به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، رویداد ملی صنایع خلاق «مانوین» با حضور حسین افشین؛ معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور، اصغر نوراله‌زاده؛ رئیس صندوق نوآوری و شکوفایی، حجت‌الاسلام عبدالحسین خسروپناه؛ دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی، مهدی جمالی‌نژاد؛ استاندار اصفهان، زهرا بهروزآذر؛ معاون امور زنان و خانواده ریاست‌جمهوری، رؤسای پارک‌های علم و فناوری و جمعی از مسئولان استان اصفهان برگزار شد.
حسین افشین، معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور و رئیس بنیاد ملی نخبگان در آیین افتتاحیه این رویداد با بیان اینکه اصفهان شهرِ حساب و حوصله است، اظهار کرد: اصفهان شهری است که اگر به سکوتش گوش بدهید، هنوز صدای قلم‌موی تاریخ را در آن می‌شنوید؛ جایی که هنر از دل نظم بیرون آمده و علم با زیبایی آمیخته شده است.
وی ادامه داد: در این شهر، اگر بنایی گنبدی ساخته، زاویه آجرهایش را با ریاضی چیده و اگر صنعتگری نقشی آفریده، پشت هر خط آن قرن‌ها تجربه و اندیشه نشسته است؛ از قدیم در این خطه، فکر زیبا بوده و زیبایی نیز فکری بوده است.
معاون علمی رئیس‌جمهور اضافه کرد: شاید به همین دلیل است که اصفهان جای مناسبی برای طرح پرسشی درباره اقتصاد امروز ایران به شمار می‌رود؛ پرسشی که از دل یک بازار قدیمی آغاز می‌شود، اما پاسخ آن به آینده اقتصاد کشور مربوط است.
افشین با بیان اینکه سخن خود را با یک صحنه آشنا آغاز می‌کند، گفت: فرض کنید دو هنرمند در بازار اصفهان کارگاه دارند که هر دو محصولاتی زیبا و باکیفیت تولید می‌کنند؛ محصولاتی با زحمت، دقت و هنری که حاصل سال‌ها تجربه است. اما یکی تمام توان خود را صرف ساختن کرده و مشتریان محدودی دارد و دیگری در کنار هنر تولید، بازار را هم می‌شناسد، می‌داند مشتری چه می‌خواهد، چگونه محصولش را معرفی کند و چطور به بازارهای تازه راه یابد.
وی متذکر شد: آخر شب که حساب می‌کنند، ممکن است نفر دوم درآمد بیشتری به دست آورده باشد. این تفاوت به معنای برتری تجارت بر تولید نیست، بلکه نشان می‌دهد در اقتصاد امروز، هنر ساختن به‌تنهایی کافی نیست و تولیدکننده باید هنر فروختن و قدرت انتخاب در بازار را هم داشته باشد.
رئیس بنیاد ملی نخبگان این ماجرا را فراتر از یک حکایت ساده بازار دانست و افزود: این موضوع بخشی از واقعیت اقتصاد امروز جهان است. ما در ایران معمولاً از تولیدکننده، مخترع و هنرمند خوب تقدیر می‌کنیم، اما کمتر می‌پرسیم این محصول چگونه به بازار رسیده، چگونه برای آن مشتری پیدا شده و چه سهمی از ارزش معامله به تولیدکننده بازگشته است.
افشین عنوان کرد: گاهی چنان شیفته ساختن می‌شویم که فروختن را فراموش می‌کنیم و گاهی آن‌قدر درباره ظرفیت‌هایمان سخن می‌گوییم که فراموش می‌کنیم ظرفیت، تا وقتی به فرصت اقتصادی تبدیل نشده باشد، همچنان صرفاً یک ظرفیت است و این مسئله شاید یکی از مهمترین چالش‌های اقتصاد ایران باشد.
وی تصریح کرد: ما کشوری هستیم که تقریباً درباره هر حوزه‌ای یک جمله افتخارآمیز داریم؛ درباره منابع طبیعی می‌گوییم از ظرفیت‌های بزرگی برخورداریم، درباره علم می‌گوییم جوانان بسیار بااستعدادی داریم، درباره فرهنگ می‌گوییم صاحب تمدنی چند هزار ساله‌ایم و درباره هنر نیز از فرش، معماری، صنایع‌دستی و ادبیات سخن می‌گوییم.
معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: همه این‌ها درست است، اما به‌جای تکرار این افتخارات، باید پرسید اگر این‌همه دارایی داریم، چرا سهم ما از ارزش اقتصادی بسیاری از بازارهای جهان، متناسب با این دارایی‌ها نیست؟
افشین با تأکید بر اینکه باید میان سه مفهوم «داشتن»، «تولید کردن» و «فروختن» تفاوت قائل شد، تصریح کرد: داشتن یک منبع به معنای توانایی تولید از آن نیست، تولید کردن هم به معنای توانایی فروش با شرایط مطلوب به شمار نمی‌رود و حتی فروش بیشتر نیز لزوماً به معنای درآمد بیشتر و منفعت پایدارتر نخواهد بود.
وی اضافه کرد: در اقتصاد، گاهی آنچه از یک معامله باقی می‌ماند، مهم‌تر از عددی است که در ابتدای قرارداد نوشته شده است. در بازار، قدرت همیشه در دست کسی نیست که بهترین محصول را دارد، بلکه گاهی در دست کسی است که گزینه‌های بیشتری در اختیار دارد، مشتریان بیشتری می‌شناسد، به بازارهای متنوع‌تری دسترسی دارد و مجبور نیست محصول خود را به هر قیمت و با هر شرایطی بفروشد؛ من نام این توانایی را «اختیار معامله» می‌گذارم.
رئیس بنیاد ملی نخبگان در تشریح این مفهوم گفت: «اختیار معامله» یعنی قدرت انتخاب در مناسبات اقتصادی؛ یعنی تولیدکننده مجبور نباشد فقط به یک مشتری، یک واسطه، یک مسیر فروش یا یک بازار تکیه کند، بلکه بتواند گزینه‌های مختلف را بسنجد و با حفظ منافع خود، بهترین شرایط را برای عرضه محصول انتخاب کند.
افشین خاطرنشان کرد: در اقتصاد امروز، داشتن محصول خوب شرط لازم برای موفقیت است، اما کافی نیست. آنچه قدرت اقتصادی ایجاد می‌کند، توانایی تبدیل محصول به ارزش و حفظ سهمی شایسته از آن ارزش است و این دقیقاً همان مسئله‌ای است که در بسیاری از حوزه‌های اقتصاد کشور با آن روبه‌رو هستیم.
وی با طرح پرسش‌هایی در این زمینه تأکید کرد: ما فرش داریم، اما آیا بازار جهانی فرش را هم به همان اندازه در اختیار داریم؟ ما داستان و اسطوره داریم، اما آیا مالک شخصیت‌ها و محصولاتی هستیم که از این داستان‌ها می‌توان ساخت؟ ما هنرمند و طراح داریم، اما آیا سازوکارهایی داریم که ارزش آثار آنان را در بازارهای جهانی حفظ کند؟
معاون علمی رئیس‌جمهور ادامه داد: یک هنرمند ممکن است بهترین اثر را خلق کند، اما اگر برند، شبکه توزیع، حقوق مالکیت فکری و دسترسی به مشتری نداشته باشد، بخش بزرگی از ارزش کار او ممکن است در جای دیگری شکل بگیرد؛ بنابراین در اینجا مسئله فقط تولید نیست، بلکه فاصله میان داشتن دارایی و داشتن قدرت معامله است.
افشین تأکید کرد: به اعتقاد من، یکی از مهمترین وظایف سیاست‌گذاری علم و فناوری، کم‌کردن همین فاصله است و رویداد «مانوین» نیز باید برای کم‌کردن همین فاصله ایجاد شود.
وی با اشاره به هویت تاریخی اصفهان اظهار کرد: ما امروز در اصفهانی هستیم که قرن‌ها پیش، پیوند علم و هنر را به شکلی درخشان تجربه کرده است. وقتی به گنبد مسجد شیخ لطف‌الله نگاه می‌کنیم، با هنر روبه‌روییم یا مهندسی؟ با تخیل یا محاسبه؟ با زیبایی یا ریاضیات؟ پاسخ این است که با همه آن‌ها روبه‌رو هستیم؛ چراکه معمار ایرانی قرن‌ها پیش می‌دانست برای خلق یک اثر ماندگار، نباید میان دانش و زیبایی دیوار کشید، از این‌رو هندسه را به خدمت هنر گرفت و هنر را به زبان هندسه بیان کرد.
