به گزارش خبرگزاری تسنیم از کرج، با گسترش استفاده مردم از خدمات الکترونیکی بانکی، قضایی و دولتی، شیوه‌های کلاهبرداری سایبری نیز روزبه‌روز پیچیده‌تر شده است؛ مجرمان با سوءاستفاده از عنوان‌هایی که برای مردم آشنا و قابل اعتماد هستند، پیامک‌هایی حاوی لینک‌های جعلی ارسال می‌کنند و قربانی را به صفحاتی مشابه درگاه‌های بانکی یا سامانه‌های رسمی هدایت می‌کنند.
ابلاغیه قضایی، یارانه، کالابرگ، بسته معیشتی، وام، سهام عدالت، خدمات بانکی و حتی هشدار مسدودی حساب از جمله عنوان‌هایی هستند که ممکن است در پیامک‌های جعلی مورد استفاده قرار گیرند؛ پیامک‌هایی که ظاهر آنها رسمی به نظر می‌رسد اما هدف اصلی‌شان سرقت اطلاعات بانکی، دسترسی به حساب‌های کاربری یا نصب بدافزار روی تلفن همراه است.
در این میان، آگاهی از چند اصل ساده امنیتی می‌تواند تا حد زیادی مانع گرفتار شدن افراد در دام فیشینگ شود؛ اصلی‌ترین توصیه این است که خدمات بانکی، قضایی و دولتی از طریق لینک‌های ارسالی در پیامک یا پیام‌رسان‌ها پیگیری نشود و کاربر مستقیماً وارد وب‌سایت یا اپلیکیشن رسمی مربوطه شود.
اطلاعات کارت و رمز پویا را در صفحات پیامکی وارد نکنید
یکی از رایج‌ترین روش‌های فیشینگ، طراحی صفحه‌ای شبیه درگاه بانکی و هدایت کاربر به آن از طریق یک پیامک جعلی است. در چنین شرایطی ممکن است از کاربر خواسته شود شماره کارت، تاریخ انقضا، CVV2، رمز دوم یا رمز پویا و حتی کدهای تأیید پیامکی را وارد کند.با وارد کردن این اطلاعات، زمینه برای برداشت غیرمجاز از حساب فراهم می‌شود.
نکته مهم این است که عنوان پیامک نباید ملاک اعتماد قرار گیرد. ممکن است پیام با عنوان ابلاغیه قضایی، یارانه، کالابرگ، وام، سهام عدالت یا خدمات بانکی ارسال شده باشد، اما مسیر ورود به خدمت می‌تواند جعلی باشد.بنابراین یک قاعده ساده و قابل تعمیم وجود دارد: خدمات رسمی را از مسیر رسمی دریافت کنید و به لینک داخل پیامک اعتماد نکنید.این موضوع برای گروه‌هایی مانند سالمندان، نوجوانان، صاحبان کسب‌وکارهای خرد و افرادی که استفاده روزمره زیادی از همراه‌بانک و خدمات دولتی دارند، اهمیت بیشتری دارد.
فیشینگ چه جرمی محسوب می‌شود؟
ساخت صفحات جعلی بانکی و سرقت اطلاعات کاربران در صورت منجر شدن به برداشت وجه، بسته به شیوه ارتکاب می‌تواند عناوین مجرمانه مختلفی داشته باشد؛ از جمله کلاهبرداری رایانه‌ای، سرقت داده، دسترسی غیرمجاز و در موارد مقتضی جعل رایانه‌ای.عنوان دقیق جرم بر اساس نحوه ارتکاب و جزئیات پرونده توسط مرجع قضایی تعیین می‌شود.
در مواردی که فیشینگ به برداشت وجه منجر شود، کلاهبرداری رایانه‌ای موضوع ماده 741 قانون مجازات اسلامی، معادل ماده 13 قانون جرایم رایانه‌ای، از مهمترین عناوین قابل بررسی است. بر اساس این ماده، مرتکب علاوه بر رد مال به صاحب آن، ممکن است به یک تا پنج سال حبس یا جزای نقدی یا هر دو محکوم شود.همچنین بر اساس تعدیل مبالغ جزای نقدی مصوب 30 خرداد 1403، میزان جزای نقدی این ماده به 165 میلیون تا 825 میلیون ریال افزایش یافته است.
آیا باز کردن لینک جعلی به‌تنهایی برای سرقت کافی است؟
صرف باز کردن یک لینک جعلی لزوماً به معنای سرقت اطلاعات بانکی نیست. در بسیاری از حملات فیشینگ، قربانی باید اطلاعاتی مانند شماره کارت، رمز پویا یا کد تأیید را در صفحه جعلی وارد کند تا مجرم بتواند از اطلاعات به‌دست‌آمده سوءاستفاده کند.با این حال، خطر تنها به سرقت اطلاعات بانکی محدود نمی‌شود.
برخی لینک‌های جعلی می‌توانند کاربر را به سمت نصب بدافزار هدایت کنند. در صورت نصب برنامه آلوده یا اعطای مجوزهای حساس به آن، امکان دسترسی به پیامک‌ها، مخاطبان و برخی اطلاعات تلفن همراه فراهم می‌شود که این مسئله حتی می‌تواند زمینه سوءاستفاده از پیام‌رسان‌های کاربر را نیز ایجاد کند.
