به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، مراسم رونمایی آلبوم «فریاد» مصطفی راغب در تالار وحدت، برنامه‌ای به‌جز معرفی مجموعه‌ای تازه در موسیقی پاپ بود که در آن، صحبت از ماندگاری موسیقی، جایگاه آهنگسازان، دشواری‌های دریافت مجوز، معیشت نوازندگان و کم‌رنگ‌شدن حضور پیشکسوتان، پیش آمد.
یکشنبه 19 مهر، تالار وحدت میزبان مراسم رونمایی از دومین آلبوم رسمی مصطفی راغب با عنوان «فریاد» بود که با همکاری گروهی از آهنگسازان، ترانه‌سرایان و هنرمندان نسل‌های مختلف موسیقی پاپ تولید شده است. بابک زرین، افشین مقدم، پدرام کشتکار، محمدرضا منصوری، حسن اردستانی و جمعی دیگر از عوامل تولید در این مراسم حضور داشتند و همراه با معرفی آلبوم مورد اشاره، به طرح بخشی از دغدغه‌های خود درباره وضعیت امروز موسیقی ایران پرداختند.
راغب در آغاز مراسم، با تبریک روز جهانی دختر، از ترکیب هنرمندان حاضر در آلبوم سخن گفت؛ ترکیبی از چهره‌های باسابقه موسیقی پاپ و نسل جدید. او این همکاری را تجربه‌ای ارزشمند توصیف کرد و گفت: یکی از مهمترین دلایل خوشحالی‌اش از تولید «فریاد»، کنار هم قرار گرفتن نسل‌هایی است که هرکدام تجربه و نگاه متفاوتی به موسیقی دارند.
او در همین بخش، یاد حمید هیراد و دیگر هنرمندانی را که دیگر نیستند، گرامی داشت و از حاضران خواست به احترام آنان لحظاتی سکوت کنند.
پس از سخنان راغب نیز کلیپی از قطعه «آرام جانم می‌رود» با صدای زنده‌یاد حمید هیراد پخش شد.
دو مجموعه در یک انتشار
آلبوم «فریاد» به گفته دست اندرکاران تولیدش، حاصل فرایندی طولانی است و به گفته راغب، تولید آن از حدود دو سال پیش آغاز شده و مسیر انتشارش با دشواری‌هایی همراه بوده است.
این‌خواننده گفت: در ابتدا تعداد بیشتری قطعه برای بررسی و دریافت مجوز ارائه شده بود تا در صورت تأیید نشدن برخی آثار، امکان جایگزینی وجود داشته باشد. با این حال، در نهایت 15 قطعه در آلبوم قرار گرفت؛ تعدادی که از نظر حجم و تنوع، مجموعه را به دو آلبوم نزدیک می‌کند.
راغب انتخاب قطعات را دشوار دانست و گفت آثار دیگری نیز از آهنگسازانی چون بابک زرین و افشین مقدم دریافت کرده بود که کنار گذاشتن آن‌ها برایش آسان نبود.
او در بخشی از سخنانش به روند دریافت مجوز آثار موسیقایی انتقاد کرد و گفت: هنر، ادبیات و موسیقی به این همه مجوز نیاز ندارند. هنرمند روزها و گاه مدت‌ها با یک اثر زندگی می‌کند و حذف یک کلمه یا مصرع از آن، بدون توجه به فضای ادبی و هنری اثر، می‌تواند برای خالق آن پذیرفتنی نباشد. گاهی به واژه‌ها یا مصرع‌هایی ایراد گرفته می‌شود که از نظر او خارج از چارچوب فرهنگی کشور نیستند؛ موضوعی که همچنان برایم پرسش‌برانگیز است. آلبوم در مسیر تولید و دریافت مجوز با محدودیت‌هایی روبه‌رو بود و شکل نهایی آن در جریان همین روند به وجود آمد.
