به گزارش خبرگزاری تسنیم از بندرعباس، دریا برای مردم هرمزگان تنها یک ظرفیت اقتصادی و پتانسیل گردشگری نیست؛ بخش مهمی از زندگی و فرهنگ مردم این دیار با دریا گره خورده است جایگاه دریا را می‌توان در مناسبات دینی، مذهبی، سنتی و آیینی هرمزگان دید؛ از مراسم علم‌شویی دسته‌های عزاداری در نخستین روزهای محرم و آغاز عزاداری در ساحل گرفته تا آخرین چهارشنبه ماه صفر که دریا برای مردم حکم زیارتگاه پیدا می‌کند و حتی چهارشنبه پایان سال که ساحل‌نشینان در کنار دریا گرد هم می‌آیند و خود را به آب می‌زنند تا غبار غم و بیماری را از تن بزدایند.
هرمزگان حدود 2 هزار و 238 کیلومتر نوار ساحلی دارد و 14 جزیره نیز در محدوده این استان قرار گرفته‌اند؛ گستره‌ای که از یک سو موجب پراکندگی جمعیت شده و از سوی دیگر، نوار ساحلی را به یکی از کانون‌های اصلی سکونت، فعالیت اقتصادی و رفت‌وآمد مردم تبدیل کرده است.
با این حال، گستردگی بیش از 2 هزار و 200 کیلومتری نوار ساحلی، پراکندگی مناطق مسکونی و گردشگری و محدودیت برخی زیرساخت‌های امدادی، اجرای خدمات مراقبتی و نظارتی را با چالش مواجه کرده است؛ موضوعی که هر سال و در فصل‌های مختلف، غرق‌شدگی را به یکی از دغدغه‌های جدی هرمزگان تبدیل می‌کند.
2 هزار و 200 کیلومتر نوار ساحلی، معادل فاصله تقریبی تبریز تا زاهدان یا تهران تا استانبول است؛ گستره‌ای که می‌توان مقیاس آن را با فاصله پاریس تا برلین یا لندن تا رم نیز مقایسه کرد. این میزان از گستردگی، تنها یک عدد جغرافیایی نیست؛ بلکه در زمان وقوع حادثه، مدیریت ایمنی، دسترسی سریع به محل و امدادرسانی را به مسئله‌ای وابسته به جغرافیا و زیرساخت تبدیل می‌کند.
در چنین شرایطی، حتی با وجود محدودیت امکانات امدادی و نجات، شنا در دریا برای بسیاری از ساحل‌نشینان هرمزگان همچنان بخشی از زندگی روزمره است. مردم شهرها و روستاهای ساحلی از سال‌های کودکی با دریا و فعالیت‌های دریایی مأنوس می‌شوند و حضور در ساحل در ماه‌های گرم سال نیز افزایش پیدا می‌کند.
این انس با دریا به معنای مصون بودن از خطرات آن نیست. دریای آرام و زلال در فرهنگ هرمزگان گاه به «خواهر» تعبیر می‌شود، اما وضعیت آب، جریان‌های دریایی، نقاط عمیق و ناشناخته، نبود علائم هشدار و مهم‌تر از همه ورود به محدوده‌هایی که تحت پوشش ناجی یا نیروهای امدادی نیستند، می‌تواند در مدت کوتاهی یک تفریح خانوادگی را به حادثه‌ای مرگبار تبدیل کند.
تکرار حوادث در غرب هرمزگان
بررسی حوادث اخیر نشان می‌دهد بخش قابل توجهی از مواردی که طی ماه‌های گذشته خبرساز شده، در سواحل غربی استان و به‌ویژه محدوده شهرستان‌های بندرلنگه و پارسیان رخ داده است.
در 20 اردیبهشت 1405، دو کودک در یکی از سواحل شهرستان بندرلنگه دچار غرق‌شدگی شدند. در این حادثه تلاش نیروهای نجات‌غریق و جست‌وجو در شرایط مواج دریا برای نجات کودکان انجام شد، اما یکی از آنها جان خود را از دست داد.
