اشاره به تلاش برخی جریان‌ها برای تطهیر رژیم پهلوی تصریح کرد: تحلیل عملکرد این رژیم بدون توجه به نقش استعمار و قدرت‌های خارجی ناقص است. به گفته او، سیاست‌های حکومت پهلوی باید در پیوند با ساختار استبدادی و وابستگی ان به قدرت‌های خارجی بررسی شود و صرفا به رفتارهای شخصی حاکمان محدود نماند. این مورخ تاریخ معاصر بر ضرورت اتکا به اسناد و شواهد در تحلیل مسائل تاریخی تاکید کرد و گفت: نباید رویدادها را به اقدامات چند فرد یا گروه تقلیل داد؛ زیرا شناخت زمینه‌های سیاسی و ساختاری تحولات برای درک درست تاریخ اهمیت دارد.
تبریزی مساجد را از مهمترین کانون‌های فعالیت مذهبی و سیاسی در تاریخ معاصر ایران دانست و گفت: مسجد علاوه بر محل عبادت، مرکز وحدت اسلامی، تربیت نسل جوان، انسجام اجتماعی و مقاومت در برابر استبداد و استعمار بوده است. وی افزود در جریان انقلاب اسلامی نیز بسیاری از فعالیت‌های مردمی و انقلابی در مساجد شکل گرفت و این مراکز در سازمان‌دهی نیروهای اجتماعی نقش مهمی ایفا کردند.
وی درباره واقعه 24 مهر 1357 گفت: برای بررسی دقیق این حادثه باید به اسناد تاریخی، گزارش‌های ساواک و نقش نیروهای دخیل در آن رجوع شود. به گفته تبریزی، در جریان این واقعه مهاجمان با استفاده از ابزارهایی مانند چوب و چماق و با ایجاد فضای رعب و وحشت به مردم حاضر در مسجد حمله کردند و قران‌ها و کتاب‌های دینی نیز در این حمله به آتش کشیده شدند.
این پژوهشگر تاریخ معاصر افزود: این حادثه باید در چارچوب تحولات انقلابی سال‌های 1356 و 1357 بررسی شود؛ چراکه با گسترش اعتراض‌های مردمی، مساجد به یکی از پایگاه‌های اصلی تجمع و فعالیت انقلابی تبدیل شده بودند و برخورد با این مراکز در راستای مقابله با گسترش نهضت اسلامی صورت می‌گرفت.
تبریزی همچنین بر نقش دانش‌اموزان، جوانان، روحانیون و تشکل‌های اسلامی در تحولات کرمان تاکید کرد و گفت: بررسی فعالیت‌های مساجد و تشکل‌های جوانان در ان دوره، بخش مهمی از شناخت ریشه‌های اجتماعی انقلاب اسلامی است. او با اشاره به تعرض به مساجد و اماکن مذهبی در حوادث سال گذشته، خواستار بررسی مستند این رویدادها بر اساس شواهد و اطلاعات قابل اتکا شد.
وی در پایان بر ضرورت انتشار اسناد وزارت امور خارجه، نخست‌وزیری، ارتش و ساواک تاکید کرد و گفت: انتشار اسناد به‌تنهایی کافی نیست و این اسناد باید در قالب پژوهش‌های علمی، کتاب، مقاله، مستند، فیلم و آثار داستانی به محتوای قابل استفاده برای جامعه تبدیل شوند. به گفته او، تولید دانش تاریخی و انتقال آن به نسل جوان از ضرورت‌های مقابله با تحریف واقعیت‌های گذشته است.
روایت شاهد عینی واقعه
خانم اسماعیلی، از شاهدان عینی و مجروحان حادثه اتش‌سوزی مسجد جامع کرمان، در ادامه نشست روایت خود از آن روز را بازگو کرد. او 24 مهر 1357 را یکی از تلخ‌ترین و در عین حال حماسه‌سازترین روزهای انقلاب در کرمان خواند و گفت: در آن روز نه‌تنها مسجد به آتش کشیده شد، بلکه مردمی که در اعتراض به حادثه 17 شهریور تهران در مسجد جمع شده بودند، مورد حمله قرار گرفتند.