این خواننده درباره محتوای آلبوم نیز بر ضرورت توجه به کیفیت شعر، ملودی، تنظیم و اجرا تأکید کرد و گفت: موسیقی تنها وسیله‌ای برای سرگرمی نیست و می‌تواند مخاطب را به اندیشیدن درباره عشق، روابط انسانی، مسئولیت‌پذیری و مفاهیم معنوی دعوت کند. ارزش یک اثر را نباید صرفاً با شاد یا غمگین بودن، سرعت یا ریتم آن سنجید؛ بلکه محتوا، دانش موسیقایی و تجربه عوامل تولید نیز در کیفیت نهایی اثر نقش دارند.
بازگشت به ریشه‌های موسیقی ایرانی
یکی از محورهای اصلی سخنان راغب، حفظ اصالت‌های موسیقی ایرانی در کنار تولید اثری متناسب با سلیقه امروز بود.
وی گفت: در ساخت قطعات «فریاد» از ظرفیت آوازها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی استفاده و تلاش شده این میراث در قالبی معاصر به مخاطب ارائه شود. دستگاه همایون، آواز دشتی و آواز ابوعطا در این مجموعه مورد استفاده قرار گرفته‌اند. قطعات «عاشورا» و «فریاد» در دستگاه همایون ساخته شده‌اند و در بخش دیگری از آلبوم نیز از فضای آوازهای قدیمی ایرانی با رویکردی متناسب با موسیقی امروز بهره گرفته شده است.
این‌خواننده همچنین از استفاده از مقام رست و آواز ابوعطا سخن گفت و ادامه داد: در برخی قطعات، اثر با فضاسازی آوازی آغاز می‌شود و سپس به بخش ریتمیک می‌رسد؛ رویکردی که می‌تواند زمینه پیوند میان سنت و موسیقی پاپ را فراهم کند. قطعه «تب دیدار» نیز فضایی شاد دارد و در آواز ابوعطا ساخته شده است. موسیقی ایرانی ظرفیت‌های متنوعی دارد و آشنایی نسل جدید با این میراث می‌تواند به غنای ملودیک آثار امروز کمک کند.
آهنگسازان؛ پشت صحنه آثار ماندگار
راغب در بخش دیگری از مراسم، به نقش آهنگسازان و دیگر عوامل تولید در شکل‌گیری و ماندگاری آثار موسیقی پرداخت و با اشاره به قطعاتی که در ذهن مخاطبان ماندگار شده‌اند، گفت: نباید تمام توجه‌ها به صدای خواننده معطوف شود. پشت هر اثر، آهنگسازان، ترانه‌سرایان و نوازندگانی حضور دارند که برای شکل‌گیری آن وقت گذاشته‌اند و باید سهم آنان نیز دیده شود.
این‌خواننده از جهانبخش پازوکی به‌عنوان نمونه‌ای از آهنگسازانی یاد کرد که آثارشان را متناسب با تونالیته و وسعت صدای خواننده طراحی می‌کردند و این شیوه را در برابر رویکردی قرار داد که در آن چند قطعه آماده به خواننده پیشنهاد می‌شود، بی‌آنکه تناسب آن‌ها با توانایی‌های صوتی و فنی خواننده به‌درستی بررسی شده باشد.
بابک زرین، آهنگساز و ترانه‌سرا، نیز در این مراسم بر همین موضوع تأکید کرد. او که سه اثر در آلبوم «فریاد» دارد، همکاری با راغب را تجربه‌ای لذت‌بخش توصیف کرد و گفت این خواننده از نظر شخصیتی شفاف است و از صدای خوب، تکنیک و دانش موسیقایی برخوردار است.
وی افزود: شناخت راغب از گوشه‌ها و دستگاه‌های موسیقی ایرانی، فرایند همکاری را آسان‌تر می‌کند؛ ویژگی‌ای که در میان خوانندگان نسل جدید کمتر دیده می‌شود.
