به گزارش خبرگزاری تسنیم از خراسان جنوبی، دیپلماسی اقتصادی در سال‌های اخیر به یکی از محورهای مهم توسعه روابط خارجی این استان مرزی تبدیل شده است؛ رویکردی که با گسترش تعاملات تجاری با افغانستان، معرفی ظرفیت‌های تولیدی به بازارهای بین‌المللی و توسعه همکاری با کشورهای منطقه، افق‌های تازه‌ای پیش‌روی اقتصاد خراسان جنوبی گشوده است.
افسانه ابراهیمی، رئیس نمایندگی وزارت امور خارجه در خراسان جنوبی، در گفت‌وگوی تفصیلی با تسنیم، از دستاوردهای دیپلماسی استانی، برنامه‌های افزایش صادرات، تسهیل تجارت مرزی، توسعه گردشگری سلامت و بهره‌گیری از ظرفیت ایرانیان خارج از کشور سخن گفت و تأکید کرد که هدف اصلی این رویکرد، عبور از روابط تشریفاتی و تبدیل تعاملات خارجی به فرصت‌های واقعی برای تولید، سرمایه‌گذاری و رونق اقتصادی استان است.
کسب رتبه برتر کشوری با محوریت دیپلماسی اقتصادی
تسنیم: نمایندگی وزارت امور خارجه در خراسان جنوبی در سال 1404 رتبه برتر کشوری را کسب کرد. مهمترین عوامل این موفقیت چه بود؟
ابراهیمی: در وزارت امور خارجه، نمایندگی‌های استانی بر اساس شاخص‌ها و مؤلفه‌های مختلف ارزیابی می‌شوند. معاونت کنسولی، امور مجلس و ایرانیان وزارت امور خارجه که مسئولیت دبیرخانه ستاد دیپلماسی استانی را نیز بر عهده دارد، عملکرد نمایندگی‌ها را بررسی می‌کند و خدا را شکر می‌کنم که نمایندگی خراسان جنوبی توانست عنوان نمایندگی نمونه و برتر کشوری را کسب کند.
یکی از مهمترین شاخص‌های ارزیابی، عملکرد در حوزه دیپلماسی اقتصادی بود. تعداد هیئت‌های اعزامی و پذیرشی، کیفیت این هیئت‌ها، میزان ارتباطات ایجادشده و نتایجی که در قالب تفاهم‌نامه‌ها، توافق‌نامه‌ها و همکاری‌های اقتصادی حاصل می‌شود، از جمله مؤلفه‌های مورد توجه هستند.
حوزه کنسولی و امور ایرانیان خارج از کشور نیز در این ارزیابی اهمیت داشت. تلاش کردیم در این بخش‌ها اقداماتی انجام دهیم که آثار آن برای مردم و فعالان اقتصادی استان ملموس باشد.
نمایندگی‌های استانی وزارت امور خارجه با درخواست استانداران و با هدف تقویت روابط خارجی استانها فعالیت می‌کنند. وظیفه ما این است که میان ظرفیت‌های داخلی استان و فرصت‌های موجود در عرصه بین‌المللی ارتباط برقرار کنیم و از این مسیر، به توسعه اقتصادی و تأمین منافع مردم کمک کنیم.
توسعه روابط تجاری با افغانستان و افزایش تبادلات اقتصادی
تسنیم: در حوزه دیپلماسی اقتصادی چه اقداماتی برای توسعه روابط با کشورهای همسایه انجام شده است؟
ابراهیمی: در دو تا سه سال اخیر تلاش کردیم ارتباطات اقتصادی خراسان جنوبی را فعال‌تر کنیم. در سال گذشته حدود 75 تا 80 هیئت تجاری و اقتصادی در قالب برنامه‌های اعزامی و پذیرشی مورد پیگیری قرار گرفتند. برگزاری نمایشگاه مشترک توانمندی‌های ایران و افغانستان در بیرجند، یکی از اقدامات مهم این دوره بود. این نمایشگاه فرصتی فراهم کرد تا فعالان اقتصادی دو طرف با ظرفیت‌های یکدیگر آشنا شوند و زمینه ارتباط مستقیم میان بخش خصوصی ایران و افغانستان تقویت شود.
