به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، موضوع تأمین آب شرب همدان در سالهای اخیر به یکی از مهمترین مسائل زیرساختی استان تبدیل شده است؛ مسئلهای که در کنار کاهش بارندگی و افت منابع آب سطحی و زیرزمینی، با افزایش مصرف در روزهای گرم سال و محدودیت ظرفیت منابع موجود، ضرورت مدیریت مصرف و اجرای طرحهای تأمین آب را دوچندان کرده است.
در شرایطی که سد تالوار بهعنوان یکی از منابع اصلی تأمین آب شرب همدان با کاهش قابل توجه آورد و ذخیره مواجه است، مدیریت شبکه، کنترل مصرف، استفاده از ظرفیت منابع موجود و اجرای پروژههای جدید تأمین آب به موضوعی تعیینکننده تبدیل شده است. از سوی دیگر، بخشی از مشترکان نیز با مصرف بالاتر از الگوی تعیینشده، فشار بیشتری بر شبکه وارد میکنند.
فرهاد بختیاریفر، مدیرعامل شرکت آب و فاضلاب استان همدان، در گفتوگوی تفصیلی با خبرنگار تسنیم به تشریح آخرین وضعیت منابع آب، میزان مصرف مشترکان، ساعات مدیریت فشار، بدهی مشترکان، وضعیت سد تالوار و پروژههای در دست اجرای آبفا پرداخت و درباره چشمانداز تأمین آب پایدار همدان توضیح داد.
متن کامل گفتوگو در ادامه آمده است:
تسنیم: ابتدا از وضعیت مصرف آب در همدان شروع کنیم. چه سهمی از مشترکان در محدوده الگوی مصرف قرار دارند و چه میزان از مشترکان پرمصرف یا بدمصرف هستند؟
بختیاریفر: در حال حاضر حدود 7 درصد مشترکان ما فاقد سکنه هستند و عملاً مصرف آب آنها صفر است. حدود 9 درصد مشترکان در گروه کممصرف قرار دارند و حدود 26 درصد نیز تا محدوده الگوی مصرف، آب استفاده میکنند. در مجموع حدود 45 درصد مشترکان زیر الگوی مصرف قرار دارند.
در مقابل، حدود 45 درصد مشترکان در گروه پرمصرف و حدود 13 درصد نیز در گروه بدمصرف قرار میگیرند؛ یعنی این دسته از مشترکان چند برابر الگوی تعیینشده مصرف دارند. بنابراین در مجموع حدود 58 درصد مشترکان در گروه پرمصرف و بدمصرف قرار میگیرند و این مسئله در شرایط فعلی منابع آب، موضوع بسیار مهمی است.
تسنیم: با توجه به گلایههایی که گاهی درباره افزایش قبوض آب مطرح میشود، آیا تعرفه آب در سال جاری افزایش داشته است؟
بختیاریفر: افزایش تعرفه جدیدی در مقطع فعلی نداشتهایم. بر اساس برنامه پنجساله توسعه، در ابتدای سال افزایش تعرفهای اعمال شد که همان تعرفه ابلاغی وزارت نیرو مبنای محاسبه است و پس از آن افزایش جدیدی نداشتهایم.
اگر برخی مشترکان افزایش مبلغ قبض را مشاهده میکنند، لزوماً به معنای افزایش تعرفه نیست. در روزهای گرم سال، افزایش مصرف آب بهصورت طبیعی اتفاق میافتد و عواملی مانند افزایش دما، افزایش مصرف و حتی وجود شکستگی یا نشتی در شبکه داخلی ساختمان میتواند موجب افزایش مصرف و در نتیجه افزایش مبلغ قبض شود.
تسنیم: یکی از موضوعات مهم، بدهی مشترکان به آبفاست. میزان این بدهی چقدر است و چه سهمی مربوط به مشترکان خانگی است؟
بختیاریفر: مجموع مطالبات شرکت آب و فاضلاب استان از مشترکان حدود 520 میلیارد تومان است که بخش قابل توجهی از آن مربوط به مشترکان خانگی میشود.
حدود 330 میلیارد تومان از این مطالبات مربوط به مشترکان خانگی است؛ یعنی بیش از 60 درصد کل مطالبات. مابقی مطالبات نیز مربوط به مشترکان غیرخانگی از جمله دستگاههای دولتی، انتظامی، نظامی و سایر مجموعههاست.