او شخصیت راغب را یادآور معین دانست و از انرژی مثبت و ویژگی‌های اخلاقی این خواننده سخن گفت.
زرین درباره شکل‌گیری قطعه «فریاد» نیز گفت: این اثر با همکاری هنرمندانی از جمله سعید و افشین مقدم به نتیجه رسیده است. راغب برای رسیدن به نسخه نهایی قطعه پیگیری زیادی داشت و بارها آن را خواندند و اجرا کردند تا اثر به شکل مطلوب برسد.
افشین مقدم، خواننده و آهنگساز نیز در این‌نشست، پشتکار راغب را یکی از ویژگی‌های قابل‌توجه او دانست و گفت: ابتدا ملودی‌ای کوتاه در حد یک دمو برای راغب فرستاده بود، اما تکمیل اثر مدتی طول کشید. پیگیری‌های مداوم راغب باعث شد مقدم با انگیزه بیشتری کار را ادامه دهد و در نهایت قطعه را به سرانجام برساند.
این‌آهنگساز به مسئله ماندگاری موسیقی دهه 50 پرداخت و گفت: شکل‌گیری آثار ماندگار آن دوره را نمی‌توان به یک عامل محدود کرد. حضور ترانه‌سرایان و آهنگسازان برجسته، پیوند میان نسل‌ها و روند تاریخی و فرهنگی موسیقی، در شکل‌گیری آن آثار نقش داشته است.
مقدم با اشاره به نام‌هایی چون ایرج جنتی عطایی، شهریار قنبری، زویا زاکاریان، بابک بیات و صادق نوجوکی، گفت: چنین جایگاهی یک‌شبه به دست نیامده است. در دهه‌های اخیر، ارتباط میان نسل‌های مختلف موسیقی تا حدی گسسته شده و بخشی از خوانندگان نسل‌های بعد به الگوهای صوتی گذشته وابسته مانده‌اند؛ وضعیتی که امکان شکل‌گیری هویت مستقل و رقابت هنری را دشوارتر کرده است.
پدرام کشتکار، آهنگساز و تنظیم‌کننده موسیقی نیز با اشاره به سال‌های کم‌کاری خود، از تلاش برای آموزش و معرفی خوانندگان جوان سخن گفت و از مخاطبان خواست زحمات آهنگسازان و عوامل تولید را ببینند؛ زحماتی که از بی‌خوابی و تلاش برای تک‌تک لحظه‌ها، کلمات و نت‌ها تا رسیدن به اثری شنیدنی امتداد دارند.
وقتی نوازندگان سازهایشان را می‌فروشند
در میان سخنان راغب در این‌نشست، وضعیت معیشتی فعالان موسیقی هم مطرح شد و دقایقی از برنامه را به خود اختصاص داد.
این خواننده از تجربه‌های خود در مواجهه با مشکلات نوازندگان گفت و توضیح داد در ماه‌های اخیر، برخی از همکارانش سازهایی را که سال‌ها با آن‌ها نوازندگی کرده بودند، برای فروش گذاشته‌اند. او همچنین از نوازنده‌ای یاد کرد که برای تأمین هزینه‌های زندگی به رانندگی در اسنپ روی آورده و از هنرمند دیگری هم یاد کرد که در تأمین نیازهای اولیه زندگی با مشکل روبه‌روست.
راغب گفت: ظاهر زندگی هنرمندان لزوماً بازتابی از وضعیت واقعی آنان نیست. بسیاری از فعالان موسیقی مانند دیگر اقشار جامعه با افزایش هزینه‌ها و دشواری‌های اقتصادی روبه‌رو هستند، اما مشکلات هنرمندان به‌ویژه در شرایط نبود درآمد پایدار و حمایت شغلی، می‌تواند ادامه فعالیت حرفه‌ای آن‌ها را نیز تهدید کند.