معاون علمی رئیس‌جمهور افزود: اگر بخواهیم برای نسبت علم و هنر در ایران تصویری عینی پیدا کنیم، نیازی به مراجعه به کتاب‌های نظری نیست و کافی است در میدان نقش‌جهان سرمان را بالا بگیریم؛ آنچه می‌بینیم، یادگار روزگاری است که دانش، ابزار خلق زیبایی بود و زیبایی، نشانه‌ای از بلوغ دانش به شمار می‌رفت.
افشین گفت: امروز در شرایطی از پیوند فناوری و صنایع خلاق سخن می‌گوییم که اصفهان قرن‌ها پیش این پیوند را زیسته است. با این حال یک تفاوت وجود دارد؛ آن روز، هنرمند اصفهانی برای خلق اثر خود به دانش و ابزار زمانه‌اش تکیه می‌کرد و امروز ابزارهای تازه‌ای نظیر هوش مصنوعی، طراحی محاسباتی، چاپ سه‌بعدی، واقعیت افزوده، فناوری‌های تولید دیجیتال و پلتفرم‌های جهانی توزیع محتوا در اختیار ما قرار گرفته است.
وی ادامه داد: پرسش امروز این نیست که آیا این فناوری‌ها وارد زندگی ما خواهند شد یا نه، چراکه این ابزارها وارد شده‌اند؛ بلکه پرسش اساسی این است که ما با آن‌ها چه خواهیم ساخت؟ آیا قرار است صرفاً مصرف‌کننده محصولاتی باشیم که دیگران برای ما طراحی می‌کنند یا می‌خواهیم از دل فرهنگ، تاریخ، هنر و تخیل ایرانی، محصولاتی بسازیم که دیگران نیز خواهان آن‌ها باشند؟
رئیس بنیاد ملی نخبگان یادآور شد: اگر روزگاری ابزار خلق یک اثر قلم‌مو، رنگ و آجر بود، امروز در کنار همه آن ابزارها، صفحه‌کلید، داده و الگوریتم هم قرار گرفته است؛ اما نباید اشتباه کرد، چراکه تغییر ابزار به معنای تغییر جوهر خلاقیت نیست. همان ذهنی که روزی از آجر گنبد می‌ساخت، امروز می‌تواند از داده، جهانی تازه بسازد و فناوری زمانی ارزشمند می‌شود که امتداد توانایی انسان برای آفرینش باشد، نه جایگزین اندیشه و تخیل او.
افشین با بیان اینکه در اقتصاد امروز ارزش بسیاری از محصولات صرفاً در ماده اولیه خلاصه نمی‌شود، گفت: یک تلفن همراه از فلز، شیشه، تراشه و قطعات الکترونیکی ساخته شده است، اما ارزش اقتصادی آن تنها حاصل جمع قیمت این مواد نیست، بلکه طراحی، نرم‌افزار، تجربه کاربری، برند و مالکیت فکری در ارزش نهایی آن نقش‌آفرینی می‌کنند. همچنین یک بازی رایانه‌ای از کد، تصویر و صدا تشکیل شده است، اما آنچه مخاطب را به آن علاقه‌مند می‌سازد، تجربه‌ای است که از ترکیب این عناصر پدید می‌آید.
وی متذکر شد: ما در اقتصاد خلاق صرفاً محصول نمی‌فروشیم، بلکه معنا، تجربه، زیبایی و گاهی بخشی از هویت را عرضه می‌کنیم و این همان نقطه‌ای است که دانش و فرهنگ به اقتصاد پیوند می‌خورند.
معاون علمی رئیس‌جمهور اضافه کرد: معتقدم صنایع خلاق صرفاً یک بخش در کنار سایر صنایع نیستند، بلکه می‌توانند الگویی برای یک تحول بزرگ‌تر در اقتصاد ایران باشند؛ تحولی که در آن سهم بیشتری از ارزش اقتصادی، از مسیر دانش، طراحی، خلاقیت، برند و مالکیت فکری حاصل می‌شود. اقتصاد آینده، اقتصادی نیست که صرفاً بیشتر تولید کند، بلکه اقتصادی است که بتواند ارزش بیشتری بیافریند و سهم بیشتری از آن ارزش را برای مردم خود حفظ کند.