در یکی از شیوه‌های رایج، مجرم پس از دسترسی به حساب پیام‌رسان قربانی، برای مخاطبان او پیام‌هایی با مضمون درخواست کمک مالی ارسال می‌کند و از آنها می‌خواهد مبلغی را به یک شماره کارت مشخص واریز کنند. آشنایی مخاطبان با صاحب حساب باعث می‌شود برخی افراد بدون اطلاع از هک شدن حساب، تصور کنند پیام واقعاً از طرف دوست یا آشنای خود ارسال شده است از این رو، نصب برنامه از لینک‌های پیامکی، اعطای مجوز دسترسی به پیامک‌ها، مخاطبان یا قابلیت Accessibility به برنامه‌های ناشناس، می‌تواند خطرناک باشد.
ارسال کدهای پیامکی به دیگران
یکی دیگر از نکاتی که کاربران باید به آن توجه داشته باشند، محتوای پیامک‌های بانکی است.برخی پیامک‌ها حاوی عباراتی مانند «هشدار»، «شناسه تأیید برداشت از حساب»، «انتقال وجه» یا «خرید اینترنتی» هستند. بنابراین اگر پیامکی حاوی کد یا شناسه تأیید تراکنش دریافت شد، نباید بدون بررسی دقیق، محتوای آن برای فرد دیگری ارسال شود.
اگر تراکنشی بدون اجازه صاحب حساب در حال انجام باشد، ارسال کد تأیید می‌تواند به تکمیل فرایند برداشت کمک کند.قاعده مهم در این شرایط روشن است: کدهای بانکی و شناسه‌های تأیید را در اختیار دیگران قرار ندهید و پیش از ارسال هر پیامک بانکی، محتوای آن را دقیق بررسی کنید.
اگر روی لینک جعلی کلیک کردیم چه کنیم؟
اگر کاربر روی یک لینک مشکوک کلیک کرده اما هنوز اطلاعات بانکی وارد نکرده و برنامه‌ای نیز نصب نشده است، باید از ادامه فرایند خودداری کند و صفحه را ببندد، اما اگر اطلاعات بانکی وارد شده یا برنامه مشکوکی نصب شده باشد، اقدامات فوری اهمیت پیدا می‌کند.در صورت نصب برنامه مشکوک، قطع اینترنت دستگاه، حذف برنامه آلوده و تغییر رمزهای بانکی از اقدامات ضروری است. همچنین اگر احتمال دسترسی غیرمجاز به حساب بانکی وجود دارد، کارت یا دسترسی بانکی باید هرچه سریع‌تر مسدود شود.در چنین شرایطی، تماس فوری با مرکز امداد و فوریت‌های سایبری پلیس فتا به شماره 096380 اهمیت ویژه‌ای دارد.
در برداشت غیرمجاز، دقایق نخست تعیین‌کننده است
یکی از مهمترین نکات در پرونده‌های برداشت غیرمجاز، سرعت عمل قربانی است. در صورتی که از حساب فرد برداشت شده باشد، نباید پیگیری را به ساعات بعد یا مراجعه حضوری در زمان دیگری موکول کرد.مرکز امداد و فوریت‌های سایبری پلیس فتا با شماره 096380 به‌صورت شبانه‌روزی برای گزارش موارد کلاهبرداری اینترنتی و برداشت غیرمجاز در دسترس است.
گزارش سریع می‌تواند امکان پیگیری و در صورت فراهم بودن شرایط، مسدودسازی وجه پیش از انتقال آن به حساب‌های بعدی را افزایش دهد.هم‌زمان باید کارت یا دسترسی بانکی از طریق همراه‌بانک یا مراجعه فوری به بانک مسدود شود و رمزهای بانکی تغییر کند.اگر برنامه مشکوکی روی تلفن همراه نصب شده است نیز قطع اینترنت دستگاه و حذف برنامه آلوده باید در دستور کار قرار گیرد.
مستندات را پاک نکنید
در زمان وقوع کلاهبرداری سایبری، حذف پیامک یا لینک جعلی می‌تواند بخشی از مستندات پرونده را از بین ببرد. بنابراین پیامک، لینک، شماره فرستنده، رسید برداشت، اطلاعات تراکنش و سایر اطلاعات مرتبط باید حفظ شود.پس از اقدامات فوری برای جلوگیری از ادامه برداشت، شکایت رسمی از طریق خدمات الکترونیک قضایی و مرجع قضایی صالح قابل ثبت و پیگیری است.
یک قاعده ساده برای گرفتار نشدن در فیشینگ
کلاهبرداری سایبری ممکن است هر روز با یک عنوان تازه ظاهر شود؛ یک روز با نام ابلاغیه قضایی، روز دیگر با عنوان یارانه، کالابرگ، وام، سهام عدالت یا خدمات بانکی.اما پشت بسیاری از این شگردها، یک هدف مشترک وجود دارد: کشاندن کاربر به مسیری خارج از سامانه رسمی و گرفتن اطلاعات یا دسترسی‌های حساس از او.به همین دلیل، به جای تلاش برای شناخت تک‌تک عناوین کلاهبرداری، باید چند اصل ثابت را رعایت کرد: روی لینک ناشناس کلیک نکردن، وارد نکردن اطلاعات کارت و رمز پویا در صفحات بازشده از پیامک، نصب نکردن برنامه از لینک‌های پیامکی و ندادن مجوزهای حساس به برنامه‌های ناشناس.
و اگر با وجود همه این احتیاط‌ها برداشت غیرمجاز رخ داد، نباید زمان را از دست داد؛ تماس فوری با 096380، مسدودسازی دسترسی بانکی، تغییر رمزها و حفظ مستندات نخستین اقداماتی هستند که باید انجام شوند.در کلاهبرداری‌های سایبری، گاهی چند دقیقه می‌تواند در مسیر پیگیری تراکنش و جلوگیری از ادامه برداشت‌ها اهمیت زیادی داشته باشد.
انتهای پیام/