همچنین سفرهای استاندار خراسان جنوبی به افغانستان و برگزاری دیدارهای مرزی، نقش مهمی در توسعه ارتباطات داشت. برای نخستین بار، والی ولایت فراه به مرکز استان سفر کرد و در جریان دیدارها، زمینه‌های همکاری بیشتر مورد بررسی قرار گرفت. هدف ما این است که این رفت‌وآمدها به ارتباطات پایدار اقتصادی، توسعه صادرات و افزایش سرمایه‌گذاری منجر شوند و بخش خصوصی بتواند از فرصت‌های ایجادشده استفاده کند.
دیپلماسی مرزی؛ راهکاری برای کاهش هزینه تجارت
تسنیم: ارتباط مستقیم مقامات مرزی چه تأثیری بر فعالیت تجار و بازرگانان دارد؟
ابراهیمی: زمان یکی از مهمترین عوامل در تجارت خارجی است. اگر تاجر یا راننده در مرز با مشکلی مواجه شود و رسیدگی به آن زمان زیادی طول بکشد، هزینه‌های او افزایش پیدا می‌کند و ممکن است کل زنجیره مبادلات تجاری متضرر شود. در گذشته، برخی مسائل مرزی باید از مسئولان محلی به پایتخت کشور همسایه و سپس به تهران و مرکز استان منتقل می‌شد. این فرایند طولانی می‌توانست موجب تأخیر در حمل‌ونقل، افزایش هزینه‌ها و حتی فساد برخی کالاها شود.
وقتی ارتباط مؤثر میان مقامات محلی دو طرف وجود داشته باشد، بسیاری از مسائل را می‌توان سریع‌تر پیگیری کرد. این ارتباطات به کاهش زمان تجارت، افزایش اعتماد میان طرفین و تسهیل مبادلات اقتصادی کمک می‌کند. از سوی دیگر، ارتباطات مستمر در شرایط بحرانی نیز اهمیت دارد. وقتی مسئولان دو طرف از قبل یکدیگر را می‌شناسند و مسیر ارتباطی مشخصی دارند، در زمان بروز مشکل امکان هماهنگی و گفت‌وگوی مستقیم بیشتر خواهد بود.
استمرار فعالیت‌های دیپلماتیک در شرایط بحرانی
تسنیم: آیا در شرایط جنگی و تنش‌های منطقه‌ای نیز برنامه‌های دیپلماسی اقتصادی استان ادامه داشت؟
ابراهیمی: بله. معتقدیم دیپلماسی نیازمند استمرار است و حتی در شرایط جنگی نیز نمی‌توان فعالیت‌های اقتصادی و ارتباطات خارجی را متوقف کرد. در همین دوره، پذیرش هیئت‌هایی از افغانستان ادامه یافت. برای نمونه، هیئتی از ولایت هلمند به سرپرستی معاون استاندار آن ولایت به خراسان جنوبی سفر کرد و نمایندگانی از بخش خصوصی و اتاق بازرگانی نیز در این هیئت حضور داشتند.
این ارتباطات نشان داد که اگر زمینه همکاری از قبل فراهم شده باشد، حتی شرایط دشوار نیز لزوماً مانع تداوم فعالیت‌های دیپلماتیک نمی‌شود. من معتقدم مسئولیت ما در شرایط جنگی سنگین‌تر می‌شود. باید با تلاش بیشتر از منافع کشور، ارتباطات موجود و فرصت‌های اقتصادی محافظت کنیم و اجازه ندهیم مسیرهای همکاری به‌راحتی متوقف شوند.
معرفی ظرفیت‌های صنعتی استان به بازارهای خارجی
تسنیم: برای معرفی محصولات و ظرفیت‌های تولیدی خراسان جنوبی به کشورهای دیگر چه اقداماتی انجام شده است؟
ابراهیمی: یکی از ابتکارات مهم نمایندگی، تغییر رویکرد دیپلماسی از فعالیت‌های صرفاً تشریفاتی به دیپلماسی مسئله‌محور بوده است. در این رویکرد، ابتدا ظرفیت‌های استان را شناسایی می‌کنیم و سپس به دنبال یافتن بازارها و شرکای خارجی مناسب برای آنها هستیم. در یک اجلاس منطقه‌ای در مشهد مقدس، زمینه دیدار استاندار خراسان جنوبی با سفیران ایران در کشورهای مختلف فراهم شد. در این دیدارها، فرصت‌های همکاری استان با کشورهایی مانند روسیه، تاجیکستان، ترکمنستان، افغانستان، پاکستان، قرقیزستان و قزاقستان بررسی شد.