افشین با اشاره به پیشینه ادبی و اسطوره‌ای کشور گفت: فردوسی هزار سال پیش شاهنامه را خلق کرد؛ جهانی از شخصیت‌ها، روایت‌ها و قهرمانان که هنوز ظرفیت الهام‌بخشی دارد، اما اگر بپرسیم چه سهمی از بازار جهانی بازی، پویانمایی و شخصیت‌پردازی از دل این میراث شکل گرفته است، پاسخ چندان رضایت‌بخش نخواهد بود. مشکل ما فقدان داستان نیست، بلکه مشکل آن است که هنوز نتوانسته‌ایم بسیاری از داستان‌هایمان را به محصولاتی با حضور پایدار در بازارهای جهانی تبدیل کنیم.
وی تصریح کرد: یک شخصیت داستانی می‌تواند نقطه آغاز یک زنجیره اقتصادی بزرگ باشد؛ از کتاب، پویانمایی و بازی رایانه‌ای گرفته تا محصولات آموزشی، اسباب‌بازی و مجموعه‌ای از حقوق تجاری. با این حال، چنین زنجیره‌ای خودبه‌خود شکل نمی‌گیرد و نیازمند نویسنده، هنرمند، طراح، فناور، سرمایه‌گذار و متخصصی است که بازار را به خوبی بشناسد.
رئیس بنیاد ملی نخبگان اظهار کرد: اگر فقط داستان را در اختیار داشته باشیم، هنوز صاحب صنعت نشده‌ایم و اگر محصول را بسازیم اما مالکیت فکری و شبکه توزیع نداشته باشیم، ممکن است سهم اصلی ارزش اقتصادی آن عاید دیگران شود. این اقدام البته صرفاً با بخشنامه‌های اداری و بودجه‌های دولتی محقق نمی‌شود؛ چراکه یک شخصیت محبوب با بخشنامه خلق نمی‌شود، نمی‌توان به مردم دستور داد یک فیلم را دوست بدارند یا یک بازی را بخرند و زیبایی را نمی‌توان با مصوبه آفرید، بلکه باید شرایطی فراهم ساخت تا خلاقیت امکان بالندگی بیابد.
افشین وظیفه دولت و به‌ویژه معاونت علمی را ناظر بر همین بخش دانست و بیان کرد: ما باید به اقتصاد دانش‌بنیان نگاهی جامع‌تر و گسترده‌تر داشته باشیم؛ دانش صرفاً آن چیزی نیست که در آزمایشگاه تولید می‌شود، بلکه گاهی در دستان یک استادکار اصفهانی است که نسبت رنگ و نقش را از تجربه نسل‌ها آموخته، گاهی در ذهن یک طراح صنعتی است و گاهی در نگاه نویسنده‌ای قرار دارد که می‌تواند از یک روایت کهن، داستانی تازه خلق کند. این موارد حاشیه اقتصاد دانش‌بنیان نیستند، بلکه متن آن محسوب می‌شوند.
وی تأکید کرد: برای تبدیل این توانمندی‌ها به اقتصاد پایدار، باید زنجیره‌ای کامل از ایده و طراحی تا تولید، مالکیت فکری، تأمین مالی، بازاریابی و صادرات شکل بگیرد. اگر صرفاً از مرحله تولید حمایت کنیم اما برنامه‌ای برای بازار نداشته باشیم، کار ناتمام مانده است. همچنین اگر به شرکت‌ها تسهیلات بدهیم اما نتوانیم برای محصولاتشان مشتری بیابیم، منابع را به گردش پایدار تبدیل نکرده‌ایم و اگر از مالکیت فکری صیانت نکنیم، خلاقیت در ایران شکل می‌گیرد اما ثمره و ارزش اقتصادی آن در جای دیگری انباشته خواهد شد.