وی با اشاره به حضور گروهی به اصطلاح «کولی‌ها» در حادثه گفت: این گروه با حمایت ژاندارمری به مردم حمله کرد و هدفشان خاموش‌کردن صدای عدالت‌خواهی و انقلاب در کرمان بود. به گفته این شاهد عینی، مهاجمان تصور می‌کردند با آتش زدن مسجد می‌توانند مردم را وادار به عقب‌نشینی کنند، اما خشم مردم فروکش نکرد و این حادثه به تقویت روحیه مقاومت انجامید.
اسماعیلی توضیح داد: مهاجمان سر چوب‌های خود را میخ‌زده بودند و با آن به مردم حمله می‌کردند. آنها علاوه بر استقرار سلاح در پشت‌بام مسجد، شبستان را به آتش کشیدند و فرش‌ها و قران‌های موجود در مسجد را سوزاندند.
وی افزود: در آن روز خانم‌ها برای در امان ماندن به شبستان مسجد رفتند، اما درهای مسجد بسته شد و گاز اشک‌اور در شبستان استفاده شد. به گفته او، با کمک مردم درها باز شد و حاضران توانستند از مسجد خارج شوند؛ در همین حال او مورد اصابت گلوله قرار گرفت و به بیمارستان منتقل شد.
روایت مسئول پیشین استانداری کرمان
جواد کمالی، معاون سابق سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری کرمان، نیز در این نشست با قدردانی از برگزاری نشست و تلاش شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی گفت: پس از گذشت 47 سال از واقعه مسجد جامع کرمان، برگزاری نشستی با این محوریت اقدامی ارزشمند است و امید می‌رود خروجی آن در عرصه تبلیغ، مستندسازی و فعالیت فرهنگی مورد استفاده قرار گیرد.
وی با اشاره به نقش تعیین‌کننده حوادثی چون واقعه مسجد جامع کرمان، فاجعه میدان ژاله تهران و رکس آبادان در فروپاشی نظام پهلوی گفت: رژیم پهلوی با به آتش کشیدن مساجد، قران‌ها و نمادهای دینی، در واقع چهره دین‌ستیز و ضد مردمی خود را آشکار کرد. به گفته کمالی، اثرات این حوادث نباید به بررسی‌های سطحی، گذرا و موردی محدود شود، بلکه باید به‌صورت عمیق، جامع و گسترده در سطح کشور، جهان اسلام و جهان مستندسازی و تبیین شود.
معاون سابق سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری کرمان با اشاره به اهمیت مستندسازی گفت: در سفر یک کارشناس یونانی به کرمان، حدود 300 مورد عکس، فیلم و مستند از موضوعات مختلف تهیه شد؛ در حالی که از برخی شخصیت‌های بزرگ و اثرگذار کشور پس از درگذشت، حتی یک عکس یا سند ماندگار باقی نمانده است. به گفته او، این وضعیت نشان می‌دهد ضعف جدی در حوزه حفظ اسناد، مستندسازی و انتقال میراث انقلاب وجود دارد که باید جدی‌تر پیگیری شود.
کمالی همچنین با اشاره به پروژه‌های دشمن در فضای رسانه‌ای، از جمله جریان‌سازی‌های مرتبط با شعار «زن، زندگی، آزادی»، گفت: دشمن با ابزار رسانه‌ای و فضای مجازی تلاش می‌کند کشورها را به آتش بکشد، اما مسئولان و فعالان فرهنگی در قبال شهادت‌ها، ایثارها و فداکاری‌های ملت ایران وظیفه سنگین‌تری برای روایتگری و تبیین دارند.
وی با اشاره به حوادث اخیر از جمله ماجرای مدرسه شجره طیبه گفت: برخی از این موضوعات تا حدودی کار شده‌اند، اما باید با نگاهی جامع‌تر، جهانی‌تر و مستندتر به جنایات آمریکا و صهیونیسم در منطقه و جهان اسلام پرداخته شود.
کمالی درباره جزئیات واقعه 24 مهر 1357 گفت: آن روز مراسم چهلم شهدای میدان ژاله تهران در مسجد جامع کرمان برگزار می‌شد. به گفته او، گروهی نزدیک به هزار نفر که از سوی رژیم پهلوی طراحی و برنامه‌ریزی شده بودند، حدود ساعت 11:30 به مسجد جامع رسیدند و در حالی که یکی از علمای کرمان مشغول سخنرانی بود، به حاضران حمله کردند.
