به گزارش خبرگزاری تسنیم از هامون، در منطقه‌ای که سال‌ها خشکسالی، محدودیت منابع آبی و دشواری ایجاد فرصت‌های شغلی، زندگی اقتصادی بسیاری از خانوارها را تحت تاثیر قرار داده است، خورشید دیگر فقط بخشی از اقلیم سیستان نیست؛ بلکه می‌تواند به یک دارایی اقتصادی تبدیل شود.
تابش گسترده و مستمر خورشید در سیستان، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه انرژی‌های پاک و تجدیدپذیر ایجاد کرده است؛ ظرفیتی که در شهرستان هامون حالا از سطح یک امکان فنی فراتر رفته و به بخشی از برنامه‌های اشتغال‌زایی برای خانواده‌های تحت حمایت کمیته امداد امام خمینی(ره) تبدیل شده است.
در این الگو، به جای آنکه اشتغال صرفاً به فعالیت‌های سنتی وابسته بماند، یک منبع طبیعی در دسترس به مولفه‌ای برای ایجاد درآمد تبدیل می‌شود. خانواده‌ای که ممکن است با محدودیت‌های متعدد برای ورود به بازار کار مواجه باشد، می‌تواند با استفاده از تسهیلات و نصب پنل خورشیدی، بخشی از برق تولیدی را به منبع درآمد خود تبدیل کند. این رویکرد به ویژه در روستاها و مناطق کم‌برخوردار اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ جایی که یافتن شغل پایدار همواره یکی از چالش‌های اصلی اقتصاد خانوار بوده و فاصله با مراکز بزرگ اقتصادی نیز گزینه‌های موجود را محدود کرده است.
روایت یک بانوی هامونی از درآمدی که از آفتاب می‌رسد
مهین حسنیان، کارآفرین کمیته امداد امام خمینی(ره) در شهرستان هامون، یکی از افرادی است که تجربه استفاده از این ظرفیت را از نزدیک پشت سر گذاشته است. وی در گفت‌وگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به اینکه با حمایت کمیته امداد و بهره‌مندی از تسهیلات این نهاد پنل خورشیدی برای وی نصب شده و اجرای این طرح علاوه بر ایجاد یک منبع درآمد، زمینه فعالیت اقتصادی و بهبود شرایط زندگی او را فراهم کرده، می‌گوید: حدود 2 سال از نصب پنل خورشیدی می‌گذرد و در این مدت، مراقبت و نظافت پنل را شخصا انجام داده است؛ موضوعی که نشان می‌دهد این طرح صرفا یک تجهیزات نصب شده در محل زندگی نیست، بلکه برای مجری آن به یک فعالیت اقتصادی مستمر تبدیل شده است.
به گفته این بانوی کارآفرین، میزان درآمد این طرح در تمام ماه‌های سال یکسان نیست و در ماه‌های گرم که تابش خورشید بیشتر است، درآمد نیز افزایش پیدا می‌کند. وی از ماه‌هایی سخن می‌گوید که درآمد حاصل از پنل به حدود 3 تا 4 میلیون تومان رسیده و در ماه‌های اخیر نیز مبالغ بیشتری به حسابش واریز شده است.
شاید این رقم در مقایسه با بسیاری از مشاغل بزرگ اقتصادی، عدد قابل توجهی به نظر نرسد، اما برای خانواری که با محدودیت منابع درآمدی مواجه است، همین درآمد می‌تواند بخشی از هزینه‌های جاری زندگی را پوشش دهد و در عین حال، حس استقلال و توانمندی بیشتری ایجاد کند.
اشتغال فقط به معنای داشتن یک شغل نیست
حسنیان معتقد است ارزش چنین طرح‌هایی فقط در عدد درآمد ماهانه خلاصه نمی‌شود. از نگاه او، زمانی که برای یک فرد امکان درآمدزایی فراهم می‌شود، احساس توانمندی و امید به آینده نیز تقویت خواهد شد. وی تاکید دارد فراهم شدن زمینه درآمد برای خانواده‌های تحت پوشش می‌تواند افراد را به سمت اتکا بیشتر به توانمندی‌های خود سوق دهد و آنان را از نگاه صرفا حمایتی به سمت مشارکت اقتصادی هدایت کند. این بانوی سیستانی در کنار فعالیت اقتصادی، یک هدف شخصی دیگر را نیز دنبال می‌کند. وی دارای مدرک کارشناسی روان‌شناسی است و قصد دارد تحصیلات خود را در مقطع کارشناسی‌ارشد روان‌شناسی بالینی ادامه دهد.