معاون علمی رئیس‌جمهور گذر از رویکرد صرفاً تولیدمحور به رویکرد بازارمحور را از ضروری‌ترین تحولات در سیاست‌گذاری علم و فناوری برشمرد و افزود: البته بازارمحوری به معنای ارزش‌گذاری مادی صرف بر دارایی‌های فرهنگی نیست؛ فرهنگ ارزش‌هایی دارد که فراتر از معامله است، اما در صنایع خلاق باید بتوان پیوندی پایدار میان ارزش فرهنگی و ارزش اقتصادی برقرار کرد.
افشین با تأکید بر ضرورت اصلاح مداخله دولت در عرصه خلاقیت تصریح کرد: خلاقیت بیش از آنکه به تشویق‌های دولتی نیازمند باشد، محتاج آن است که دولت از سر راهش کنار برود. دولت نباید تصور کند چون منابع مالی دارد، می‌تواند درباره سلیقه و تخیل هم تصمیم‌گیری کند. وظیفه دولت دیکته کردن محتوا به هنرمند نیست، بلکه رفع موانع، کاهش ریسک سرمایه‌گذاری، تقویت حقوق مالکیت فکری و هموارسازی مسیر دسترسی به بازار است؛ ما باید به جوان خلاق کمک کنیم تا از ایده به محصول و از محصول به مشتری برسد.
وی با اشاره به چالش‌های تأمین مالی این حوزه گفت: نظام مالی ما هنوز در بسیاری از موارد، دارایی را منحصر به زمین، ساختمان و ماشین‌آلات می‌داند، درحالی‌که در اقتصاد نوین، بخش عمده‌ای از ارزش شرکت‌ها در نرم‌افزار، برند، طراحی، داده و مالکیت فکری آن‌ها نهفته است. اگر یک شرکت خلاق صاحب کاراکتری ارزشمند است یا یک بازی‌ساز محصولی با ظرفیت جهانی تولید کرده یا یک طراح صنعتی طرحی تجاری‌سازی‌شده دارد، باید بتوان برای این دارایی‌ها سازوکارهای معتبر ارزش‌گذاری و تأمین مالی تعریف کرد؛ نمی‌توان جوانان را به رقابت در اقتصاد آینده فراخواند اما ابزارهای مالی اقتصاد گذشته را در اختیارشان قرار داد.
رئیس بنیاد ملی نخبگان رویداد «مانوین» را نقطه آغازی برای این تحول دانست و اظهار کرد: نباید موفقیت این رویداد را صرفاً با تعداد غرفه‌ها، شرکت‌کنندگان یا تندیس‌ها سنجید؛ بلکه شش ماه دیگر باید ارزیابی کرد که چه تعداد محصول تازه به بازار رسیده، چه میزان قرارداد سرمایه‌گذاری منعقد شده، چه تعداد کسب‌وکار توسعه یافته، چه میزان اثر ایرانی به مخاطبان بین‌المللی راه یافته و چند جوان توانسته‌اند از ایده خود درآمد پایدار خلق کنند؟ اگر پاسخ روشنی برای این‌ها نداشته باشیم، حتی باشکوه‌ترین مراسم‌ها نیز اثربخش نخواهد بود.
افشین بر گذار از «جشنواره‌محوری» به سمت «زیست‌بوم‌سازی» تأکید کرد و افزود: باید به زیست‌بومی دست یابیم که در آن هنرمند، فناور، طراح، سرمایه‌گذار، تولیدکننده و صادرکننده دوشادوش یکدیگر فعالیت کنند و مسیر تبدیل ایده به محصول و محصول به بازار کاملاً شفاف و مشخص باشد.
وی مسئله اصلی اقتصاد کشور را فراتر از یک صنعت دانست و گفت: پرسش اساسی این است که اقتصاد ایران چگونه می‌تواند از اتکای صرف به دارایی‌های موجود، به سمت خلق مستمر ارزش حرکت کند. در همه بخش‌ها نیازمند سرمایه‌گذاری، زیرساخت، دانش و بازار هستیم، اما قدرت واقعی از توان پیوند زدن این ظرفیت‌ها و تبدیل آن‌ها به ارزش پایدار به دست می‌آید؛ بنابراین باید با شناخت دقیق بازار، مشتری و زمان، از تولیدکننده حمایت کرده و سهم کشور را از ارزش نهایی معامله حفظ کنیم.