وی افزود: مهاجمان با چوب، میله‌های آهنی و چماق به مردم حمله کردند و دوچرخه‌ها و موتورسیکلت‌های اطراف مسجد را به آتش کشیدند. به گفته کمالی، شهربانی آن زمان نیز با پشتیبانی گاز اشک‌اور و شلیک‌های هوایی این حرکت را هدایت و کنترل می‌کرد.
معاون سابق استانداری کرمان ادامه داد: مهاجمان پس از حمله به مسجد، از پشت‌بام اقدام به پرتاب آجر به سوی حاضران کردند. به گفته او، ایت‌الله صالحی، از علمای بزرگ جنوب شرق کشور و از رفقای ایت‌الله خویی، بر اثر گاز اشک‌اور و حملات مهاجمان بیهوش شد.
کمالی با اشاره به گستره تخریب در آن روز گفت: بخشی از مسجد، زیلوها، کتاب‌های مذهبی و قران‌ها به آتش کشیده شد و مهاجمان پس از حمله به مسجد، به بانک‌ها، مراکز تجاری و مغازه‌ها نیز حمله کردند و نزدیک به 70 مغازه را به آتش کشیدند. به گفته او، در این حادثه نزدیک به 50 نفر مجروح شدند و چهار نفر نیز به درجه رفیع شهادت نائل شدند.
وی در پایان با قدردانی از تلاش دست‌اندرکاران برگزاری نشست، بر ضرورت ادامه مستندسازی، فعالیت فرهنگی و تبلیغی در فضای مجازی و تبیین واقعه مسجد جامع کرمان در ابعاد ملی و بین‌المللی تاکید کرد.
تاثیر واقعه بر اوج‌گیری انقلاب
دکتر محمدمهدی زاهدی، وزیر پیشین علوم، تحقیقات و فناوری، نیز با اشاره به تجربه شخصی خود از سال 1357 گفت: در آن زمان دانشجو بودم و فضای اختناق و خفقان در دانشگاه‌ها بسیار شدید بود؛ ساواک در دانشکده‌ها حضور داشت، اما بسیاری از جوانان امروز تاریخ واقعی آن دوران را نمی‌دانند.
وی با اشاره به شرایط سخت آزادی بیان در دوران پهلوی، به نقش چهره‌های موثر کرمان در پیگیری حادثه مسجد جامع اشاره کرد و گفت: ایت‌الله صالحی از علمای بزرگ کرمان، حجت‌الاسلام محمدجواد حجتی کرمانی از یاران نزدیک امام خمینی (ره)، حجت‌الاسلام ایران‌منش که بعدها توسط منافقین ترور شد، دو تن از بازاریان سرشناس کرمان به نام‌های شمس و مصطفوی، برخی از بانوان و حدود 200 نفر از جوانان از جمله اقایان نصرالهی و مبشری در این حادثه اقدامات مهمی انجام دادند.
زاهدی افزود: برخی از این افراد به شهادت رسیدند و برخی بازداشت شدند، اما همین حادثه به خیزشی عظیم در کشور منجر شد و به شهرهای دیگر نیز گسترش یافت. به گفته او، رژیم پهلوی و دولت امریکا تصور می‌کردند با کشتن مردم و حمله به روحانیت و دین می‌توانند انقلاب مردم را خاموش کنند، اما پس از فاجعه مسجد جامع کرمان مردم هر روز در خیابان‌ها حضور پیدا کردند، دانشگاه‌ها تعطیل شدند و با وجود به رگبار بستن مردم، حرکت انقلابی ادامه یافت و در نهایت به پیروزی رسید.
وی در پایان تاکید کرد: این حوادث باید برای جوانان امروز تبیین و تشریح شود و فضای آن دوران بازگو گردد تا نسل جدید قدر فضای ایجادشده در جامعه اسلامی و پیشرفت‌ها و دستاوردهای آن را بداند و تاریخ به‌صورت تحریف‌شده و واژگون برای جامعه امروز روایت نشود.
پیوند کرمان با زنجیره قیام‌های ملی
واقعه 24 مهر 1357 مسجد جامع کرمان را نمی‌توان رخدادی جدا از تحولات کشور در ماه‌های پایانی حکومت پهلوی دانست. در آن مقطع، پس از شهادت ایت‌الله سیدمصطفی خمینی و انتشار مقاله توهین‌امیز درباره بنیان‌گذار انقلاب اسلامی، فضای سیاسی کشور وارد مرحله تازه‌ای شده بود؛ مرحله‌ای که در ان اعتراض‌های پراکنده به حرکت‌های سازمان‌یافته‌تر و گسترده‌تر تبدیل می‌شد.
