به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، سفر رسمی شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، به مصر در اوایل سپتامبر 2026 در مقطع مهمی از تاریخ روابط دو کشور انجام شد؛ زیرا این سفر نخستین حضور شی در قاهره طی ده سال گذشته بود و همزمان با هفتادمین سالگرد برقراری روابط دیپلماتیک میان دو کشور انجام میشد.
ماهیت موضوعاتی که در این سفر مطرح شد، محتوایی فراتر از بزرگداشت این مناسبت داشت؛ زیرا شامل گسترش مشارکت راهبردی، هماهنگسازی ابتکار «کمربند و راه» با چشمانداز مصر 2030، تقویت همکاری در حوزههای تولید پیشرفته، هوش مصنوعی و انرژیهای تجدیدپذیر، در کنار موضوعات امنیتی و منطقهای میشد. این سفر همچنین در شرایطی انجام شد که خاورمیانه، دریای سرخ و کانال سوئز با تنشهای فزاینده مواجه هستند و تحولات نظام بینالملل، چین را به سمت گسترش حضور خود در منطقه سوق داده است.
جایگاه مصر در سیاست خارجی چین
مصر در محاسبات راهبردی چین جایگاه مهمی دارد؛ زیرا مجموعهای از عوامل در این کشور گرد هم آمده است. کانال سوئز در مرکز اهمیت مصر برای چین قرار دارد؛ زیرا یکی از مهمترین گذرگاههایی است که جریان تجارت چین را به بازارهای اروپایی متصل میکند. در شرایطی که انتقال محمولههای نفتی از طریق تنگه هرمز بر اثر جنگ ایران بهشدت مختل شده است، کانال سوئز به یکی از مسیرهای جایگزین مهم برای انتقال منابع انرژی از منطقه تبدیل شده است.
چین دلایل خوبی برای تقویت روابط خود با کشوری دارد که این مسیر باز را کنترل میکند. شی به مصر بهعنوان پایگاهی برای دسترسی به جهان گستردهتر عربی و آفریقایی نگاه میکند، آن هم در زمانی که آمریکا توجه کمتری به این منطقه میکند. مصر همچنین با رویکرد چین برای انتقال بخشی از صنایع خود به مکانهایی نزدیکتر به بازارهای خارجی هماهنگ است. منطقه اقتصادی کانال سوئز این امکان را برای شرکتهای چینی فراهم میکند که تولید صنعتی، خدمات لجستیکی و دسترسی به بازارهای مختلف را در یک موقعیت جغرافیایی مناسب ترکیب کنند.
علاقه چین به مصر تنها محدود به صنایع سنتی نیست و به حوزههای پیشرفتهتری مانند هوش مصنوعی، رایانش ابری، مراکز داده، انرژی خورشیدی و بادی، و خودروهای برقی نیز گسترش یافته است. ورود شرکت «هواوی» به رقابت برای ساخت مراکز داده هوش مصنوعی برای دولت مصر نشاندهنده تلاش پکن برای عبور از پروژههای صرفاً عمرانی و زیرساختی و ایجاد حضوری فناورانه و بلندمدت در مصر است.
روابط با مصر همچنین به حضور سیاسی چین در مسائل عربی و آفریقایی کمک میکند. هماهنگی با قاهره درباره مسئله فلسطین، امنیت منطقهای و توسعه، توانایی پکن را برای تعامل با کشورهای عربی افزایش میدهد؛ در حالی که جایگاه آفریقایی مصر، کانال دیگری برای فعالیت چین در این قاره فراهم میکند. همچنین عضویت دو کشور در گروه بریکس، زمینهای برای هماهنگی درباره موضوعاتی مانند توسعه، چندجانبهگرایی و اصلاح نظام حکمرانی جهانی ایجاد میکند.
