به گزارش خبرنگار اجتماعی خبرگزاری تسنیم، مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای اسلامی شهر تهران، در مراسم اختتامیه پنجمین جشنواره ملی فرهنگی‌هنری بحران، با اشاره به اهمیت مشارکت شهروندان در مدیریت شهری اظهار کرد: در دوره کنونی مدیریت شهری تلاش شده است شهروندان نه‌فقط به‌عنوان دریافت‌کنندگان خدمات شهری، بلکه به‌عنوان سرمایه‌های اصلی شهر، شرکای مدیریت شهری و نقش‌آفرینان عرصه تصمیم‌سازی و اقدام مورد توجه قرار گیرند.
وی افزود: نگاه شهروندمدار در برنامه‌ها و طرح‌های مشارکت‌محور شهری اهمیت بسیاری دارد؛ زیرا شهر خوب، شهری نیست که صرفاً برای مردم اداره شود، بلکه شهری است که با مشارکت مردم و برای ارتقای کیفیت زندگی آنان شکل می‌گیرد.
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران ادامه داد: سازمان پیشگیری و مدیریت بحران شهر تهران نیز با درک اهمیت این رویکرد، آموزش، توانمندسازی و سازماندهی شهروندان را از طریق برنامه‌هایی همچون گروه‌های داوطلب واکنش اضطراری محله یا گروه‌های دوام، در شمار برنامه‌های مهم خود قرار داده است.
پیرهادی با طرح این پرسش که چگونه می‌توان آگاهی، مسئولیت‌پذیری و آمادگی را از سطح دستورالعمل‌ها و آموزش‌های رسمی فراتر برد و به بخشی از فرهنگ عمومی جامعه تبدیل کرد، گفت: پاسخ این پرسش در یک واژه خلاصه می‌شود؛ هنر.
وی تصریح کرد: جشنواره فرهنگی‌هنری بحران، پلی میان مدیریت بحران و جامعه هنری است که می‌تواند مفاهیم تخصصی و پیچیده این حوزه را به زبان قابل‌فهم و اثرگذار هنر ترجمه کند و زمینه همراهی و هم‌افزایی بیشتر شهروندان را فراهم آورد.
هنر؛ زبان مشترک انسان‌ها در شرایط بحران
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران با اشاره به نقش هنر در مدیریت بحران اظهار کرد: در شرایط بحران، ممکن است آمار، هشدارها و دستورالعمل‌های رسمی نتوانند با همه گروه‌های جامعه ارتباط مؤثر برقرار کنند؛ اما یک تصویر، فیلم کوتاه، قطعه موسیقی یا روایت انسانی می‌تواند پیامی عمیق‌تر، ماندگارتر و تأثیرگذارتر منتقل کند.
وی افزود: هنر مرزهای تخصصی و زبانی را پشت سر می‌گذارد و مفاهیم را به تجربه‌ای قابل‌درک برای عموم مردم تبدیل می‌کند. گاهی یک روایت کوتاه می‌تواند اهمیت آمادگی پیش از زلزله را بهتر از ده‌ها صفحه دستورالعمل بیان کند یا ضرورت همدلی و کمک به آسیب‌دیدگان را در ذهن جامعه ماندگار سازد.
تبدیل ترس به آگاهی و آمادگی
پیرهادی با بیان اینکه هدف فرهنگ‌سازی در حوزه بحران، ترساندن مردم نیست، تصریح کرد: هدف، آماده‌کردن آنان برای مواجهه آگاهانه و مسئولانه با خطر است. هنر می‌تواند مخاطرات و پیامدهای بی‌توجهی را به تصویر بکشد و راه‌های درست مواجهه با حادثه را آموزش دهد، بدون آنکه به ایجاد وحشت، اضطراب یا ناامیدی در جامعه دامن بزند.
وی ادامه داد: شهروندان باید بدانند هنگام وقوع حادثه چه کنند، چگونه تصمیم بگیرند، از خود و خانواده‌شان محافظت کنند و به یاری دیگران بشتابند. هنر می‌تواند این آگاهی را از سطح دانستن به مرحله عمل برساند.