این بخش از روایت او، تصویری متفاوت از مفهوم توانمندسازی ارائه می‌دهد؛ زیرا درآمد ایجاد شده از پنل خورشیدی برای او تنها وسیله‌ای برای تامین بخشی از هزینه‌های روزمره نیست، بلکه می‌تواند فرصتی برای ادامه تحصیل، ارتقای مهارت و ساختن آینده‌ای مستقل‌تر باشد.
حسنیان می‌گوید هدفش این است که با استفاده از فرصت‌های ایجاد شده، به توانمندی بیشتری برسد و شرایط اقتصادی بهتری برای خود فراهم کند. در نگاه او، تداوم این حمایت‌ها می‌تواند باعث شود افراد بیشتری از چنین ظرفیت‌هایی بهره‌مند شوند و برای آینده خود برنامه‌ریزی کنند.
خشکسالی و ضرورت رفتن به سمت اقتصادهای تازه
تجربه هامون در توسعه نیروگاه‌های خورشیدی در شرایطی شکل گرفته که اقتصاد منطقه سیستان با محدودیت‌های جدی اقلیمی روبه‌رو است. شهرام ملاشاهی، رئیس کمیته امداد امام خمینی (ره) شهرستان هامون، در گفتگو با خبرنگار تسنیم اظهار داشت: خشکسالی‌های طولانی مدت و محدودیت فرصت‌های شغلی در منطقه سیستان، ضرورت استفاده از ظرفیت‌های جدید اقتصادی را افزایش داده و انرژی خورشیدی یکی از حوزه‌هایی است که می‌تواند در ایجاد درآمد پایدار برای خانوارها نقش داشته باشد.
وی ادامه داد: توسعه نیروگاه‌های خورشیدی علاوه بر ایجاد یک مسیر درآمدی برای خانواده‌های تحت حمایت، می‌تواند به ماندگاری خانوارها در روستاها نیز کمک کند و زمینه استفاده از ظرفیت‌های طبیعی منطقه را برای تقویت اقتصاد خانواده فراهم آورد.
این نگاه، انرژی خورشیدی را از یک موضوع صرفا فنی و مربوط به تولید برق جدا می‌کند و آن را وارد حوزه اقتصاد اجتماعی و اشتغال می‌سازد. در واقع، هدف فقط نصب پنل نیست؛ مسئله اصلی این است که یک ظرفیت طبیعی چگونه می‌تواند در خدمت تقویت درآمد خانوار قرار گیرد.
یک هزار و 32 پنل؛ آغاز یک مسیر اقتصادی تازه
رئیس کمیته امداد هامون درباره سابقه اجرای این طرح توضیح داد: طرح پنل‌های خورشیدی در حوزه سیستان از سال 1402 آغاز شده و در شهرستان هامون نیز با استقبال خانواده‌های واجد شرایط مواجه شده است.
به گفته ملاشاهی، تاکنون یک هزار و 32 دستگاه پنل خورشیدی به صورت انفرادی برای خانواده‌های واجد شرایط اجرا شده است؛ عددی که نشان می‌دهد انرژی خورشیدی در این منطقه به تدریج از یک ظرفیت بالقوه به بخشی از فعالیت‌های واقعی اشتغال‌زایی تبدیل شده است.
در مدل انفرادی، تسهیلاتی به مبلغ 135 میلیون تومان در اختیار مجری قرار می‌گیرد تا امکان احداث نیروگاه خورشیدی در محل مناسب فراهم شود. به این ترتیب، فرد بدون آنکه نیازمند راه‌اندازی یک کسب و کار سنتی با هزینه‌های سنگین باشد، وارد یک فعالیت درآمدزا می‌شود که بر پایه ظرفیت طبیعی منطقه شکل گرفته است.
البته میزان درآمد حاصل از این پنل‌ها یک رقم ثابت نیست. رئیس کمیته امداد هامون می‌گوید مقدار تولید برق و در نتیجه درآمد این طرح به عواملی مانند میزان تابش خورشید، طول روز و میزان پاکیزگی صفحات پنل بستگی دارد.