تنها چند هفته بعد، بار دیگر حوادث غرق‌شدگی در غرب هرمزگان خبرساز شد. در 10 تیر 1405، سه کودک در ساحل روستای زیارت شهرستان پارسیان دچار غرق‌شدگی شدند که در نهایت دو کودک چهار و پنج ساله جان خود را از دست دادند این حادثه بار دیگر توجه‌ها را به شرایط سواحل روستایی و نقاطی جلب کرد که با وجود حضور مردم، لزوماً از امکانات و نیروهای دائمی امدادی برخوردار نیستند.
در 16 تیر 1405 نیز یک مرد 71 ساله در محدوده ساحل زیارت پارسیان دچار غرق‌شدگی شد. بنا بر اعلام مسئول اورژانس پیش‌بیمارستانی شهرستان پارسیان، گزارش حادثه ساعت 18:47 به اورژانس اعلام شد و نیروهای امدادی از پایگاه اورژانس زیارت به محل اعزام شدند، اما تلاش‌ها برای احیای فرد حادثه‌دیده نتیجه نداد تکرار این حوادث در فاصله زمانی کوتاه، بار دیگر این سؤال را مطرح می‌کند که آیا سازوکار موجود برای کنترل و پایش سواحل، متناسب با گستردگی این مناطق است؟
هشدارهایی که هست؛ اما کافی نیست
دستگاه‌های امدادی در هرمزگان طی سال‌های اخیر برنامه‌هایی را برای کاهش حوادث دریایی اجرا کرده‌اند. جمعیت هلال‌احمر هرمزگان با همکاری معاونت امور اجتماعی استانداری نیز طی چند سال گذشته طرح «مراقبین دریا» را در دستور کار قرار داده است.
این طرح در هفت شهرستان ساحلی با هدف افزایش ایمنی در سواحل، پیشگیری از حوادث، آموزش و هشدار به مردم و حضور نیروهای آموزش‌دیده برای واکنش سریع‌تر هنگام بروز حادثه اجرا شده است.
در بندرعباس، سیریک، بندرلنگه و پارسیان نیز نیروهای هلال‌احمر در برخی نقاط ساحلی مستقر شده‌اند و علاوه بر آمادگی برای امدادرسانی، به شهروندان و گردشگران درباره خطرات شنا در مناطق پرخطر هشدار داده‌اند.
این اقدامات در کنار فعالیت‌های اورژانس، نجات‌غریق‌ها و دیگر دستگاه‌های مسئول، بخشی از زنجیره مقابله با حوادث غرق‌شدگی است؛ اما مسئله اصلی، استمرار و گستردگی این پوشش است.
طرح‌های مراقبتی اگرچه می‌توانند در مقاطع خاص، به‌ویژه فصل‌های پرتردد، نقش مهمی در کاهش حوادث داشته باشند، اما نکته قابل توجه این است که سواحل هرمزگان تنها در چند ماه مشخص مورد استفاده مردم نیستند و حضور مردم و گردشگران در بخش‌هایی از سواحل در زمان‌های مختلف سال ادامه دارد.
وقتی صحبت از حدود 2238 کیلومتر نوار ساحلی است، استقرار نیرو در همه نقاط عملاً نیازمند شبکه گسترده‌ای از پایگاه‌های امدادی، ناجیان غریق، تجهیزات دریایی و سامانه‌های پایش است؛ شبکه‌ای که ایجاد و نگهداری آن در سراسر این گستره جغرافیایی ساده نیست.
از سوی دیگر، بسیاری از مردم محلی در نقاطی وارد آب می‌شوند که ممکن است نه‌تنها ناجی غریق، پایگاه امدادی یا تجهیزات نجات در آنها مستقر نباشد، بلکه فاصله قابل توجهی نیز با نزدیک‌ترین مرکز درمانی و امدادرسانی داشته باشند.