نقش مصر در معادلات امنیتی خاورمیانه
در ظاهر، سفر شی جینپینگ به مصر فرصتی معمول برای دو کشور است تا روابط اقتصادی و دیپلماتیک خود را تقویت کنند. اما در پسِ دیدار شی با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، معنای عمیقتری نهفته است: چین، مهمترین رقیب جهانی ایالات متحده، در حال گسترش رابطهای وسیع با یکی از متحدان کلیدی آمریکا در خاورمیانه است؛ آن هم در شرایطی که میکوشد نفوذ خود را در منطقهای که بهسرعت در حال تغییر است، افزایش دهد. شی تلاش دارد چین را بهعنوان نیرویی ثباتبخش در منطقه معرفی کند و آن را در نقطه مقابل ایالات متحده قرار دهد.
آنچه برای چین اهمیت دارد ایجاد پیوند میان بیثباتی در دریای سرخ، اختلال در تجارت دریایی و کانال سوئز است. هر کشتی که مجبور شود مسیر خود را از دریای سرخ منحرف کند، همزمان هزینههای تجاری چین را افزایش داده و درآمدهای مصر از کانال سوئز را کاهش میدهد. مصر و چین میتوانند از روابط اقتصادی قابل توجه خود فراتر رفته و به سمت هماهنگی بیشتر در امور منطقهای حرکت کنند.
چین بهوضوح در پی همکاری مصر برای مدیریت و شکلدهی به امور منطقهای است. پکن از نزدیک با بازیگران منطقهای مانند مصر همکاری میکند. قاهره میان اسرائیل و گروههای فلسطینی نقش میانجی دارد. هم چین و هم مصر از تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی در چارچوب راهحل دو کشوری حمایت میکنند. چین قاهره را یک قدرت راهبردی و واسطهای مهم میبیند. روابط مصر با واشنگتن و با بازیگران منطقهای، برای پکن هم دسترسی سیاسی فراهم میکند و هم اهرم دیپلماتیک در منطقهای که چین میخواهد نقش بسیار بزرگتری در آن داشته باشد.
چین در راستای سیاستهای عدم مداخله خود و مخالفت با استفاده از نیروی نظامی در منازعات خاورمیانه، تلاش کرده است خود را بهعنوان یک ابرقدرت متعهد به صلح معرفی کند. پکن با کشورهای منطقه برای حل غیرخشونتآمیز منازعات و ایجاد ترتیبات امنیت جمعی همکاری میکند تا خود کشورهای منطقه بتوانند آنها را بهطور مستقل مدیریت کنند. چین تحت رهبری شی، با این رویکرد، بهطور نظاممند نقش خود در خاورمیانه را در مقابل نقش مداخلهگرایانه و متکی بر نیروی نظامی رقیب جهانی خود قرار داده است.
پیوندهای اقتصادی و سرمایهگذاری چین در مصر
چین به یکی از مهمترین شرکای اقتصادی مصر تبدیل شده است و در مقابل، مصر از طریق بنادر، شبکههای حملونقل و کانال سوئز، دروازهای با موقعیت راهبردی برای دسترسی پکن به بازارهای عربی و آفریقایی فراهم میکند. مصر نیز به نوبه خود از سرمایهگذاری، تخصص و فناوری چین در حوزههای زیرساخت، انرژی، حملونقل، مخابرات و صنعت بهرهمند میشود.
چین بیش از 10 میلیارد دلار در مصر سرمایهگذاری کرده است؛ از جمله در ایجاد یک مرکز تجاری در شرق قاهره و احداث خط راهآهن برقی برای بخش صنعتی در دلتای نیل، منطقه تجاری مرکزی در پایتخت اداری جدید در شرق قاهره گرفته تا «منطقه همکاری اقتصادی و تجاری سوئز»، پارک تجاری مشترکی در عینالسخنه. سرمایهگذاریهای چین در منطقه «تیدا-مصر» در شمال غربی خلیج سوئز در سال 2024 حدود 2 میلیارد دلار بوده است. این سرمایهگذاری از طریق نزدیک به 150 شرکت در حوزههای مختلف صنعتی و لجستیکی انجام شده است.
