به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، ارمنستان در مقطع کنونی در حال تجربه یک دوره گذار و تحول بنیادین در حوزه زیرساختهای کلان خود است.
در این فرآیند گذار، تقریباً تمامی ابعاد حیاتی کشور دستخوش تغییرات اساسی شده است؛ از شبکههای حملونقل و تأمین مسکن گرفته تا حوزههای راهبردی نظیر تأمین انرژی، تصفیه و مدیریت منابع آب، زیرساختهای بهداشتی و درمانی و در نهایت، توسعه محیط دیجیتال و فناوری اطلاعات. بررسی دقیق این روندها نشان میدهد که دولت ایروان استراتژی توسعه زیرساختی جدیدی را با اولویتهای مشخص ژئوپلیتیک و اقتصادی در دستور کار خود قرار داده است.
واقعیت میدانی و تاریخی ارمنستان نشان میدهد که در حال حاضر، تقریباً تمام زیرساختهای کلیدی و حیاتی این کشور از جمله شبکههای انتقال گاز، خطوط راهآهن و تنها نیروگاه اتمی این کشور، یا به دست شرکتهای روسی ساخته شدهاند و یا هماکنون تحت کنترل مستقیم و انحصاری آنها قرار دارند.
در چنین شرایطی، جایگزین کردن روسیه با شرکای جدید غربی اعم از آمریکا و اتحادیه اروپا، پروژهای نیست که یکشبه محقق شود؛ بلکه در صورت تحقق، روندی است که دههها به طول خواهد انجامید و نیازمند تزریق میلیاردها دلار سرمایهگذاری خارجی است.
از همین رو، استراتژی فعلی و عملگرایانه ارمنستان بر این محور استوار شده که با کاهش محسوس هزینهها و بودجههای نظامی، منابع مالی کشور را به سمت بومیسازی و استقرار فناوریهای نوین دیجیتال و توسعه منابع انرژی تجدیدپذیر و سبز هدایت کند.
سه ستون اصلی در معماری نوین زیرساختهای ارمنستان
دولت ارمنستان در تلاش است تا به صورت همزمان، سه جهتگیری کلان و جاهطلبانه را پیش ببرد؛ اهدافی که اگرچه ترکیب و اجرای همزمان آنها بسیار دشوار مینماید، اما از نگاه مقامات ایروان کاملاً امکانپذیر است:
نخست؛ تکمیل، بازسازی و نوسازی زیرساختهای پایهای و بنیادین که عمدتاً میراث دوران اتحاد جماهیر شوروی هستند (نظیر جادههای مواصلاتی، مترو، شبکههای آبرسانی و بیمارستانها). این زیرساختها به دلیل دههها محاصره ترانزیتی و درگیری در جنگهای طولانی و بیحاصل، دچار عقبماندگیهای جدی و فرسودگی شدهاند.
دوم؛ تغییر آرایش شرکای راهبردی. ایروان به دنبال آن است تا وزن و سهم سرمایههای روسی را در بخشهای کلیدی حملونقل و انرژی به طرز چشمگیری کاهش داده و در مقابل، فضا را برای ورود سرمایهها و مشارکت آمریکا، اتحادیه اروپا، چین، هند و ایران باز کند.
سوم؛ تشدید و تسریع روند دیجیتالی شدن کشور. این رویکرد شامل استقرار همهجانبه کارخانههای مبتنی بر هوش مصنوعی، توسعه مراکز داده (دیتا سنترها) و گسترش نیروگاههای خورشیدی در سراسر کشور است.
توسعه ناوگان شهری و تناقض در تأمینکنندگان قطار شهری
پروژه توسعه و نوسازی متروی ایروان که برای چندین دهه متوالی در رکود به سر میبرد و هیچگونه توسعه فیزیکی را تجربه نکرده بود، سرانجام در مسیر تأمین مالی قرار گرفته است.