یک نوار ساحلی گسترده و نیروهایی محدود
چالش اصلی را باید تا حد زیادی در جغرافیای هرمزگان جست‌وجو کرد؛ چراکه بخش قابل توجهی از سواحل استان خارج از محدوده‌های شهری قرار دارد؛ سواحلی که فاصله آنها با مراکز امدادی زیاد است و در صورت وقوع حادثه، زمان رسیدن نیروها می‌تواند افزایش پیدا کند.
فردی که دچار غرق‌شدگی می‌شود، فرصت زیادی برای دریافت کمک و احیا ندارد. بنابراین تنها داشتن آمبولانس یا نیروی امدادی کافی نیست؛ دسترسی سریع به محل حادثه، وجود قایق و تجهیزات نجات و حضور نیروی آموزش‌دیده در نزدیک‌ترین نقطه ممکن، اهمیت تعیین‌کننده دارد در چنین شرایطی، مسئله فقط تعداد نیروهای امدادی نیست؛ بلکه محل استقرار آنها، امکان دسترسی به نقاط حادثه‌خیز و تجهیزات مورد نیاز برای نجات در آب نیز اهمیت دارد.
مسئله‌ای فراتر از هشدار
هلال‌احمر، اورژانس و سایر دستگاه‌های متولی بارها درباره شنا در مناطق ساحلی و ناشناخته هشدار داده‌اند، اما شنا و حضور در دریا برای مردم ساحل‌نشین یک رفتار غیرمعمول نیست که بتوان با ممنوعیت یا هشدارهای ساده آن را متوقف کرد.
دریا بخش مهمی از زندگی مردم هرمزگان است؛ از صیادی و دریانوردی گرفته تا تفریح و شنا. بنابراین سیاست ایمنی سواحل باید بر اساس واقعیت زندگی مردم طراحی شود و تنها به هشدار و اجرای طرح‌های مدت‌دار خلاصه نشود.
به جای اتکا به هشدارهای مقطعی، باید شبکه‌ای دائمی برای پیشگیری، آموزش، پایش و امدادرسانی شکل بگیرد؛ شبکه‌ای که بتواند در نقاط پرخطر و پرتردد، پیش از وقوع حادثه حضور مؤثر داشته باشد و در صورت وقوع حادثه نیز فاصله زمانی میان حادثه و امدادرسانی را کاهش دهد.
غرب استان؛ نیازمند توجه بیشتر به نقاط پرخطر
وقوع چند حادثه مرگبار در بندرلنگه و پارسیان طی ماه‌های اخیر نشان می‌دهد سواحل غربی هرمزگان نیازمند توجه ویژه به نقاط پرخطر هستند سواحل بکر و چشم‌نواز، گردشگرپذیری منطقه به دلیل همجواری با استان‌های بوشهر و مسیرهای منتهی به فارس و همچنین تردد مسافران برای عزیمت به جزایر، موجب شده است در مقاطع مختلف سال شاهد حضور مسافران و گردشگران در این مناطق باشیم؛ موضوعی که اهمیت استقرار تجهیزات و نیروهای امدادی را دوچندان می‌کند.
شناسایی دقیق محل‌های پرتردد و محل وقوع حوادث، تعیین نقاطی که بیشترین مراجعه مردمی را دارند و ایجاد مسیر دسترسی سریع برای تیم‌های نجات می‌تواند تا اندازه‌ای از تکرار حوادث جلوگیری کند.
مسئله کمبود زیرساخت
یکی از مهمترین چالش‌های پیش‌روی سواحل هرمزگان، کمبود یا پراکندگی زیرساخت‌های دائمی امدادی است. پایگاه‌های امدادی، قایق‌های نجات، تجهیزات غواصی، سیستم‌های ارتباطی، علائم هشدار و ناجیان آموزش‌دیده باید متناسب با وسعت و میزان مراجعه مردم در هر منطقه توزیع شوند در این میان، طرح‌هایی مانند «مراقبین دریا» می‌توانند نقش مهمی در پیشگیری و آگاه‌سازی داشته باشند، اما این تیم‌ها لزوماً جایگزین نیروهای تخصصی نجات‌غریق نیستند.