وی با طرح این پرسش که چرا بسیاری از پیشکسوتان موسیقی باید خانه‌نشین شوند، از تلاش خود برای ارتباط با هنرمندان باسابقه سخن گفت. به گفته راغب، برخی از این هنرمندان به دلیل تغییر شرایط بازار و فاصله گرفتن از موسیقی امروز، دیگر امکان فعالیت سابق را ندارند؛ در حالی که حضور آنان می‌تواند به دیده‌شدن هنرمندان باتجربه و انتقال دانش به نسل جدید کمک کند.
راغب همچنین نبود بیمه و امنیت شغلی را از مشکلات جدی این حوزه دانست و پرسید چرا یک هنرمند باید هم‌زمان نگران اجاره خانه، هزینه رفت‌وآمد و تأمین مخارج زندگی باشد؟ این مسائل را نمی‌توان نادیده گرفت، حتی در مراسم رونمایی آلبومی که قرار باشد روزی شاد و به‌یادماندنی باشد.
انتقاد از نهادهای دولتی
راغب در بخش دیگری از سخنانش، از عملکرد برخی نهادهای دولتی در حمایت از هنرمندان انتقاد کرد. او گفت در زمان‌هایی که مجموعه‌ها به حمایت هنرمندان نیاز دارند، از آنان دعوت می‌شود تا همراهی کنند؛ اما هنگامی که خود هنرمندان به حمایت نیاز پیدا می‌کنند، نشانه چندانی از پشتیبانی دیده نمی‌شود.
او تأکید کرد که هنرمندان در حمایت از کشور، به‌دلیل علاقه به سرزمین خود همراهی می‌کنند، نه برای دریافت امتیاز یا پاداش. با این حال، به گفته راغب، انتظار می‌رود این همراهی یک‌طرفه نباشد و نهادهای مسئول نیز در شرایط دشوار، از فعالیت هنری حمایت کنند.
او با اشاره به تماس مجموعه‌های مختلف برای دعوت از هنرمندان در برنامه‌ها گفت بارها از او خواسته شده در رویدادهای مختلف حضور پیدا کند، اما در زمان رونمایی آلبوم خودش، حتی از یک بیلبورد در سطح شهر تهران خبری نبوده است. راغب این وضعیت را مایه ناراحتی دانست و پرسید حمایت‌هایی که از آن‌ها سخن گفته می‌شود، در عمل کجا هستند.
او در عین حال از مسئولان یزد برای فراهم شدن امکان نصب تعدادی بیلبورد قدردانی کرد و گفت در اصفهان نیز این امکان فراهم شده است؛ شهری که به گفته او، به دلیل خواندن برخی قطعات معین در آن ممنوع‌الکار است. راغب در همین زمینه بر ضرورت حفظ علاقه و محبت میان انسان‌ها، فارغ از تفاوت‌ها، تأکید کرد.
بابک زرین نیز با اشاره به دشواری‌های تولید مستقل آثار موسیقایی، گفت شرایط برای هنرمندانی که هزینه تولید را شخصاً تأمین می‌کنند، سخت‌تر است. او معتقد بود ارگان‌ها، بانک‌ها، شرکت‌ها و مجموعه‌هایی که توان کمک به رونق هنر را دارند، می‌توانند نقش مؤثرتری در حمایت از هنرمندان مستقل ایفا کنند.
«فرهنگ آلبوم»؛ ضرورتی که به حاشیه رفته است
انتشار آلبوم در روزگاری که بخش بزرگی از مصرف موسیقی از طریق پلتفرم‌ها و مسیرهای غیررسمی انجام می‌شود، یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در مراسم بود.
راغب گفت سال‌هاست فرهنگ انتشار و شنیدن آلبوم در موسیقی ایران کم‌رنگ شده و او همچنان به این قالب علاقه دارد. به گفته او، نخستین مراسم رونمایی آلبومش نیز در تالار وحدت برگزار شده بود و «فریاد» دومین آلبوم رسمی اوست.