نقش هنر در احیای امید و تقویت تاب‌آوری
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه پیامدهای بحران تنها به خسارت‌های جانی، مالی و تخریب زیرساخت‌ها محدود نمی‌شود، گفت: بحران می‌تواند اعتماد عمومی، روابط اجتماعی، احساس تعلق و امنیت روانی مردم را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
پیرهادی افزود: بازسازی پس از بحران، علاوه بر ساخت دوباره ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها، به معنای احیای امید، ترمیم پیوندهای اجتماعی و بازگرداندن حس اعتماد و تعلق به جامعه است. هنر می‌تواند رنج‌ها را روایت کند، به تجربه‌های دشوار معنا ببخشد، خاطره جمعی را حفظ کند و در کنار آسیب‌دیدگان، افق تازه‌ای از امید و بازگشت به زندگی ترسیم کند.
وی خاطرنشان کرد: جامعه تاب‌آور، جامعه‌ای نیست که هرگز آسیب نبیند، بلکه جامعه‌ای است که بتواند پس از آسیب، با تکیه بر سرمایه‌های انسانی، فرهنگی و اجتماعی خود دوباره برخیزد.
ضرورت شنیده‌شدن صدای گروه‌های آسیب‌پذیر
پیرهادی با بیان اینکه تجربه بحران برای همه انسان‌ها یکسان نیست، اظهار کرد: کودکان، سالمندان، افراد دارای معلولیت، خانواده‌های آسیب‌دیده و نیروهای امدادی، هرکدام با شرایط و نیازهای متفاوتی روبه‌رو هستند. گاهی در میان انبوه اخبار، آمار و گزارش‌ها، صدای این گروه‌ها کمتر شنیده می‌شود و ابعاد انسانی بحران در سایه اطلاعات قرار می‌گیرد.
وی افزود: هنر امکان انتقال روایت‌های کمتر شنیده‌شده را فراهم می‌کند تا رنج‌ها دیده شوند، نیازها بهتر درک شوند و همدلی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی گسترش یابد. مدیریت بحران زمانی انسانی و اثربخش خواهد بود که در کنار زیرساخت‌ها و تجهیزات، انسان و کرامت انسانی نیز در مرکز توجه قرار گیرند.
تبدیل فرهنگ ایمنی به بخشی از زندگی روزمره
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه فرهنگ ایمنی صرفاً با تدوین بخشنامه‌ها، انتشار دستورالعمل‌ها و برگزاری دوره‌های آموزشی شکل نمی‌گیرد، گفت: مفاهیم ایمنی باید به خانه‌ها، مدارس، محله‌ها، محیط‌های کاری و فضاهای عمومی شهر راه پیدا کنند.
پیرهادی افزود: داستان، انیمیشن، تئاتر خیابانی، بازی‌های آموزشی، پوستر و فیلم می‌توانند مفاهیم مدیریت بحران را به تجربه‌هایی جذاب، قابل‌فهم و ماندگار تبدیل کنند. هدف این است که رفتار ایمن، به‌جای اقدامی مقطعی هنگام وقوع حادثه، به عادتی پایدار در زندگی شهروندان تبدیل شود؛ زیرا بهترین زمان یادگیری، پیش از وقوع حادثه و زمانی است که فرصت آموزش، تمرین و اصلاح رفتارها وجود دارد.
مشارکت مردم در خلق راه‌حل‌های مدیریت بحران
وی با اشاره به اهمیت مشارکت شهروندان اظهار کرد: مردم نباید صرفاً مخاطب پیام‌ها و دستورالعمل‌ها باشند؛ زیرا در این صورت، ظرفیت دانش محلی، تجربه زیسته و توانایی‌های اجتماعی آنان نادیده گرفته می‌شود.
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران ادامه داد: مشارکت مردم در تولید محتوا، روایت تجربه‌ها، خلق آثار هنری و انتقال پیام‌های ایمنی، احساس مسئولیت و تعلق آنان را افزایش می‌دهد. هنر می‌تواند به‌ویژه جوانان و نوجوانان را از جایگاه مخاطب صرف خارج کند و به کنشگران فعال فرهنگ ایمنی تبدیل سازد.
پیرهادی تصریح کرد: در این صورت، مدیریت بحران از وظیفه‌ای صرفاً سازمانی به مسئولیتی مشترک میان نهادهای رسمی و مردم تبدیل می‌شود.