اگر مأموریت اصلی این تیم‌ها هشدار، آموزش و آگاه‌سازی گردشگران و مردم برای پرهیز از ورود به مناطق پرخطر باشد، هنگام وقوع یک حادثه در آب، وجود نیروی تخصصی نجات‌غریق و تجهیزات لازم همچنان ضروری است. بنابراین طرح‌های مراقبتی باید در کنار شبکه تخصصی نجات و امدادرسانی دیده شوند، نه به‌عنوان جایگزین آن.
غرق‌شدگی در هرمزگان؛ حاصل زنجیره‌ای از عوامل
سامان صادقی، معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان، با اشاره به عوامل مؤثر در وقوع حوادث غرق‌شدگی در استان اظهار کرد: غرق‌شدگی معمولاً ناشی از یک عامل واحد نیست و مجموعه‌ای از عوامل در کنار یکدیگر زمینه وقوع این حوادث را فراهم می‌کنند.
وی یکی از مهمترین عوامل را شنا کردن در مناطق غیرمجاز و فاقد نظارت نجات‌غریق دانست و افزود: ناآشنایی افراد با شرایط دریا، جریان‌های دریایی، تغییرات ناگهانی وضعیت آب و بی‌توجهی به علائم و هشدارهای ایمنی نیز در وقوع این حوادث نقش مهمی دارند.
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان ادامه داد: جذابیت شنا در دریا به‌عنوان یکی از تفریحات آبی، در کنار طولانی بودن نوار ساحلی و وجود جزایر متعدد، موجب شده برخی نقاط دسترسی دشوارتری داشته باشند و پوشش امدادی و نظارتی در آنها محدودتر باشد، تکرار حوادث در یک منطقه معمولاً نشان‌دهنده وجود یک نقطه پرخطر است که باید به‌صورت ویژه شناسایی شود و برای آن برنامه پیشگیرانه در نظر گرفته شود.
وی با بیان اینکه غرق‌شدگی صرفاً محدود به دریا نیست، گفت: بسیاری از موارد غرق‌شدگی می‌تواند در محیط‌هایی مانند استخرهای خانگی، آب‌انبارها، رودخانه‌ها و حتی وان حمام، به‌ویژه برای کودکان، رخ دهد و این موضوع اهمیت نظارت خانواده‌ها را دوچندان می‌کند.
نه می‌توان همه تقصیر را متوجه مردم کرد، نه دستگاه‌ها را
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان درباره نقش رفتارهای پرخطر افراد و کمبود زیرساخت‌های ایمنی در وقوع حوادث غرق‌شدگی اظهار کرد: هر دو عامل در وقوع و پیامد این حوادث تأثیرگذار هستند و نباید تمام مسئولیت را متوجه مردم یا دستگاه‌های اجرایی دانست.
وی افزود: شنا در مناطق ممنوع، ورود به آب در شرایط نامناسب، بی‌توجهی به تابلوهای هشدار و ناآشنایی با شرایط دریا می‌تواند زمینه‌ساز حادثه شود؛ از سوی دیگر، اگر حادثه در محلی رخ دهد که نجات‌غریق حضور نداشته باشد یا دسترسی نیروهای امدادی دشوار باشد، ممکن است یک حادثه قابل کنترل به حادثه‌ای منجر به فوت تبدیل شود.
صادقی تأکید کرد: کاهش آمار غرق‌شدگی نیازمند یک رویکرد مشترک است؛ به این معنا که در کنار فرهنگ‌سازی و اصلاح رفتارهای پرخطر، باید پوشش نجات‌غریق، امدادی و زیرساخت‌های ایمنی نیز در نقاط پرخطر افزایش یابد.