پکن و قاهره مرحله سوم منطقه صنعتی مصر و چین در کانال سوئز را امضا کردهاند. سرمایهگذاریهای جدید نفوذ پکن را در منطقه کانال سوئز بیش از پیش افزایش میدهد. این منطقه یکی از شریانهای حیاتی تجارت جهانی محسوب میشود. شرکتهای چینی در ساخت منطقه تجاری مرکزی پایتخت اداری جدید مصر نقش داشتهاند. بر اساس آمارهای چینی، این منطقه صنعتی بیش از 10 هزار شغل مستقیم ایجاد کرده است. رسانههای چینی میزان کل سرمایهگذاری در این منطقه را بیش از 4.7 میلیارد دلار اعلام کردهاند.
حجم تجارت میان دو کشور در سال 2025 به 20.78 میلیارد دلار رسید که نسبت به سال 2024 رشد 19.6 درصدی داشته است. با این حال، صادرات مصر به چین تنها حدود 819 میلیون دلار بوده، در حالی که واردات مصر از چین نزدیک به 19.9 میلیارد دلار بوده است. در مقابل، حجم تجارت میان آمریکا و مصر در سال 2025 حدود 15.7 میلیارد دلار بود. مصر یکی از شرکای مهم در اولویتهای امنیت ملی آمریکا در منطقه است و رهبران دو کشور نیز روابط نزدیکی با یکدیگر دارند.
گسترش همکاریهای نظامی چین و مصر
یکی از موارد افزایش همکاریهای نظامی میان چین و مصرف برگزاری «عقابهای تمدن 2026»، میان دو کشور است. این رزمایش با مشارکت جنگندههای چندمنظوره دو کشور انجام شد و شامل مدیریت نبرد هوایی، حفاظت از اهداف حیاتی، سوختگیری هوایی، بود. این همکاریها موجب افزایش تبادل تجربیات، تقویت توانایی عملیات مشترک و گسترش همکاری نظامی چین با یکی از کشورهای محوری خاورمیانه و آفریقا میشود.
این رزمایش نخستین تمرین رزمی مشترک میان جنگندههای «جِی-16» چین و جنگندههای رافال ساخت فرانسه متعلق به مصر بود. مصر به عرصهای مهم برای آزمایش توانایی فناوری چین در گسترش نفوذ در خاورمیانه و آفریقا تبدیل شده است؛ آن هم در شرایطی که رقابت بینالمللی بر سر زیرساختهای دیجیتال و استانداردهای فناوری در حال افزایش است.
در این رزمایش نخستین بار در تاریخ قاره آفریقا بود که جنگندههای پیشرفته چینی «جِی-16» در آن شرکت کردند. همچنین در این رزمایشها هواپیمای هشدار زودهنگام «کی جِی-500» و هواپیماهای سوخترسان هواییYY-20A نیز حضور داشتند. این نمایش عملیاتی نشاندهنده تمایل پکن برای نشان دادن توانمندیهای سامانه یکپارچه دفاع هوایی خود به رهبران مصر بود و زمینه را برای قراردادهای احتمالی تسلیحاتی فراهم میکرد. سفر شی جینپینگ به قاهره همزمان با مذاکرات مربوط به نوسازی و تسلیح نیروی هوایی مصر توسط چین انجام شد.
این سفر در شرایطی صورت گرفت که نشانههای فزایندهای از علاقه مصر برای خرید جنگندههای پیشرفته چینی مانند «جی-10سی» و حتی احتمالاً جنگنده نسل پنجم چینی یعنی «جِی-35» وجود دارد. مصر از طریق این اقدام تلاش میکند نیروی هوایی خود را نوسازی کند و محدودیتها یا تأخیرهای آمریکا و اروپا در زمینه تأمین تسلیحات پیشرفته یا فناوری موشکی دوربرد را پشت سر بگذارد. این در حالی است که چین نیز از تمایل خود برای گسترش حضور در بازار دفاعی خاورمیانه استفاده میکند. چین یکی از شرکای مهم مصر در حوزه پهپادها نیز محسوب میشود. مصر و چین در چارچوب همکاریهای دفاعی خود، از طریق سازمان عربی صنعتیسازی مصر و شرکت چینی نورینکو، تفاهمنامهای برای همکاری در صنایع دفاعی، انتقال فناوری و بومیسازی تولید برخی سامانههای نظامی، از جمله پهپاد «حمزه- 2»، امضا کردهاند.
