به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، برای رسیدن به موفقیت، تنها داشتن انگیزه و تلاش کافی نیست؛ انسان باید بداند در هر موقعیت چه تصمیمی بگیرد و پیش از اقدام، پیامدهای انتخاب خود را بسنجد. بسیاری از شکستها نه از کمبود توانایی، بلکه از تصمیمهای عجولانه و بیتوجهی به عاقبت کارها ناشی میشوند. از همین رو، دوراندیشی و تدبیر یکی از پایههای مهم موفقیت در زندگی فردی و اجتماعی است.
امیرالمؤمنین علیه السلام در کلامی کوتاه، زنجیرهای روشن برای رسیدن به پیروزی ترسیم میکند؛ زنجیرهای که از تدبیر آغاز میشود، با اندیشه و بررسی جوانب کار شکل میگیرد و با حفظ اسرار استحکام مییابد؛ حضرت میفرماید «الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ، وَ الْحَزْمُ بِإِجَالَةِ الرَّأْیِ، وَ الرَّأْیُ بِتَحْصِینِ الْأَسْرَارِ»؛ یعنی «پیروزى در دوراندیشى، و دور اندیشى در به کار گیرى صحیح اندیشه، و اندیشه صحیح به راز دارى است.» این سخن نشان میدهد که تصمیم درست، حاصل فکر کردن، سنجیدن و گاهی سکوت کردن است، نه واکنشی شتابزده در برابر حوادث.
امام علیه السلام در این گفتار حکیمانه و پرمایه در سه جمله کوتاه رمز پیروزى را در کارها بیان مىکند. نخست مىفرماید: «پیروزى در گرو تدبیر است»; (الظَّفَرُ بِالْحَزْمِ).
«حَزْم» که به معناى دوراندیشى و مطالعه عواقبِ کار است، یکى از مهم ترین عوامل پیروزى است، زیرا افراد سطحى نگر که گرفتار روزمرّگى هستند در برابر حوادث پیشبینى نشده به زودى به زانو در مى آیند و رشته کار از دستشان بیرون مى رود و شکست مىخورند. در حدیث دیگرى در غررالحکم امام مىفرماید: «مَنْ أخَذَ بِالْحَزْمِ اسْتَظْهَرَ وَمَنْ أضاعَ الْحَزْمَ تَهَوَّرَ; کسى که حزم و دوراندیشى بر گیرد پیروز میشو و کسى که آن را ضایع کند به هلاکت مىافتد».
سپس امام علیهالسلام در جمله دوم مىفرماید: «حزم و دوراندیشى در گروی به کار گرفتن فکر است»; (وَ الْحَزْمُ بِإِجَالَةِ الرَّأْیِ).
«اجالة» به معناى جولان دادن و «رأى» به معناى فکر است و منظور از جولان دادن فکر این است که انسان همچون اسب سوارى که در تمام اطراف میدان نبرد، قبل از شروع گردش مىکند تا از نقاط ضعف و قوت با خبر شود، باید در مسائل مهم نیز چنین کند و تمام جوانب یک مسئله را از خوب و بد بدون اغماض بررسى کند تا بتواند تصمیم صحیح بگیرد.
شخصى به رسول خدا صلى الله علیه وآله عرض کرد: اى رسول خدا، به من سفارشى کن. فرمود: اگر بگویم مىپذیرى؟ عرض کرد: بله. پیامبر این جمله را سه بار تکرار کرد و در هر سه بار آن مرد گفت: بله اى رسول خدا. پیامبر فرمود: «فَإِنِّی أُوصِیکَ إِذَا أَنْتَ هَمَمْتَ بِأَمْر فَتَدَبَّرْ عَاقِبَتَهُ فَإِنْ یَکُ رُشْداً فَامْضِهِ وَ إِنْ یَکُ غَیّاً فَانْتَهِ عَنْهُ; من به تو سفارش مىکنم هنگامى که تصمیم بر انجام کارى گرفتى، در عاقبت آن بیندیش؛ اگر کار صحیحى بود انجام بده و اگر گمراهى بود از آن خوددارى کن».
به یقین حزم و دوراندیشى ایجاب مىکند که انسان افزون بر استفاده از فکر خویش، از افکار دیگران نیز بهره بگیرد، همان گونه که در حدیثى از امام باقر علیه السلام مىخوانیم که فرمود: «از رسول خدا پرسیدند حزم و دوراندیشى چیست؟ فرمود: مشورت با صاحب نظران و پیروى از آنها».
گاه براى رسیدن به پیروزى باید از نقشه پیچیده و مختلفى استفاده کرد که آگاهى دشمن بر آن سبب نابود شدن وى است، از این رو امام علیهالسلام در سومین و آخرین جمله حکمت آمیز فوق مىفرماید: «تفکر صحیح در گرو نگه دارى اسرار است»; (وَ الرَّأْیُ بِتَحْصِینِ الاَْسْرَارِ).
در حدیث دیگرى که از امام علیه السلام در غررالحکم نقل شده مىخوانیم: «سِرُّکَ أسیرُکَ فَانْ أفْشَیْتَهُ صِرْتَ أسیرَهُ; راز تو اسیر توست; اما اگر آن را افشا کردى تو اسیر آن مى شوى». در حدیث دیگرى از امام جواد علیهالسلام آمده است: «إِظْهَارُ الشَّیْءِ قَبْلَ أَنْ یُسْتَحْکَمَ مَفْسَدَةٌ لَهُ; اظهار کردن چیزى (سرى از اسرار) پیش از آنکه مستحکم شود و به نتیجه برسد، موجب فساد آن است».
از بعضى روایات معصومین استفاده مىشود که اسرارتان را حتى به همه دوستان هم نگویید، زیرا احتمال تغییر حالت در آنان وجود دارد. امام صادق علیهالسلام مىفرماید: «لاَ تُطْلِعْ صَدِیقَکَ مِنْ سِرِّکَ إِلاَّ عَلَى مَا لَوِ اطَّلَعَ عَلَیْهِ عَدُوُّکَ لَمْ یَضُرَّکَ فَإِنَّ الصَّدِیقَ قَدْ یَکُونُ عَدُوَّکَ یَوْماً مَا; اسرارت را حتى به دوستت مگو مگر در آنجا که اگر دشمن تو بر آن سر آگاه شود ضررى به تو نمى رساند، زیرا دوست ممکن است روزى به صورت دشمن درآید». گفتنى است که انسان گاهى سر خود را براى دوست مطمئنى بیان مىکند غافل از آنکه آن دوست نیز ممکن است دوست مطمئن دیگرى داشته باشد و سومى نیز به همین صورت، ناگاه متوجه مىشود که اسرارش همه جا بر سر زبانهاست..
---------------
منبع: شرح پیام امام امیر المومنین ( آیتالله مکارم شیرازی)
انتهایپیام/