جغرافیای هرمزگان؛ چالشی برای امدادرسانی سریع
وی درباره زمان رسیدن نیروهای اورژانس به محل حوادث غرق‌شدگی گفت: زمان رسیدن اورژانس به محل حادثه، بسته به موقعیت جغرافیایی متفاوت است و نمی‌توان یک عدد واحد را برای تمام سواحل و جزایر استان در نظر گرفت.
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان افزود: در مناطق شهری و نقاطی که دسترسی مناسبی به پایگاه اورژانس وجود دارد، طبیعتاً زمان رسیدن کوتاه‌تر است، اما در برخی سواحل دورافتاده و جزایر، فاصله و شرایط مسیر می‌تواند زمان دسترسی به مصدوم را افزایش دهد.
صادقی با تأکید بر اهمیت زمان در حوادث غرق‌شدگی تصریح کرد: در چنین حوادثی زمان نقش حیاتی دارد و به همین دلیل تقویت پوشش امدادی در نقاط پرخطر و پرتردد، یکی از موضوعات مهم برای اورژانس است.
افزایش حضور گردشگران؛ ضرورت تقویت پوشش امدادی
وی درباره تناسب تجهیزات، آمبولانس‌ها و نیروهای عملیاتی اورژانس با حجم حوادث و افزایش حضور گردشگران در مناطق ساحلی اظهار کرد: موضوع غرق‌شدگی صرفاً مربوط به اورژانس نیست و نیازمند همکاری و برنامه‌ریزی مشترک تمام دستگاه‌های مسئول است.
صادقی با اشاره به اقدامات و همکاری‌های انجام‌شده با دستگاه‌های مرتبط افزود: برای مدیریت این مسئله باید در سطح کلان برای تمامی دستگاه‌های مسئول برنامه‌ریزی شود تا ابتدا از بروز حادثه پیشگیری و در صورت وقوع حادثه، میزان صدمات به حداقل برسد.
وی ادامه داد: اورژانس پیش‌بیمارستانی تلاش می‌کند متناسب با مأموریت‌ها و شرایط موجود، پوشش امدادی را برقرار کند، اما هرمزگان شرایط خاصی دارد؛ چراکه با سواحل طولانی، جزایر متعدد، پراکندگی جغرافیایی و افزایش جمعیت شناور در ایام پرتردد و تعطیلات مواجه هستیم.
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان خاطرنشان کرد: در نقاطی که سابقه حادثه دارند یا در فصل‌های خاص با افزایش حضور گردشگران مواجه می‌شوند، تقویت پایگاه‌های امدادی، افزایش آمادگی نیروهای عملیاتی و تأمین تجهیزات موردنیاز می‌تواند زمان دسترسی به مصدوم را کاهش دهد و شانس نجات را افزایش دهد.
شناسایی نقاط پرخطر باید در اولویت باشد
صادقی پیشگیری از وقوع حادثه را مهمترین اقدام برای کاهش آمار غرق‌شدگی دانست و گفت: در مرحله نخست باید نقاط پرخطر و حادثه‌خیز شناسایی شوند و سپس در این مناطق، به‌ویژه در زمان‌های پرتردد، پوشش نجات‌غریق و امدادی تقویت شود.
وی اطلاع‌رسانی و آموزش را از دیگر اقدامات ضروری عنوان کرد و افزود: گردشگران و خانواده‌ها باید بدانند که هر ساحلی برای شنا مناسب نیست و حتی در شرایطی که سطح آب آرام به نظر می‌رسد، ممکن است جریان‌های خطرناک وجود داشته باشد.
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان تصریح کرد: نصب تابلوهای هشدار، مشخص کردن محدوده‌های مجاز شنا و ممنوعیت ورود به مناطق پرخطر، در کنار آمادگی دستگاه‌های امدادی، می‌تواند نقش مهمی در کاهش تلفات داشته باشد.