او در عین حال به وضعیت اقتصادی مخاطبان اشاره کرد و این پرسش را مطرح کرد که آیا مردم با شرایط کنونی توان خرید آلبوم را دارند یا نه. با وجود این نگرانی، راغب ابراز امیدواری کرد که مجموعه جدید به شکل فیزیکی نیز در اختیار مخاطبان قرار گیرد.
برای بسته‌بندی آلبوم «فریاد» از طرحی با الهام از پاکت‌های نامه قدیمی استفاده شده و کد دسترسی به آثار نیز در آن قرار گرفته است؛ ایده‌ای که بنا بر توضیحات ارائه‌شده، با هدف ایجاد حس ارتباطی شخصی میان هنرمند و مخاطب شکل گرفته است، گویی مجموعه‌ای از آثار موسیقایی در قالب نامه‌ای به مردم ایران تقدیم می‌شود.
راغب هزینه بالای تولید آلبوم را نیز یادآور شد و گفت نمی‌توان دستمزد، تجربه و زحمات هنرمندان باتجربه را نادیده گرفت. از نگاه او، تولید یک آلبوم تنها به ضبط چند قطعه محدود نمی‌شود، بلکه نتیجه کار گروهی از افرادی است که برای شعر، ملودی، تنظیم و اجرا وقت و انرژی صرف می‌کنند.
اعتقادات شخصی و موسیقی؛ «من خودم هستم»
بخش دیگری از سخنان راغب به مسیر شخصی او در موسیقی و نسبت میان باورهای مذهبی و فعالیت حرفه‌ای‌اش اختصاص داشت.
او توضیح داد که از 9 سالگی صدایی داشته که آن را هدیه‌ای از سوی خدا می‌داند، اما در خانواده‌ای مذهبی بزرگ شده و پدرش با خوانندگی او موافق نبوده است. راغب گفت در نوجوانی برای گوش دادن به موسیقی مورد علاقه‌اش نیز محدودیت‌هایی داشته و گاهی آثار خوانندگانی مانند معین را به‌صورت پنهانی نگه می‌داشته است.
به گفته او، خانواده‌اش نگران بودند که ورود به عرصه موسیقی بر رفتار و اخلاقش تأثیر بگذارد؛ نگاهی که به اعتقاد راغب، هنوز هم در برخی خانواده‌ها وجود دارد. او همچنین از مخالفت‌هایی سخن گفت که در مسیر فعالیتش در یزد با آن‌ها مواجه شده و توضیح داد که به دلیل خواندن نوحه، از سوی برخی مسئولان با این پرسش روبه‌رو شده بود که یا نوحه‌خوانی کند یا خواننده باشد.
راغب در واکنش به این نگاه، تأکید کرد که اعتقادات مذهبی‌اش به خود او مربوط است و نمی‌توان برای همه افراد یک شیوه واحد از زندگی و شنیدن موسیقی تعیین کرد. او گفت تفاوت در عقیده، فرهنگ و سلیقه لزوماً به معنای تضاد نیست و نباید خوب بودن انسان‌ها را صرفاً با باورهایشان سنجید.
او همچنین از علاقه خود به موسیقی استاد فرهنگ شریف سخن گفت و توضیح داد که هنوز با تار این هنرمند احساس مناجات می‌کند. از نگاه راغب، راه‌های رسیدن به خدا متفاوت است و نمی‌توان تصور کرد که همه باید از مسیری یکسان عبور کنند.
این خواننده در پاسخ به پرسش‌هایی درباره واکنش مخاطبان و احتمال از دست دادن دنبال‌کنندگان در فضای مجازی نیز گفت که قصد ندارد برای جذب مخاطب نقش بازی کند. او تأکید کرد که ترجیح می‌دهد خودش باشد و مخاطبان نیز او را با همین ویژگی بپذیرند؛ حتی اگر بخشی از آنان از نظر فکری یا اعتقادی با او تفاوت داشته باشند.