در بودجه سال 2026 میلادی، مبلغی بالغ بر 5.5 میلیارد درام (معادل 14 میلیون دلار) برای این بخش تخصیص یافته است. از این رقم، 2 میلیارد درام به پروژه احداث ایستگاه جدید «آچاپنیاک» در بخش شمال غربی پایتخت، 2.5 میلیارد درام برای نوسازی و بهروزرسانی زیرساختهای خطوط فعال فعلی و 1 میلیارد درام نیز جهت توسعه کمی و کیفی خدمات حملونقل مسافران اختصاص یافته است.
نکته قابل تأمل در این میان آن است که با وجود رویکرد غربگرایانه ایروان، طراحی ایستگاه جدید توسط مؤسسه روسی «متروگیپروترانس» انجام شده و تأمینکننده قطارهای جدید نیز احتمالاً شرکت روسی «ترانسماشهولدینگ» خواهد بود.
در حوزه حملونقل عمومی رو زمینی نیز تحولات چشمگیری در جریان است. از اول ژانویه سال 2025 میلادی، پرداخت نقدی کرایه در تمامی اتوبوسها، ترولیبوسها و شبکه مترو به طور کامل لغو شده و یک سیستم یکپارچه پرداخت الکترونیکی و بدون پول نقد جایگزین آن شده است. همچنین برنامهریزیهای کلانی برای جایگزینی ناوگان فعلی با اتوبوسهای تمامالکتریکی در سطح شهرهای ارمنستان در دست اقدام است.
کریدورهای ترانزیتی بینالمللی و خروج از انزوای جغرافیایی
در بخش ترانزیت، ارمنستان در حال طراحی و اجرای کریدورهای حملونقل استراتژیکی است که این کشور را از شرق به غرب و از شمال به جنوب قطع میکنند. این شریانهای مواصلاتی به گونهای طراحی شدهاند که ارتباطات ترانزیتی یکپارچه، روان و بدون وقفهای را میان مرزهای ارمنستان و مناطق پیرامونی فراهم سازند؛ به نحوی که خودروهای سنگین ترانزیتی بدون نیاز به ورود به بافت شهری و با استفاده از جادههای کمربندی و میانبرها، محمولههای خود را به سرعت جابهجا کنند.
معمای انرژی ایروان و رونمایی از مسیر گازی ترامپ
ارمنستان در حال حاضر یکی از وابستهترین کشورهای جهان به گاز طبیعی است. آمارها نشان میدهد که نزدیک به 96 درصد از منازل مسکونی این کشور به شبکه گازرسانی متصل هستند و 43 درصد از کل برق تولیدی کشور نیز توسط نیروگاههای حرارتیِ گازسوز تأمین میشود.
تنها تأمینکننده گاز این کشور شرکت «گازپروم ارمنستان» (از شرکتهای تابعه غول انرژی روسیه، گازپروم) است که مالکیت مطلق تمام شبکه انتقال گاز کشور را در اختیار دارد.
در مواجهه با این انحصار، استراتژی انرژی ارمنستان برای دوره زمانی 2026 تا 2040 میلادی اهداف بلندی را ترسیم کرده است؛ از جمله تولید 2000 مگاوات برق از منابع خورشیدی و بادی تا سال 2040 و احداث ایستگاههای ذخیرهسازی انرژی با ظرفیت کل 800 مگاوات تا سال 2031.
اما در کنار این برنامههای سبز، نیکول پاشینیان، نخستوزیر ارمنستان، در اظهاراتی مهم و قابل توجه از طرح احداث یک خط لوله گاز ترانزیتی در امتداد «مسیر ترامپ» (Trump Route) برای انتقال سوخت آبی (گاز طبیعی) متعلق به جمهوری آذربایجان خبر داده است؛ موضوعی که میتواند معادلات انرژی در قفقاز جنوبی را با پیچیدگیهای جدیدی روبهرو سازد.
رشد بودجههای اجتماعی در سایه کاهش هزینههای دفاعی
رویکرد دولت در تخصیص بودجهها نیز نشان از تغییر اولویتهای حاکمیتی دارد. در سال جاری، هزینههای تخصیصیافته به بخش آموزش با رشدی 21 درصدی به رقم 361.6 میلیارد درام رسیده که بخش اعظم آن صرف احداث مدارس و مهدکودکهای جدید خواهد شد.