پس از محاسبه درآمد حاصل از تولید برق و کسر اقساط تسهیلات، مبلغ مربوط به اجرای طرح به حساب مجری واریز می‌شود. این سازوکار باعث می‌شود درآمد ایجاد شده بخشی از مسیر بازپرداخت هزینه‌های ایجاد نیروگاه را طی کند و در عین حال برای خانواده نیز منبعی از درآمد باقی بماند.
وقتی خانه محل اجرای طرح نیست
یکی از محدودیت‌های اجرای پنل خورشیدی، امکان نصب تجهیزات در محل سکونت همه خانواده‌هاست. ممکن است یک خانوار شرایط لازم برای احداث سامانه در واحد مسکونی خود را نداشته باشد یا فضای مناسب برای اجرای طرح در اختیارش نباشد.
ملاشاهی در این باره می‌گوید برای چنین خانواده‌هایی، طرح‌های تجمعی نیز در نظر گرفته شده است تا نبود فضای مناسب در واحد مسکونی مانع استفاده آنان از ظرفیت انرژی خورشیدی نشود.
اهمیت این بخش از طرح در آن است که دایره بهره‌مندی از انرژی خورشیدی را محدود به خانواده‌هایی نمی‌کند که از شرایط ساختمانی مناسب برخوردارند. اجرای الگوهای تجمعی می‌تواند امکان مشارکت گروه بیشتری از خانواده‌های واجد شرایط را فراهم کند.
به این ترتیب، توسعه انرژی خورشیدی می‌تواند در دو سطح پیش برود؛ در سطح نخست، خانوار دارای فضای مناسب از یک سامانه مستقل استفاده می‌کند و در سطح دیگر، افرادی که چنین امکانی ندارند از ظرفیت طرح‌های تجمعی بهره می‌گیرند.
اقتصاد خورشیدی می‌تواند روستا را نگه دارد
در مناطق روستایی، مسئله اشتغال فقط به پیدا کردن یک منبع درآمد محدود نمی‌شود. وقتی فرصت‌های اقتصادی کاهش پیدا می‌کند، به تدریج انگیزه ماندن در روستا نیز کم می‌شود و بخشی از نیروی انسانی به سمت شهرها حرکت می‌کند.
از همین منظر، توسعه نیروگاه‌های خورشیدی می‌تواند برای مناطق کم‌برخوردار یک کارکرد مهم دیگر هم داشته باشد؛ یعنی ایجاد فعالیت اقتصادی در همان محل سکونت خانوار.
ملاشاهی تاکید دارد که توسعه این نیروگاه‌ها می‌تواند به ماندگاری خانواده‌ها در روستاها کمک کند. این موضوع زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که فعالیت‌های سنتی تحت تاثیر خشکسالی و محدودیت منابع، با دشواری بیشتری روبه‌رو شده باشند.
در چنین شرایطی، هر شغل لزوما نباید به معنای ایجاد یک واحد تولیدی، فروشگاه یا کارگاه باشد. گاهی یک سامانه کوچک خورشیدی، به شرط آنکه مدل اقتصادی آن درست طراحی شود، می‌تواند بخشی از درآمد یک خانوار را تامین کند و در کنار سایر فعالیت‌های اقتصادی، سبد معیشتی آن را تقویت کند.
این نوع اشتغال همچنین با اقلیم منطقه سازگار است؛ چرا که بر پایه یکی از در دسترس‌ترین منابع طبیعی سیستان، یعنی تابش خورشید، شکل گرفته و برای ادامه فعالیت خود نیازمند دسترسی به آب یا منابع محدود دیگری نیست.
از تولید برق تا ایجاد یک زنجیره اقتصادی
انرژی خورشیدی را نمی‌توان فقط در قالب یک پنل روی بام یا یک نیروگاه کوچک دید. توسعه این حوزه در صورت تداوم، می‌تواند مجموعه‌ای از فعالیت‌های اقتصادی جانبی را نیز در منطقه ایجاد کند.
نصب تجهیزات، نگهداری، نظافت و مراقبت از پنل‌ها، خدمات فنی، تعمیرات و تامین قطعات از جمله فعالیت‌هایی هستند که در کنار توسعه سامانه‌های خورشیدی می‌توانند به مرور شکل بگیرند.
