به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، چهارده قرن از روزی که پیامبر اسلام(ص) در میان مردم مکه دیده به جهان گشود میگذرد، اما برخی از سخنان او انگار برای زندگی امروز نوشته شدهاند؛ برای جوانی که ساعتها میان پیامها، پستها و استوریها جابهجا میشود، برای کسی که زیر فشار مقایسه و رقابت قرار گرفته، شکست را تجربه کرده یا از آیندهاش میترسد و برای نسلی که گاهی در شلوغی ارتباطات، بیش از هر زمان دیگری از هم دور شده است.
شاید اگر کسی امروز از فاصله میان زندگی مدرن و سخنان پیامبری که قرنها پیش میزیست بپرسد، پاسخ را بتوان در همین جملههای کوتاه یافت؛ جملههایی که هنوز میتوانند از صفحه تلفن همراه یک جوان آغاز شوند و تا انتخاب مسیر زندگی او ادامه پیدا کنند. پیامبر اکرم(ص) در سخنان خود، بارها از زبان، تلاش، مسئولیت، مهربانی و یاریرساندن به دیگران گفته است؛ مفاهیمی که با وجود گذشت قرنها، از مسائل اصلی زندگی نسل امروز نیز به شمار میروند.
«یا حرف خوب بزن یا سکوت کن»؛ نسخهای برای عصر کامنتها
«مَنْ کانَ یُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْیَوْمِ الآخِرِ فَلْیَقُلْ خَیْراً أَوْ لِیَصْمُتْ»؛ پیامبر اکرم(ص) فرمودند کسی که به خدا و روز قیامت ایمان دارد، سخن نیک بگوید یا سکوت کند. شاید این حدیث کوتاه، در روزگاری که هر انسان با چند کلیک میتواند درباره زندگی دیگران نظر بدهد، پیام ویژهتری پیدا کرده باشد. امروز یک کامنت، یک پیام، یک توییت یا یک استوری میتواند کسی را خوشحال کند، اما میتواند به همان اندازه، زخمی بر روح او بگذارد؛ زخمی که گاهی از یک جمله آغاز میشود و تا مدتها باقی میماند.
جوان امروز پیش از آنکه چیزی را منتشر کند یا درباره کسی قضاوت کند، میتواند یک پرسش ساده را از خود بپرسد؛ آیا آنچه مینویسم خیر است؟ آیا به آگاهی، آرامش یا حل یک مسئله کمک میکند یا تنها خشم، تحقیر و تنش بیشتری تولید خواهد کرد؟ شاید یکی از کاربردیترین درسهای این حدیث برای زندگی امروز، همین توقف کوتاه پیش از فشردن دکمه ارسال باشد.
وقتی دست به صفحه کلید میرسد
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی دیگر فرمودند: «المُسْلِمُ مَنْ سَلِمَ المُسْلِمُونَ مِنْ لِسانِهِ وَیَدِهِ»؛ مسلمان کسی است که مسلمانان از زبان و دست او در امان باشند.اگر زمانی مصداق آسیب رساندن با دست، تنها رفتار فیزیکی بود، امروز میتوان درباره شکل تازهای از این آسیب نیز فکر کرد؛ دستی که با آن یک پیام ارسال میشود، صفحه کلیدی که با آن آبروی کسی هدف قرار میگیرد یا تلفن همراهی که میتواند شایعهای را در چند دقیقه میان هزاران نفر منتشر کند.
در جهان امروز، گاهی انسان با یک انتشار ساده، در آسیبی شریک میشود که حتی آغازگر آن نبوده است. بازنشر یک فیلم خصوصی، انتشار خبری بدون اطمینان از صحت آن، تمسخر ظاهر افراد و ساختن موجهای مجازی علیه یک انسان، همه میتواند این پرسش را پیش روی نسل امروز قرار دهد که آیا دیگران واقعاً از زبان و دست ما در امان هستند؟
این نگاه، استفاده از فضای مجازی را به مسئلهای اخلاقی تبدیل میکند؛ جایی که آزادی بیان با مسئولیت نسبت به آبرو و آرامش دیگران همراه میشود و هر کاربر، پیش از ارسال و بازنشر، مسئولیت انتخاب خود را میپذیرد.