این موضوع برای شرکت آب و فاضلاب اهمیت زیادی دارد، چراکه تأمین منابع مالی برای استمرار خدماترسانی، نگهداری شبکه و اجرای پروژهها نیازمند وصول بهموقع مطالبات است.
تسنیم: در شرایطی که همدان با محدودیت منابع مواجه است، آیا کاهش مصرف در ساعات اوج میتواند مستقیماً به کاهش فشار بر شبکه و کاهش زمان مدیریت فشار آب کمک کند؟
بختیاریفر: قطعاً مدیریت مصرف، بهویژه در ساعات اوج مصرف، تأثیر مستقیمی بر ماندگاری منابع موجود دارد. ما در حال حاضر با حجم مشخصی از منابع آب مواجه هستیم و طبیعی است که هرچه مصرف بهینهتر و مدیریتشدهتر باشد، مدت زمان استفاده از این منابع افزایش پیدا میکند.
بهعنوان مثال، اگر بخواهیم در شرایط فعلی برداشت بسیار بالایی از منابع داشته باشیم، ممکن است در مدت کوتاهی ذخیره موجود کاهش پیدا کند و امکان برداشت از آن منبع از بین برود. بنابراین صرفهجویی فقط یک توصیه نیست، بلکه در شرایط فعلی یک ضرورت است.
این صرفهجویی هم باید در ساعات اوج مصرف و هم در سایر ساعات انجام شود؛ چراکه مجموع رفتار مصرفی مشترکان میتواند تعیین کند منابع موجود برای چه مدت پاسخگوی نیاز شهر باشند.
تسنیم: در حال حاضر مهمترین منابع تأمین آب شرب همدان چه وضعیتی دارند؟
بختیاریفر: شرایط منابع تأمین آب، شرایط مطلوبی نیست. منابع آب زیرزمینی استان در سالهای گذشته با افت قابل توجه مواجه شدهاند و چاهها نیز مانند گذشته ظرفیت تأمین آب ندارند.
در حال حاضر منابع اصلی تأمین آب همدان شامل سد اکباتان، منابع زیرزمینی و سد تالوار است و طبیعی است که هرگونه کاهش ظرفیت در یکی از منابع اصلی، فشار بیشتری بر سایر منابع وارد میکند.
تجربه سالهای گذشته نیز نشان داد که اگر یک منبع اصلی با مشکل مواجه شود، تأمین آب شهر میتواند تحت تأثیر قرار گیرد. بنابراین باید از هماکنون برای افزایش ظرفیت منابع و ایجاد منابع جایگزین برنامهریزی شود.
تسنیم: وضعیت فعلی سد تالوار چگونه است و آیا مشکل همدان در این بخش ناشی از نقص پروژه انتقال آب است یا کاهش منابع سد؟
بختیاریفر: در حال حاضر مسئله اصلی، کاهش آورد و ذخیره سد تالوار است. در حالی که در حوزه سد اکباتان آورد مناسبی ثبت شده، میزان آورد تالوار به دلیل کاهش بارندگی در آن منطقه بسیار پایین بوده است.
اگر حجم آب تالوار در شرایط مناسبی قرار داشت، طبیعتاً در تأمین آب همدان با این میزان فشار مواجه نبودیم. بنابراین مسئله فعلی، مشکل فنی یا اجرایی پروژه انتقال آب نیست؛ زیرساخت انتقال ایجاد شده و هزینههای مربوط به آن نیز انجام شده است، اما کاهش بارندگی در حوزه آبریز تالوار موجب کاهش قابل توجه منابع این سد شده است.
بر اساس برآورد فعلی، حدود 7 میلیون مترمکعب آب در تالوار باقی مانده و با توجه به محدودیت این ذخیره، نمیتوان برای آینده صرفاً به این منبع متکی بود.
تسنیم: با توجه به این شرایط، آیا همدان نیازمند تعریف یک منبع جایگزین و پایدار برای تأمین آب شرب است؟
بختیاریفر: قطعاً باید برای تأمین آب پایدار و بلندمدت همدان برنامهریزی جدی انجام شود. اگر تالوار در آینده نتواند نیاز شهر را بهطور کامل تأمین کند، نباید این موضوع به معنای بیآب ماندن همدان باشد.
در همین راستا، پیگیریهایی از سوی استاندار و نمایندگان استان انجام شده و قرار است کارگروه ویژهای برای بررسی تأمین آب شرب همدان تشکیل شود. موضوع این کارگروه باید فراتر از مدیریت مقطعی تنش آبی باشد و منابع پایدار و بلندمدت شهر را بررسی کند.