در حوزه بهداشت و درمان نیز شاهد رشد 26.3 درصدی بودجه (رسیدن به رقم 212.4 میلیارد درام) برای ساخت بیمارستانها و پلیکلینیکهای مدرن هستیم.
این در حالی است که بودجه بخش دفاعی کشور با کاهش 15.3 درصدی مواجه شده است. در راستای تمرکززدایی از پایتخت، حدود 40 مرکز درمانی و پزشکی، از درمانگاههای کوچک در مناطق روستایی گرفته تا مجتمعهای بزرگ بیمارستانی، در سراسر کشور در حال ساخت است تا نیاز ساکنان مناطق دورافتاده به سفر درمانی به ایروان برطرف شود.
در کنار این ساختوسازها، برای نخستین بار از زمان فروپاشی شوروی و به لطف ورود فناوریهای نوین عمرانی، استانداردهای ساختوساز مقاوم در برابر زلزله در ارمنستان بازنگری و اصلاح شده است. بر اساس مقررات جدید، از این پس مراکز پیشدبستانی تا 4 طبقه (به جای 3 طبقه پیشین)، مدارس تا 5 طبقه و مراکز درمانی و بیمارستانی تا 9 طبقه مجوز ساخت خواهند داشت.
بحران زیستمحیطی دریاچه سوان و پروژههای مدیریت آب
در حوزه محیط زیست و مدیریت منابع آب، برنامههای گستردهای برای بازسازی خطوط انتقال آب و احداث سیستمهای آبرسانی استاندارد در جوامع روستایی در حال اجراست.
عملیات اجرایی در مناطقی نظیر مرتساوان، آرینج، آزاتاموت و سه ناحیه در استان آرماویر به شدت پیگیری میشود. پروژههای مشابهی نیز در استان راهبردی سیونیک در دست انجام است، اما قلب تپنده برنامههای توسعه زیرساختهای آبی ارمنستان، نجات دریاچه «سوان» است.
پروژه حیاتی «مدیریت فاضلاب حوضه آبریز دریاچه سوان» که از اول جولای 2026 تصویب و اجرایی شده، یک طرح مدرنسازی سهمرحلهای را برای تأسیسات تصفیه آب در نظر گرفته است؛ از ارتقای تصفیه بیولوژیکی در ایستگاههای فعال کنونی تا احداث سیستمهای تصفیه کاملاً مستقل برای روستاهای کوچک.
اجرای این طرح از اهمیتی استراتژیک برخوردار است، چرا که دریاچه سوان به عنوان اصلیترین و حیاتیترین منبع تأمین آب شیرین ارمنستان شناخته میشود، اما اکوسیستم شکننده آن طی دهههای گذشته به دلیل سوءمدیریت دچار تخریب و زوال شدید شده است.
پرش فناورانه؛ تأسیس کارخانه هوش مصنوعی آمریکایی در ارمنستان
در حوزه فناوریهای پیشرفته، نیکول پاشینیان در تاریخ 8 آگوست 2026 کارخانه پیشرفته هوش مصنوعی «فایربِرد» (Firebird AI) را در نزدیکی شهر هرازدان افتتاح کرد.
پاشینیان از همان ابتدای دوران زمامداری خود، همواره فناوری اطلاعات (IT) را به عنوان جایگزینی مطمئن برای بخشهای سنتی اقتصاد یعنی کشاورزی و معدن (که دو ستون اصلی و تاریخی اقتصاد ارمنستان بودهاند) معرفی کرده است.
احداث کارخانه هوش مصنوعی فایربِرد، در واقع یک فرصت طلایی و یک جهش بزرگ برای ارمنستان محسوب میشود تا در روند دیجیتالی کردن اقتصاد و تمامی بخشهای تولیدی و خدماتی خود، پلههای ترقی را به سرعت طی کند.
مقامات ایروان تأکید دارند که این پروژه صرفاً یک برونسپاری ساده نرمافزاری نیست، بلکه گامی بلند در راستای ایجاد یک زیرساخت بومی هوش مصنوعی در سطح و استانداردهای جهانی است که میتواند چهره اقتصادی این کشور را در منطقه دگرگون سازد.
انتهای پیام/