قیام 19 دی قم نخستین واکنش بزرگ و سراسری مردم به اهانت به امام خمینی (ره) بود. سپس قیام 29 بهمن تبریز نشان داد که پیام قم به سایر شهرها رسیده و مردم در شهرهای مختلف اماده‌اند در برابر سرکوب و اختناق بایستند. در این میان، مساجد نقش محوری داشتند؛ چراکه در شرایطی که فعالیت احزاب و تشکل‌های سیاسی محدود یا ممنوع بود، مسجد به مکان تجمع، هماهنگی، تبلیغ و سازمان‌دهی مردم تبدیل شده بود.
کرمان نیز در این زنجیره جایگاه ویژه‌ای داشت. حضور روحانیت مبارز، فعال بودن جوانان مسجدی، نقش بازار و پیوند میان مردم و علما، زمینه‌های اجتماعی لازم برای شکل‌گیری یک حرکت انقلابی گسترده را در این شهر فراهم کرده بود. به همین دلیل، حمله به مسجد جامع کرمان نه یک حادثه محلی، بلکه بخشی از سیاست کلی رژیم پهلوی برای ضربه زدن به کانون‌های مقاومت مردمی بود.
مسجد؛ کانون مقاومت مردمی
در تاریخ انقلاب اسلامی، مسجد تنها مکان عبادی نبود؛ بلکه مرکز پیوند مردم با روحانیت، محل آموزش و تربیت نسل جوان، پایگاه هماهنگی اعتراض‌ها و کانون شکل‌گیری هویت ملی و اسلامی بود. در دوره‌ای که مطبوعات تحت سانسور بودند، احزاب فعالیت محدودی داشتند و ساواک بر فضای دانشگاه‌ها و مراکز فرهنگی نظارت می‌کرد، مسجد به مهمترین نهاد مردمی و ازاد باقی مانده بود.
همین کارکرد مساجد باعث می‌شد رژیم پهلوی آنها را تهدیدی جدی برای بقای خود بداند. حمله به مسجد جامع کرمان، تعرض به مساجد تبریز و برخورد با مراسم مذهبی در شهرهای مختلف، نشان می‌داد که حکومت برای مهار نهضت اسلامی حاضر است حتی به حرمت اماکن عبادی نیز تعرض کند.
از این منظر، آتش زدن قران‌ها و کتاب‌های دینی در مسجد جامع کرمان، افزون بر جنایت علیه مردم، نمادی آشکار از رویکرد ضددینی رژیم پهلوی بود. این اقدام در فضای جامعه ایران که پیوند عمیقی با دین و مسجد داشت، واکنش عاطفی و سیاسی گسترده‌ای ایجاد کرد و به تقویت گفتمان انقلابی انجامید.
اهمیت مستندسازی تاریخ انقلاب
یکی از محورهای مهم نشست، ضرورت مستندسازی دقیق حوادث انقلاب اسلامی و انتقال آنها به نسل جوان بود. شرکت‌کنندگان تاکید کردند که تاریخ نباید تنها در قالب خاطرات پراکنده یا روایت‌های احساسی منتقل شود، بلکه باید بر پایه اسناد، گزارش‌های رسمی، عکس، فیلم، مصاحبه با شاهدان و پژوهش‌های علمی تدوین شود.
در این نشست گفته شد که بخش قابل‌توجهی از اسناد ساواک و نهادهای حکومتی دوران پهلوی منتشر شده است، اما هنوز بخش بزرگی از این اسناد به مطالعه عمومی، تولید محتوای رسانه‌ای و پژوهش‌های دانشگاهی تبدیل نشده‌اند. همین خلاء باعث می‌شود برخی جریان‌ها با انتخاب گزینشی واقعیت‌ها، تصویری ناقص یا تحریف‌شده از دوران پهلوی ارائه دهند.