طبیعی است که معرفی و تأمین منابع جدید، نیازمند تصمیمگیری در سطح شرکت مدیریت منابع آب ایران و شرکت آب منطقهای است و باید برای آینده شهر، یک راهکار اساسی و پایدار در نظر گرفته شود.
تسنیم: مردم در شرایط فعلی با مدیریت فشار آب مواجهاند. میانگین این مدیریت فشار در مناطق مختلف همدان چقدر است؟
بختیاریفر: در طول روز قطعی آب نداریم و مدیریت فشار در ساعات شب اعمال میشود. در برخی مناطق، بهویژه طبقات بالاتر ساختمانها، کاهش فشار میتواند خود را به شکل قطعی آب نشان دهد.
در حال حاضر مدیریت فشار از حدود ساعت 24 تا 3 بامداد اعمال میشود. پیش از این، این بازه زمانی بیشتر بود، اما با افزایش 150 لیتر بر ثانیهای منابع تأمین، توانستیم دو ساعت از مدت مدیریت فشار کم کنیم.
یک ساعت از ابتدای بازه مدیریت فشار و یک ساعت نیز از انتهای آن کاهش پیدا کرد. این تصمیم با هدف کاهش محدودیت برای شهروندان و همچنین رعایت شرایط ساعات ابتدایی صبح اتخاذ شد.
تسنیم: آیا این کاهش دو ساعته دائمی است یا ممکن است دوباره تغییر کند؟
بختیاریفر: این تصمیم فعلاً بهصورت موقت تا 18 شهریور در نظر گرفته شده است. امیدواریم با خنکتر شدن هوا و کاهش طبیعی مصرف آب، شرایط منابع نیز مدیریتپذیرتر شود.
از سوی دیگر، بخشی از آب رودخانههای فصلی اطراف همدان در حال حاضر در اختیار بخش کشاورزی و باغداری قرار دارد. با پایان فصل آبیاری و آزاد شدن این حقابهها، امکان استفاده از بخشی از این ظرفیت برای تأمین آب شرب فراهم خواهد شد و میتوان کاهش منابع را تا حدی جبران کرد.
بنابراین هر میزان افزایش منابع و هر میزان کاهش مصرف میتواند به کاهش بیشتر ساعات مدیریت فشار کمک کند.
تسنیم: مصرف آب شرب همدان در روزهای گرم سال به چه میزان میرسد و آیا نسبت به سال گذشته تغییر محسوسی داشته است؟
بختیاریفر: میزان مصرف در روزهای مختلف، بسته به دمای هوا، تعطیلات و شرایط روز متفاوت است. بهطور طبیعی هرچه دما افزایش پیدا کند، مصرف آب نیز بیشتر میشود و افزایش هر درجه دما میتواند حدود 5 تا 10 درصد افزایش مصرف را به دنبال داشته باشد.
با وجود افزایش دما نسبت به سال گذشته، افزایش تعداد مشترکان و کاهش منابع تأمین، با اقداماتی که شرکت آب و فاضلاب در حوزه مدیریت فشار و نصب تجهیزات کنترل فشار در شبکه انجام داده، توانستهایم حدود 8 درصد کاهش مصرف نسبت به سال گذشته داشته باشیم.
این کاهش مصرف در شرایطی اتفاق افتاده که از یک سو هوا گرمتر بوده و از سوی دیگر منابع تأمین نسبت به سال قبل محدودتر شده است؛ بنابراین مدیریت مصرف و مدیریت فشار در شبکه نقش مؤثری در کنترل شرایط داشته است.
تسنیم: برای جلوگیری از تشدید تنش آبی، چه پروژههایی در حال اجراست؟
بختیاریفر: مجموعهای از پروژهها برای افزایش ظرفیت و پایداری تأمین آب تعریف شده است. بخشی از این پروژهها بر عهده شرکت آب منطقهای و بخشی نیز بر عهده شرکت آب و فاضلاب قرار دارد.
یکی از طرحهای مهم، استفاده از ظرفیت رودخانه دره مرادبیگ در فصل غیرزراعی است که اجرای آن در حوزه وظایف شرکت آب منطقهای قرار دارد. همچنین تعدادی چاه پدافندی در سالهای گذشته حفاری شده که بخشی از آنها وارد مدار شده و برای تعدادی دیگر نیز باید اقدامات لازم برای بهرهبرداری انجام شود.