از سوی دیگر، هرچه تعداد طرح‌های اجرایی افزایش یابد، نیاز به آموزش مجریان و نیروهای محلی نیز بیشتر می‌شود. این موضوع می‌تواند فرصت دیگری برای جوانان منطقه باشد تا بخشی از مهارت‌های خود را در یک حوزه اقتصادی متناسب با شرایط اقلیمی منطقه به کار بگیرند.
به همین دلیل، اگر توسعه انرژی خورشیدی در سیستان با آموزش، خدمات فنی، پشتیبانی و بازار مناسب همراه شود، اثر آن می‌تواند از درآمد مستقیم صاحبان پنل‌ها فراتر برود و به شکل گیری یک زنجیره اقتصادی کوچک اما مستمر در منطقه منجر شود.
چالش اصلی، تداوم و تکمیل زنجیره حمایت است
موفقیت این طرح‌ها فقط به تعداد پنل‌های نصب شده بستگی ندارد. استمرار درآمد، کیفیت نگهداری، دسترسی به خدمات فنی و امکان ادامه حمایت از مجریان از عواملی است که می‌تواند میزان موفقیت اقتصادی آنها را تعیین کند.
تجربه مهین حسنیان نشان می‌دهد که حتی یک درآمد چند میلیون تومانی نیز برای یک خانوار کم برخوردار ارزش واقعی دارد. اما برای آنکه چنین طرحی از یک حمایت مقطعی به یک سازوکار پایدار توانمندسازی تبدیل شود، باید چرخه حمایت پس از نصب نیز ادامه پیدا کند.
آموزش خانواده‌ها درباره نگهداری پنل، دسترسی سریع به خدمات تعمیر و پشتیبانی و توجه به شرایط واقعی منطقه، می‌تواند به افزایش بهره وری این سامانه‌ها کمک کند.
همچنین توسعه طرح‌های تجمعی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بخشی از خانواده‌ها به دلیل شرایط مسکن یا فضای موجود، امکان اجرای سامانه مستقل را ندارند و در صورت نبود راهکار جایگزین، از این فرصت اقتصادی کنار گذاشته می‌شوند.
هامون و فرصتی که نباید فقط در حد یک طرح باقی بماند
آنچه امروز در هامون در حال شکل گیری است، می‌تواند نمونه‌ای از پیوند میان ظرفیت‌های طبیعی، حمایت اجتماعی و اقتصاد خانوار باشد. تابش خورشید در سیستان پدیده تازه‌ای نیست، اما تبدیل این ظرفیت طبیعی به یک منبع درآمد برای خانواده‌ها، نیازمند سازوکاری است که میان تسهیلات، زیرساخت، آموزش و درآمد پایدار ارتباط ایجاد کند.
یک هزار و 32 سامانه انفرادی اجرا شده در شهرستان هامون، نشان می‌دهد مسیر استفاده اقتصادی از انرژی خورشیدی آغاز شده است؛ مسیری که در صورت تداوم و تقویت می‌تواند دامنه بیشتری پیدا کند.
برای خانواده‌هایی مانند مهین حسنیان، پنل خورشیدی تنها چند صفحه روی یک سازه فلزی نیست. پشت این صفحات، بخشی از هزینه‌های زندگی، امید به استقلال اقتصادی و حتی برنامه‌ای برای ادامه تحصیل قرار دارد.
از سوی دیگر، برای منطقه‌ای مانند سیستان که سال‌ها با خشکسالی و محدودیت فرصت‌های شغلی مواجه بوده است، چنین طرح‌هایی می‌توانند معنای گسترده‌تری داشته باشند؛ اینکه اشتغال الزاما نباید در انتظار بازگشت مشاغل سنتی بماند و گاهی آینده اقتصادی را باید در ظرفیت‌هایی جست وجو کرد که همین حالا در دسترس هستند.
خورشید هر روز در سیستان طلوع می‌کند، اما ارزش واقعی آن زمانی آشکار می‌شود که از یک پدیده طبیعی به یک فرصت اقتصادی تبدیل شود؛ فرصتی که بتواند درآمد خانواده را تقویت کند، امید به آینده را افزایش دهد و ماندن در روستا را از یک انتخاب دشوار به یک امکان اقتصادی تبدیل کند.برای انتشار در قالب تسنیم، همین متن را می‌توان با یک تیتر خبری‌تر یا با رویکرد انسانی‌تر و پررنگ‌تر کردن روایت زندگی این بانوی کارآفرین نیز تنظیم کرد.
انتهای پیام/