رویکرد اسرائیل به همکاریهای چین و مصر
ابعاد نگرانی رژیم صهیونیستی درباره همکاری نظامی رو به رشد مصر و چین و توسعه سامانههای تسلیحاتی مصر با هدف کاهش انحصار غرب و آمریکا و تغییر قواعد برتری نظامی راهبردی به زیان اسرائیل، روزبهروز آشکارتر میشود. این دغدغه با افزایش نگرانیهای نظامی اسرائیل درباره احتمال کاهش برتری هوایی کیفی آن همراه شده است. دکترین امنیتی اسرائیل بر حفظ برتری مطلق هوایی در منطقه استوار است؛ اصلی که ریشه عمیقی در مفهوم تاریخی برتری نظامی کیفی دارد. ایالات متحده از نظر قانونی موظف است این اصل را حفظ کند تا برتری اسرائیل نسبت به هر ائتلاف احتمالی عربی تضمین شود.
با این حال، ورود جنگندههای پیشرفته چینی مانند «جِی-16» و «جِی-10سی» توانمندیهای جدیدی را در اختیار نیروی هوایی مصر قرار میدهد که فراتر از محدودیتهای اعمالشده توسط آمریکا است. این موضوع باعث ترکیب تسلیحات چینی با جنگندههای فرانسوی رافال شده و انعطافپذیری و تنوع تواناییهای رزمی مصر را افزایش میدهد. تلآویو همچنین نگران کاهش وابستگی مصر به محدودیتهای فنی و سیاسی غرب است. ایالات متحده معمولاً محدودیتهایی بر سامانههای تسلیحاتی هدایتشونده، مانند موشکهای هوا به هوای دوربرد برای جنگندههای «اف-16» اعمال میکند.
این مسئله نگرانیهایی را در اسرائیل درباره نوسازی سامانههای دفاع هوایی دوربرد مصر ایجاد کرده است. به همین دلیل، تلآویو خرید سامانههای دفاع هوایی پیشرفته چینی مانند HQ-9B توسط مصر را از نزدیک دنبال میکند. استقرار این سامانهها میتواند فعالیت هواپیماهای شناسایی و عملیاتی اسرائیل را در شبهجزیره سینا و در امتداد مرز مشترک محدود کند. رژیم صهیونیستی نزدیکی مصر و پکن را نشانهای از تغییر در توازن قدرت بینالمللی و منطقهای در خاورمیانه میداند. از این رو، تلآویو نسبت به تبادل تجربیات تاکتیکی و اطلاعاتی و همچنین رزمایشهای مشترک گستردهای مانند رزمایش «عقابهای تمدن» میان نیروهای هوایی مصر و چین نگران است.
سخن پایانی
مجموعه تحولات اخیر نشان میدهد که مصر به یکی از شرکای مهم چین در خاورمیانه و آفریقا تبدیل شده است؛ کشوری که موقعیت جغرافیایی، کنترل کانال سوئز، وزن سیاسی و منطقهای و عضویت در گروه بریکس، آن را به بازیگری مهم در محاسبات راهبردی پکن تبدیل کرده است. این جایگاه به چین امکان میدهد همکاریهای خود با قاهره را به حوزههای گستردهتری در جهان عرب، آفریقا و کشورهای جنوب جهانی گسترش دهد.
با این حال، نزدیکی مصر به چین به معنای جایگزینی کامل متحدان سنتی این کشور مانند آمریکا و فرانسه نیست، بلکه نشاندهنده تلاش قاهره برای ایجاد توازن در روابط خارجی، افزایش گزینههای خود در حوزههای دفاعی و فناورانه و بهرهگیری از فرصتهای همکاری با قدرتهای مختلف است.
نویسنده: علیرضا ثمودی، کارشناس مسائل چین
انتهای پیام/