معاون علمی رئیس‌جمهور خاطرنشان کرد: در جهان کنونی فرصت‌ها همیشگی نیستند؛ ممکن است بازاری امروز به محصول ما نیاز داشته باشد و فردا تأمین‌کننده دیگری بیابد و فناوری جدیدی امروز مزیت رقابتی ایجاد کند اما چند سال دیگر به ابزاری معمولی بدل شود. از این‌رو یکی از کلیدی‌ترین مسئولیت‌های حکمرانی اقتصادی، شناخت دقیق فرصت‌ها پیش از دست رفتن آن‌هاست؛ باید یاد بگیریم برای بهره‌برداری از داشته‌هایمان برنامه داشته باشیم و این برنامه‌ها در نهایت به بهبود سفره و زندگی مردم منجر شود.
افشین اضافه کرد: مردم حق دارند ثمره علم را در کیفیت زیست خود ببینند و آثار فناوری را در اشتغال، درآمد و رفاه حس کنند؛ از این‌رو اصلی‌ترین شاخص موفقیت در سیاست‌گذاری علمی و اقتصادی، میزان ارزشی است که به زندگی مردم افزوده می‌شود.
وی در ادامه با یادآوری داستان دو هنرمند بازار اصفهان عنوان کرد: هر دو هنرمند توان ساختن داشتند، اما یکی از آن‌ها هنر بازارشناسی را هم فراگرفته بود؛ آرزوی من برای اقتصاد ایران، تلفیق هم‌زمان این دو توانایی است. ما باید هم‌زمان بهترین محصول را بسازیم و بازار آن را بشناسیم؛ هم خلاقیت داشته باشیم و هم قدرت معامله؛ هم صاحب فناوری باشیم و هم توان تبدیل آن به ثروت را دارا باشیم.
رئیس بنیاد ملی نخبگان یادآور شد: ایران افزون بر منابع عظیم، سرزمین ذهن‌های بزرگ است و خلاقیت دارایی تجدیدپذیری است که انسان ایرانی همواره می‌تواند آن را خلق کند؛ ما وارثان تمدنی سترگ هستیم اما نباید صرفاً در جایگاه وارث متوقف بمانیم، بلکه باید به این میراث بیفزاییم.
افشین به اظهارات پیشین خود در این شهر اشاره کرد و گفت: چندی پیش در رویداد فن‌نما بیان کردم که اصفهان صرفاً نصف جهان نیست، بلکه نصف آینده هم هست. امروز در رویداد مانوین می‌خواهم یک گام جلوتر بروم و از سهم اصفهان در اقتصاد آن آینده سخن بگویم؛ مسئله صرفاً این نیست که هنرمند و فناور اصفهانی چه چیزی می‌توانند خلق کنند، بلکه مسئله بنیادین آن است که چه سهمی از ارزش اقتصادی این خلاقیت‌ها نصیب خودشان و این سرزمین خواهد شد.
وی افزود: اصفهان در تاریخ ثابت کرده که قادر به خلق آثاری در تراز تحسین جهانی است؛ امروز نیز باید نشان دهد که می‌تواند محصولاتی خلق کند که جهان خریدار آن‌ها باشد و در عین حال ارزش اقتصادی آن به خودِ آفرینندگانش بازگردد. همان حوصله‌ای که روزی نقش فیروزه‌ای یک گنبد تاریخی را رقم زد، امروز می‌تواند در قامت طراحی یک محصول، توسعه یک الگوریتم یا تکوین یک فناوری پیشرفته متجلی شود.
معاون علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان رئیس‌جمهور در پایان تأکید کرد: آینده را نمی‌توان صرفاً با اتکا به افتخارات گذشته بنا نهاد، بلکه باید چیزی خلق کنیم که آیندگان نیز به آن ببالند؛ نسل ما مسئولیت دارد تا آن روح خلاق تاریخی را با ابزارهای نوین به آینده پیوند بزند و رویداد «مانوین» می‌تواند سرآغاز روشنی در این مسیر باشد؛ آینده ایران نه فقط با آنچه داریم، بلکه با آنچه توان خلق و عرضه آن را به جهان داریم، ساخته خواهد شد.
انتهای پیام/