راغب در توضیح نگاهش به موسیقی گفت نمی‌توان تمام موسیقی را به‌طور کلی حرام دانست و باید به محتوا و تأثیر آثار توجه کرد. او در عین حال، موسیقی نامناسب را نیز به رسمیت شناخت و بر اهمیت کیفیت شعر و احترام به مفاهیمی مانند عشق تأکید کرد.
کودکان میناب و قطعه‌ای که هنوز منتشر نشده است
در بخش دیگری از مراسم، موضوع کودکان میناب مطرح شد که باعث تاثر راغب شد و گفت در روزهای اخیر احساس تنهایی داشته و به همین دلیل قطعه «کجایی» را در آلبوم قرار داده است؛ اثری که به گفته او، با احساسات و تجربه‌های آن روزهایش ارتباط داشته است. راغب با اشاره به گرانی، افزایش قیمت ارز و فشارهای زندگی، ابراز امیدواری کرد که مردم دیگر احساس تنهایی نکنند.
او همچنین گفت بارها در خلوت خود برای کودکان میناب گریه کرده و تأکید کرد این کودکان برای همه مردم عزیز هستند.
راغب در پاسخ به پرسشی درباره امکان ساخت قطعه‌ای با موضوع کودکان شهید میناب گفت که آینده اثری با این موضوع منتشر خواهد شد.
او بر ضرورت تقدم همدردی انسانی بر اختلاف‌های سیاسی و اقتصادی تأکید کرد و گفت رنج کودکان و خانواده‌های آسیب‌دیده نمی‌تواند برای هنرمندان بی‌اهمیت باشد.
قطعات آلبوم
آلبوم «فریاد» توسط مجموعه آوازی نو تولید شده و مجموعه‌ای از قطعات با همکاری آهنگسازان و ترانه‌سرایان مختلف را در بر می‌گیرد.
نام قطعات این‌آلبوم به این شرح اعلام شد:
«فریاد» با شعر معین برزه و آهنگسازی بابک زرین
«حس ناب» با شعر عاطفه سادات میرسعیدی و آهنگسازی مرتضی لطفی
«تب دیدار» با شعر صابر قدیمی و آهنگسازی امیرحسین مبینی
«وقتی که بارون می‌زنه» با ترانه و آهنگ بابک بابایی
«کجایی» با ترانه و آهنگ رایبد
«ماه کامل» با شعر سمیه آزاددل و آهنگسازی راغب
«یادم نیست» با شعر مجید افشاری و آهنگسازی بابک زرین
«مراقب» با شعر یاسر امیری و آهنگسازی سعید رضایی
«زندگی» با ترانه روزبه بمانی و آهنگسازی کامیار پازوکی
در این مجموعه، همکاری با هنرمندان باسابقه در کنار چهره‌های نسل جدید، یکی از محورهای اصلی تولید بوده است؛ رویکردی که راغب آن را تلاشی برای حفظ اصالت‌های موسیقی و پرهیز از تکرار الگوهای محدود در آهنگسازی توصیف کرد.
مراسم رونمایی «فریاد» در نهایت، هم‌زمان دو وجه از فعالیت راغب را به نمایش گذاشت: انتشار آلبومی که می‌خواهد میان موسیقی پاپ امروز و ریشه‌های موسیقی ایرانی پیوند برقرار کند، و طرح مجموعه‌ای از دغدغه‌ها درباره شرایط حرفه‌ای و معیشتی هنرمندان.
در سخنان این خواننده و دیگر عوامل آلبوم، بارها بر اهمیت تجربه، دانش موسیقایی، حمایت از پیشکسوتان و دیده‌شدن سهم آهنگسازان تأکید شد؛ مسائلی که از نگاه آنان، فراتر از سرنوشت یک آلبوم، به آینده موسیقی ایران گره خورده‌اند.
انتهای پیام/