در ادامه این ارتباطات، سفیر ایران در ترکمنستان به استان سفر کرد و با ظرفیت‌های تولیدی خراسان جنوبی آشنا شد. پس از بازگشت ایشان، اطلاعات مربوط به صنایع تایر، سرامیک و کاشی استان از طریق مکاتبات رسمی به طرف ترکمنستانی منتقل شد. این اقدامات می‌تواند به معرفی بهتر محصولات استان، تقویت اعتماد طرف‌های خارجی و ایجاد فرصت‌های تازه برای صادرات کمک کند.
معرفی محصولات بومی و توسعه همکاری در حوزه گیاهان دارویی
تسنیم: آیا محصولات سنتی و ظرفیت‌های طبیعی استان نیز در برنامه‌های دیپلماسی اقتصادی مورد توجه قرار گرفته‌اند؟
ابراهیمی: بله. ظرفیت‌های خراسان جنوبی تنها به صنایع بزرگ محدود نمی‌شود و محصولات بومی، صنایع دستی، گردشگری و گیاهان دارویی نیز می‌توانند در بازارهای خارجی جایگاه پیدا کنند. برای نمونه، شیرینی سنتی استان در برنامه‌های مرتبط با سال نو میلادی در ترکمنستان معرفی شد. چنین اقداماتی می‌تواند زمینه آشنایی بیشتر مخاطبان خارجی با محصولات بومی را فراهم کند و در صورت پیگیری مناسب، به افزایش تقاضا و ایجاد بازارهای جدید منجر شود.
در حوزه گیاهان دارویی نیز هیئتی از سفارت چین به خراسان جنوبی سفر کرد و با ظرفیت‌های استان آشنا شد. در پی این تعاملات، موضوع معرفی نماینده‌ای از استان برای حضور در مجمع طب سنتی شانگهای مطرح شد. امیدواریم این ارتباطات در ادامه به همکاری‌های فناورانه، انتقال دانش فنی، توسعه فرآوری و ایجاد ارزش افزوده بیشتر برای محصولات استان منجر شود.
توسعه گردشگری سلامت و همکاری‌های دانشگاهی
تسنیم: دیپلماسی اقتصادی استان چه برنامه‌هایی در حوزه سلامت و همکاری‌های علمی دنبال می‌کند؟
ابراهیمی: گردشگری سلامت یکی از حوزه‌هایی است که خراسان جنوبی می‌تواند در آن ظرفیت‌های مناسبی داشته باشد. ما در استان دانشگاه علوم پزشکی و مراکز درمانی داریم و تلاش می‌کنیم توانمندی‌های این مجموعه‌ها را به کشورهای همسایه معرفی کنیم. برای نمونه، با مشارکت دانشگاه علوم پزشکی بیرجند، دوره‌ای در حوزه بیماری‌های قلب و عروق برای پزشکان جنوب افغانستان برگزار شد. این برنامه فرصتی برای آشنایی پزشکان دو طرف با توانمندی‌های تخصصی یکدیگر فراهم کرد.
اگر پزشکان کشورهای همسایه از ظرفیت‌های درمانی استان شناخت کافی داشته باشند، امکان ارجاع بیماران و توسعه همکاری‌های درمانی افزایش پیدا می‌کند. معرفی امکانات بیمارستانی، تخصص پزشکان و توانمندی‌های لجستیکی نیز در این زمینه اهمیت دارد. در حوزه دانشگاهی نیز افزایش حضور دانشجویان افغانستانی در دانشگاه‌های بیرجند، دانشگاه آزاد اسلامی و دانشگاه علوم پزشکی، فرصت ارزشمندی برای توسعه روابط علمی و انسانی میان دو کشور است. این دانشجویان پس از پایان تحصیل می‌توانند در تقویت ارتباطات علمی و معرفی ظرفیت‌های استان نقش مؤثری داشته باشند.