آموزش همگانی؛ نخستین خط دفاع در برابر غرق‌شدگی
صادقی در پاسخ به این پرسش که اگر قرار باشد تنها یک اقدام فوری و مؤثر برای کاهش تلفات غرق‌شدگی در اولویت قرار گیرد، چه اقدامی باید انجام شود، بر آموزش همگانی و اطلاع‌رسانی عمومی تأکید کرد.
وی گفت: با آموزش و اطلاع‌رسانی می‌توان رفتار مردم را تا حد زیادی اصلاح کرد. همچنین آگاهی خانواده‌ها و نقش بی‌بدیل آنها در کنترل و نظارت بر سایر اعضای خانواده، به‌ویژه کودکان، می‌تواند تأثیر چشمگیری در پیشگیری از حوادث داشته باشد.
معاون فنی و عملیات اورژانس پیش‌بیمارستانی هرمزگان در عین حال تأکید کرد: حتی با وجود آموزش و اقدامات پیشگیرانه، ممکن است حادثه‌ای اتفاق بیفتد و در آن لحظه حضور به‌موقع نجات‌غریق و دسترسی سریع نیروهای امدادی می‌تواند تفاوت میان نجات یک فرد و از دست رفتن جان او باشد.
وی اجرای مؤثر این اقدامات را نیازمند همکاری چند دستگاه دانست و افزود: استانداری و فرمانداری‌ها، سازمان مناطق آزاد، شهرداری‌ها، اداره ورزش و جوانان، هلال‌احمر، اورژانس، دستگاه‌های متولی سواحل و بنادر و سایر دستگاه‌های مرتبط باید در این زمینه همکاری و برنامه‌ریزی مشترک داشته باشند.
راهکار، حذف دریا از زندگی مردم نیست
تکرار حوادث غرق‌شدگی در سواحل هرمزگان را نمی‌توان تنها به بی‌احتیاطی افراد یا کمبود امکانات امدادی نسبت داد؛ این حوادث حاصل زنجیره‌ای از عوامل از جمله شرایط جغرافیایی خاص هرمزگان، ورود به مناطق ممنوعه، ناآشنایی با شرایط دریا، نبود پوشش کافی نجات‌غریق در برخی نقاط و دشواری دسترسی امدادی در مناطق ساحلی و جزایر است.
از سوی دیگر، افزایش جمعیت شناور در ایام تعطیلات و فصل‌های مختلف سال، از جمله زمستان که بخشی از گردشگران برای سفر به مناطق جنوبی راهی هرمزگان می‌شوند، ضرورت برنامه‌ریزی و نظارت دستگاه‌های متولی را دوچندان می‌کند.
کاهش آمار غرق‌شدگی بیش از هر چیز نیازمند حرکت به سمت یک برنامه پیشگیرانه و مشترک است؛ برنامه‌ای که از شناسایی و ایمن‌سازی نقاط پرخطر و افزایش پوشش نجات‌غریق آغاز شود و با آموزش عمومی، اطلاع‌رسانی به گردشگران، نصب علائم هشدار و تقویت توان امدادی ادامه یابد در نهایت، دریا را نمی‌توان از زندگی مردم هرمزگان حذف کرد؛ اما می‌توان شرایطی ایجاد کرد که مردم در کنار دریا از امنیت بیشتری برخوردار باشند.
2238 کیلومتر ساحل یعنی مسئله‌ای که با چند پایگاه و چند طرح مقطعی حل نمی‌شود. ایمنی سواحل هرمزگان به برنامه‌ای دائمی، نیروی کافی، زیرساخت مناسب، شناسایی مستمر نقاط پرخطر و هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول نیاز دارد؛ چراکه در حادثه غرق‌شدگی، گاهی فاصله میان مرگ و نجات تنها چند دقیقه است.
انتهای پیام/864