لزوم حضور هنر پیش، هنگام و پس از بحران
وی با تأکید بر ضرورت استفاده مستمر از ظرفیت هنرمندان در مدیریت بحران گفت: نباید منتظر وقوع زلزله، سیل یا حادثه‌ای بزرگ بمانیم تا از ظرفیت هنر برای اطلاع‌رسانی و آگاهی‌بخشی استفاده کنیم. هنر باید پیش از بحران، هنگام بحران و پس از آن حضور مؤثر داشته باشد.
پیرهادی افزود: هنر پیش از بحران می‌تواند در آموزش، افزایش آگاهی، آمادگی و پیشگیری نقش‌آفرینی کند؛ هنگام بحران در انتقال پیام‌های ضروری، اطلاع‌رسانی مسئولانه، تقویت همدلی و مقابله با شایعات مؤثر باشد و پس از بحران نیز به بازسازی امید، ترمیم روابط اجتماعی، ثبت تجربه‌های جمعی و بازگشت جامعه به زندگی کمک کند.
وی خاطرنشان کرد: ارتباط میان مدیریت بحران و جامعه هنری باید مستمر و سازمان‌یافته باشد و از یک رویداد یا جشنواره فراتر برود تا به بخشی از برنامه‌ریزی بلندمدت برای افزایش تاب‌آوری شهری تبدیل شود.
ضرورت تداوم اثرگذاری جشنواره
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران با تأکید بر اینکه اختتامیه جشنواره نباید پایان یک حرکت فرهنگی باشد، اظهار کرد: ارزش واقعی این جشنواره زمانی آشکار می‌شود که آثار برگزیده به مدارس، محله‌ها، فرهنگ‌سراها، فضاهای شهری و برنامه‌های آموزشی مدیریت بحران راه پیدا کنند.
پیرهادی افزود: اگر یک فیلم بتواند رفتار ایمن را به خانواده‌ای آموزش دهد، نمایشی اهمیت آمادگی را در ذهن دانش‌آموزان ماندگار کند یا اثری هنری شهروندی را به عضویت در گروه‌های داوطلب محله تشویق کند، جشنواره به هدفی فراتر از تولید و معرفی آثار هنری دست یافته است.
وی ادامه داد: شناسایی آثار قابل استفاده در آموزش عمومی، بهره‌گیری از ظرفیت هنرمندان برای تولید محتوای آموزشی و فراهم‌کردن امکان حضور آثار برگزیده در محله‌ها و فضاهای عمومی، می‌تواند گام‌هایی مؤثر در این مسیر باشد. هدف نهایی آن است که آگاهی به رفتار، رفتار به عادت و عادت به فرهنگ تبدیل شود.
هنر در خدمت ساختن شهری تاب‌آورتر
رئیس کمیسیون سلامت و محیط زیست شورای شهر تهران در پایان با اشاره به نقش سرمایه‌های انسانی و اجتماعی در تاب‌آوری جامعه اظهار کرد: بحران‌ها ممکن است ساختمان‌ها و زیرساخت‌ها را تخریب کنند و زندگی انسان‌ها را با دشواری روبه‌رو سازند، اما توان ایستادگی و بازگشت یک جامعه تنها به تجهیزات و امکانات وابسته نیست.
پیرهادی افزود: سرمایه انسانی، اعتماد اجتماعی، همبستگی مردم، آگاهی عمومی و امید به آینده از ارکان اساسی تاب‌آوری جامعه‌اند و هنر یکی از ظرفیت‌های ارزشمند برای تقویت این سرمایه‌هاست.
وی با قدردانی از هنرمندان، برگزارکنندگان، داوران، دست‌اندرکاران و شرکت‌کنندگان پنجمین جشنواره ملی فرهنگی‌هنری بحران ابراز امیدواری کرد که این رویداد به پیوندی پایدار میان هنر، مدیریت شهری و فرهنگ ایمنی منجر شود و زمینه ساخت شهری آگاه‌تر، ایمن‌تر، آماده‌تر و تاب‌آورتر را فراهم کند؛ شهری که در آن پیشگیری به فرهنگ تبدیل شود، مشارکت ارزش اجتماعی باشد و هنر در خدمت حفظ جان انسان‌ها و ساختن آینده‌ای امن‌تر قرار گیرد.
انتهای پیام/