همکاری‌های مهارت‌آموزی و فناوری با افغانستان
تسنیم: آیا همکاری‌های استان با افغانستان به تجارت و سرمایه‌گذاری محدود شده است؟
ابراهیمی: خیر. در کنار روابط اقتصادی، موضوعات علمی، مهارت‌آموزی، فناوری و همکاری‌های دانش‌بنیان نیز مورد توجه قرار دارند. در سفرهای اخیر استاندار خراسان جنوبی و هیئت همراه به ولایت فراه، موضوع توسعه همکاری در حوزه مهارت‌آموزی مطرح شد. ظرفیت‌های آموزش فنی و حرفه‌ای استان می‌تواند در پاسخ‌گویی به نیازهای آموزشی و تخصصی کشور همسایه مورد استفاده قرار گیرد.
همچنین زمینه‌هایی برای همکاری‌های فناورانه و دانش‌بنیان وجود دارد که می‌توان با شناسایی دقیق نیازهای دو طرف، آنها را پیگیری کرد. نگاه ما این است که روابط خارجی استان به حوزه‌های مختلف توسعه متصل شود و از ظرفیت‌های موجود برای ایجاد همکاری‌های پایدار استفاده کنیم.
ایرانیان خارج از کشور؛ ظرفیتی برای توسعه خراسان جنوبی
تسنیم: در حوزه ارتباط با ایرانیان خارج از کشور چه اقداماتی انجام شده است؟
ابراهیمی: یکی از اقدامات ما، تسهیل ارائه خدمات کنسولی و پیگیری تأیید اسناد مورد نیاز خانواده‌ها بوده است. استفاده از سازوکارهای الکترونیکی در موارد مربوط، به کاهش مشکلات و تسهیل فرایند ارسال اسناد کمک کرده است. همچنین خراسان جنوبی برای نخستین بار در کشور، همایشی ویژه خانواده‌های ایرانیان مقیم خارج از کشور برگزار کرد. در این برنامه، خانواده‌ها توانستند مسائل و دغدغه‌های خود را به‌صورت مستقیم با مدیران و مسئولان مرتبط مطرح کنند.
پس از آن، اتاق فکر نخبگان ایرانی خارج از کشور با عنوان «فرزانگان از تبار خاوران» راه‌اندازی شد تا از دانش و تجربه ایرانیان متخصص برای توسعه استان استفاده شود. برای نمونه، دو نفر از فرزندان استان که در آلمان در زمینه پروژه‌های مرتبط با صنعت سیمان فعالیت می‌کردند، برای انتقال تجربه خود دعوت شدند و درباره راهکارهای کاهش مصرف انرژی در تولید سیمان توضیحاتی ارائه کردند.
همچنین یکی از ایرانیان مقیم کانادا آمادگی خود را برای انتقال تجربیات تخصصی در حوزه صنعت لاستیک‌سازی اعلام کرد. یکی دیگر از هم‌استانی‌های مقیم چین نیز پیشنهاد داد فضای مناسبی از شرکت خود را به معرفی محصولات خراسان جنوبی اختصاص دهد.
این ظرفیت‌ها می‌توانند در حوزه صنعت، فناوری، تجارت و انتقال تجربه به توسعه استان کمک کنند.
خواهرخواندگی بیرجند با جلال‌آباد و پیشاور
تسنیم: برای تنوع‌بخشی به شرکای تجاری استان و توسعه ارتباط با کشورهای دیگر چه برنامه‌هایی وجود دارد؟
ابراهیمی: یکی از اهداف ما این است که روابط اقتصادی استان به یک کشور یا منطقه محدود نماند. افغانستان به دلیل هم‌جواری، اهمیت ویژه‌ای دارد، اما در داخل این کشور نیز به دنبال گسترش ارتباط با مناطق مختلف از جمله فراه، نیمروز، هلمند، قندهار و ننگرهار هستیم.