بر همین اساس، تاکید شد که اسناد مربوط به وزارت امور خارجه، نخست‌وزیری، ارتش، شهربانی و ساواک باید در اختیار پژوهشگران قرار گیرد و سپس در قالب کتاب، مقاله، مستند، پادکست، فیلم داستانی و محتوای فضای مجازی به زبان امروز مخاطب منتشر شود. این رویکرد می‌تواند تاریخ انقلاب را از حاشیه به متن بحث عمومی بازگرداند و از تحریف آن جلوگیری کند.
نقش رسانه و فضای مجازی
شرکت‌کنندگان نشست بر این نکته تاکید کردند که در شرایط امروز، تبیین تاریخ انقلاب اسلامی بدون حضور فعال در رسانه و فضای مجازی ممکن نیست. دشمن و جریان‌های مقابل، با استفاده از ابزارهای رسانه‌ای، تلاش می‌کنند حوادث تاریخی را بازتعریف کنند، شخصیت‌های انقلاب را کم‌رنگ جلوه دهند و عملکرد رژیم پهلوی را از زاویه‌ای متفاوت روایت کنند.
در چنین فضایی، تولید محتوای کوتاه، مستند، روایی و قابل فهم برای مخاطب جوان اهمیت زیادی دارد. بازسازی صحنه‌های تاریخی، انتشار خاطرات شاهدان عینی، تحلیل اسناد، تولید اینفوگرافیک و ساخت ویدئوهای کوتاه از جمله ابزارهایی است که می‌تواند واقعه‌هایی مانند مسجد جامع کرمان را از حافظه تاریخی به فضای عمومی و رسانه‌ای منتقل کند.
همچنین گفته شد که روایت تاریخ انقلاب نباید صرفا به بازگویی خشونت رژیم پهلوی محدود شود؛ بلکه باید نقش مردم، روحانیت، بازار، دانشگاه، جوانان و به‌ویژه مساجد در شکل‌گیری و پیروزی انقلاب را نیز به‌روشنی نشان دهد. این نگاه، تصویری کامل‌تر از انقلاب اسلامی ارائه می‌کند و پیوند نسل امروز با میراث انقلاب را تقویت می‌کند.
ضرورت حفظ حافظه تاریخی
یکی از نکات مهم مطرح‌شده در نشست، ضعف موجود در حفظ حافظه تاریخی و مستندسازی تجربه‌های انقلاب بود. اشاره شد که در برخی موارد، از شخصیت‌های اثرگذار و شاهدان حوادث، اسناد، عکس یا روایت مکتوب کافی باقی نمانده است؛ در حالی که در برخی کشورها حتی کارشناسان و گردشگران با ابزارهای ساده، حجم قابل‌توجهی از مستندات تصویری از یک شهر یا رویداد تهیه می‌کنند.
این موضوع نشان می‌دهد که صرفا داشتن اسناد رسمی کافی نیست؛ بلکه باید نظام منسجمی برای ثبت خاطرات شاهدان، حفظ عکس‌ها و فیلم‌ها، آرشیو گزارش‌های مطبوعاتی و مستندسازی زندگی شخصیت‌های انقلابی طراحی شود. چنین اقدامی می‌تواند از فراموشی بخشی از تاریخ انقلاب جلوگیری کند و ماده خام لازم برای پژوهش‌های اینده را فراهم آورد.
پیام نشست برای نسل جوان
پیام اصلی هفتمین نشست «جهاد تبیین» این بود که شناخت تاریخ انقلاب اسلامی، به‌ویژه حوادثی مانند واقعه 24 مهر مسجد جامع کرمان، برای نسل جوان یک ضرورت فرهنگی و سیاسی است. نسل امروز باید بداند که انقلاب اسلامی تنها یک تغییر سیاسی نبود، بلکه نتیجه سال‌ها مبارزه مردم، روحانیت، جوانان، بازار و دانشگاه در برابر استبداد، وابستگی و سکولاریسم تحمیلی بود. شناخت این واقعیت‌ها به نسل جوان کمک می‌کند تا دستاوردهای انقلاب را در بستر تاریخی خود بسنجد، تفاوت شرایط امروز کشور با دوران پهلوی را درک کند و در برابر روایت‌های تحریف‌شده، موضعی آگاهانه و مستند داشته باشد. از این رو، ادامه نشست‌هایی از این دست، همراه با تولید محتوای پژوهشی و رسانه‌ای، می‌تواند به حفظ و انتقال حافظه انقلاب اسلامی به نسل‌های آینده کمک کند.
انتهای پیام/