از سوی دیگر، شرکت آب و فاضلاب در ماههای اخیر عملیات حفاری چهار حلقه چاه جدید را در مناطق مختلف از جمله آقحصار و دشت بهار انجام داده است که بخشی از برنامه افزایش ظرفیت منابع تأمین آب محسوب میشود.
تسنیم: یکی از پروژههای مهم آبفا، افزایش ظرفیت تصفیهخانه آب عباسآباد است. این پروژه چه وضعیتی دارد؟
بختیاریفر: افزایش ظرفیت تصفیهخانه آب عباسآباد یکی از پروژههای مهم شرکت آب و فاضلاب است. هدف این پروژه، افزایش ظرفیت برداشت آب از رودخانه عباسآباد و تصفیه آن است تا بتوانیم ظرفیت تأمین آب را افزایش دهیم.
پیمانکار پروژه در سال گذشته انتخاب شد و پس از تحویل زمین و پرداخت پیشپرداخت، عملیات اجرایی آغاز شده است. این پروژه از طرحهایی است که میتواند در افزایش ظرفیت منابع تأمین آب شهر نقش مؤثری داشته باشد.
تسنیم: پروژه زونبندی و اتصال مخازن آب چه تأثیری بر پایداری شبکه خواهد داشت؟
بختیاریفر: یکی از پروژههای مهم، ایجاد ارتباط بین زونهای مختلف آب سطحی و زیرزمینی است. در حال حاضر این ارتباط به شکل کامل وجود ندارد و به همین دلیل امکان استفاده انعطافپذیر از منابع مختلف محدود است.
با اجرای این پروژه، میتوانیم در مواقع نیاز، از یک منبع برای پوشش بخش وسیعتری از شهر استفاده کنیم. به عبارت دیگر، در صورت مناسب بودن شرایط سد اکباتان میتوان ظرفیت آب سطحی را برای بخش بیشتری از شهر به کار گرفت و در شرایط مناسب بودن تالوار نیز امکان استفاده گستردهتر از آن فراهم خواهد شد.
این طرح در واقع انعطافپذیری شبکه را افزایش میدهد و میتواند یکی از اقدامات مهم برای مدیریت منابع مختلف در شرایط تنش آبی باشد.
تسنیم: با توجه به مجموعه اقدامات انجامشده، مردم چه زمانی میتوانند اثر ملموس این تصمیمات را در زندگی روزمره خود ببینند؟
بختیاریفر: بخشی از آثار تصمیمات همین حالا نیز برای مردم قابل مشاهده است. کاهش دو ساعت از زمان مدیریت فشار، از روز بعد از اجرای تصمیمات اعمال شد و شهروندان عملاً این تغییر را در ساعات مدیریت فشار مشاهده کردند.
اما برای اینکه این روند ادامه پیدا کند، باید همزمان چند عامل اتفاق بیفتد؛ افزایش منابع تأمین، کاهش مصرف، بهرهبرداری از پروژههای جدید و مدیریت صحیح شبکه. هر میزان که ظرفیت منابع افزایش پیدا کند، امکان کاهش بیشتر ساعات مدیریت فشار نیز فراهم خواهد شد.
تسنیم: در نهایت، اگر بخواهیم یک جمعبندی از وضعیت آب همدان داشته باشیم، آیا میتوان گفت بحران فعلی صرفاً با مدیریت مصرف حل میشود؟
بختیاریفر: مدیریت مصرف بخش مهمی از راهکار است، اما بهتنهایی کافی نیست. در شرایط فعلی، باید همزمان روی سه محور حرکت کنیم؛ نخست مدیریت مصرف و جلوگیری از مصارف غیرضروری، دوم افزایش و تقویت منابع موجود و سوم ایجاد منابع پایدار برای آینده.
مردم باید در مصرف آب همکاری کنند، بهویژه در ساعات اوج مصرف، اما در کنار آن دستگاههای متولی نیز باید برای تأمین آب پایدار و بلندمدت همدان تصمیمهای اساسی بگیرند. منابع موجود محدود است و نمیتوان انتظار داشت با همان منابع، در شرایط افزایش دما، کاهش بارندگی و افت منابع زیرزمینی، نیاز شهر برای سالهای آینده بدون برنامه جدید تأمین شود.
بنابراین مسئله آب همدان نیازمند یک نگاه بلندمدت، هماهنگی بین دستگاهها و اجرای همزمان پروژههای تأمین و مدیریت مصرف است. هدف باید این باشد که قبل از رسیدن به مرحله بحران، منابع جایگزین و پایدار برای شهر پیشبینی و اجرا شده باشد.
انتهای پیام/