در همین راستا، تفاهم‌نامه خواهرخواندگی میان بیرجند و جلال‌آباد افغانستان به مراحل نهایی نزدیک شده است. تفاهم‌نامه مشابه میان بیرجند و پیشاور پاکستان نیز در دست پیگیری قرار دارد. این توافق‌ها می‌توانند زمینه ارتباط میان نهادهای محلی، فعالان اقتصادی و بخش خصوصی را فراهم کنند. البته اهمیت اصلی آنها در نتایجی است که در ادامه، از طریق همکاری‌های عملی و توسعه مبادلات تجاری به دست می‌آید.
ضعف بازاریابی بین‌المللی؛ چالش مهم صادرکنندگان استان
تسنیم: با وجود ظرفیت‌های تولیدی استان، چه موانعی بر سر راه افزایش صادرات وجود دارد؟
ابراهیمی: یکی از چالش‌های مهم، ضعف نسبی بازاریابی بین‌المللی است. استان ظرفیت‌های تولیدی و صنعتی قابل توجهی دارد، اما برای حضور مؤثر در بازارهای خارجی، صرف داشتن محصول باکیفیت کافی نیست. تولیدکنندگان باید بازار هدف را بشناسند، از مقررات واردات و استانداردهای کشور مقصد اطلاع داشته باشند، با خریداران ارتباط برقرار کنند و محصول خود را متناسب با نیاز بازار عرضه کنند.
بازاریابی بین‌المللی به شناخت رقبا، بررسی قیمت‌ها، معرفی حرفه‌ای محصول و ایجاد شبکه ارتباطی با مشتریان خارجی نیاز دارد. اگر این فرایند به‌درستی انجام نشود، حتی محصولات دارای ظرفیت صادراتی نیز ممکن است نتوانند جایگاه مناسبی در بازارهای خارجی پیدا کنند.
نمایندگی وزارت امور خارجه آمادگی دارد در چارچوب وظایف خود، درباره بازارهای هدف از جمله چین و عمان مشاوره ارائه دهد و برای شناسایی مسیرهای ارتباطی و هماهنگی دیدارهای کاربردی با طرف‌های خارجی به فعالان اقتصادی کمک کند. هدف ما این است که شرکت‌ها و تولیدکنندگان استان بتوانند با شناخت بیشتر و برنامه‌ریزی مناسب‌تر وارد بازارهای بین‌المللی شوند.
چشم‌انداز دیپلماسی اقتصادی خراسان جنوبی
تسنیم: در پایان، چه چشم‌اندازی برای توسعه روابط اقتصادی و خارجی استان در سال آینده دارید؟
ابراهیمی: امیدوارم مسیرهایی که در سال‌های اخیر آغاز شده‌اند، در ادامه به نتایج ملموس‌تر و همکاری‌های پایدار منجر شوند. در حوزه ارتباط با افغانستان، توسعه همکاری با سایر کشورهای همسایه، معرفی ظرفیت‌های صنعتی و تولیدی، گردشگری سلامت، گیاهان دارویی و استفاده از توان ایرانیان خارج از کشور، زمینه‌های مناسبی ایجاد شده است.
در مرحله بعد، باید از ارتباطات اولیه عبور کنیم و به سمت همکاری‌های نتیجه‌محور حرکت کنیم؛ یعنی افزایش مبادلات تجاری، ایجاد فرصت‌های سرمایه‌گذاری، توسعه بازارهای صادراتی و استفاده از فناوری و دانش تخصصی را به‌صورت عملی دنبال کنیم. این مسیر به همکاری مجموعه استان نیاز دارد. استانداری، دستگاه‌های اجرایی، دانشگاه‌ها، فعالان بخش خصوصی، تولیدکنندگان و رسانه‌ها هر کدام می‌توانند در تحقق این اهداف نقش داشته باشند.
تقدیر وزارت امور خارجه از عملکرد نمایندگی استان را حاصل تلاش جمعی می‌دانم و امیدوارم دستاوردهای دیپلماسی اقتصادی بیش از گذشته در رونق تولید، توسعه صادرات، ایجاد فرصت‌های شغلی و بهبود شرایط اقتصادی مردم خراسان جنوبی نمایان شود.
انتهای پیام/