پیامبر(ص) و جوانی که آیندهاش مبهم است
در حدیثی دیگر، پیامبر اکرم(ص) فرمودند: «المُؤْمِنُ القَوِیُّ خَیْرٌ وَأَحَبُّ إِلَى اللَّهِ مِنَ المُؤْمِنِ الضَّعِیفِ... احْرِصْ عَلَى مَا یَنْفَعُكَ وَاسْتَعِنْ بِاللَّهِ وَلَا تَعْجَزْ»؛ مؤمن نیرومند نزد خداوند بهتر و محبوبتر است، البته در هر دو خیر وجود دارد؛ بر آنچه برایت سودمند است حریص باش، از خدا یاری بخواه و ناتوان مشو.
برای جوانی که میان انتخاب رشته، یافتن شغل، یادگیری مهارت و ساختن آینده خود سرگردان است، شاید مهمترین بخش این سخن، تأکید بر آنچه سودمند است باشد. زندگی امروز، انسان را با انبوهی از انتخابها و راههای ظاهراً جذاب روبهرو میکند، اما هر انتخابی الزاماً به رشد او منتهی نمیشود.
این حدیث، جوان را به حرکت دعوت میکند؛ نه به نشستن و انتظار کشیدن برای تغییر شرایط. درس خواندن، یاد گرفتن یک مهارت، کسب تجربه، ساختن مسیر شغلی و تلاش برای بهتر شدن، میتواند مصداق همان حرکت به سوی چیزی باشد که برای انسان سودمند است.
در ادامه این حدیث، یک پیام مهم دیگر نیز وجود دارد؛ «وَلَا تَعْجَزْ». شکست، پایان راه نیست و اشتباه، به معنای ناتوانی دائمی نیست. جوانی که در آزمونی موفق نشده، در کسبوکاری شکست خورده یا در رسیدن به هدفش با تأخیر مواجه شده، میتواند بار دیگر برخیزد و مسیر تازهای را آغاز کند.
شاید برای نسل جوانی که گاهی خود را با موفقیتهای ظاهری دیگران در شبکههای اجتماعی مقایسه میکند، این نگاه بیش از هر زمان دیگری ضروری باشد.
کمک به دیگران؛ مسئولیت اجتماعی یا انتخاب شخصی؟
پیامبر اکرم(ص) در حدیثی فرمودند: «مَنْ نَفَّسَ عَنْ مُؤْمِنٍ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ الدُّنْیَا نَفَّسَ اللَّهُ عَنْهُ كُرْبَةً مِنْ كُرَبِ یَوْمِ الْقِیَامَةِ»؛ هر کس گرفتاری مؤمنی را در دنیا برطرف کند، خداوند گرفتاریای از گرفتاریهای روز قیامت او را برطرف میکند.
این حدیث، مسئولیت اجتماعی را از یک مفهوم بزرگ و دور از دسترس به رفتارهای کوچک روزمره نزدیک میکند. کمک به یک همدانشگاهی برای یادگیری یک درس، معرفی فرصت شغلی به دوستی که به دنبال کار است، حمایت از یک کسبوکار کوچک، گوش دادن به فردی که در شرایط سختی قرار دارد و کمک به حل یک مشکل، میتواند شکلهایی از همین گرهگشایی باشد.
نسل جوان امروز بیش از هر زمان دیگری به ارتباط متصل است، اما اتصال لزوماً به معنای همدلی نیست. پیامبر(ص) در این حدیث، جامعهای را ترسیم میکند که در آن انسانها تنها به موفقیت فردی خود نمیاندیشند و توان، دانش و فرصتهایشان را برای کمک به دیگران نیز به کار میگیرند.
وقتی خشونت به یک عادت تبدیل میشود
«الرَّاحِمُونَ یَرْحَمُهُمُ الرَّحْمَنُ، ارْحَمُوا مَنْ فِی الْأَرْضِ یَرْحَمْكُمْ مَنْ فِی السَّمَاءِ»؛ مهربانان مورد رحمت خدای مهربان قرار میگیرند؛ به اهل زمین رحم کنید تا آن که در آسمان است به شما رحم کند.این سخن پیامبر(ص) در دنیایی که بسیاری از انسانها زیر فشار مشکلات اقتصادی، اضطراب، رقابت و نگرانی از آینده قرار دارند، میتواند یادآور یک نیاز فراموششده باشد؛ مهربانی.
مهربانی همیشه به معنای یک اقدام بزرگ نیست. گاهی از قضاوت نکردن کسی که شرایطش را نمیدانیم آغاز میشود، گاهی در یک پاسخ محترمانه، یک همراهی ساده یا کمک به انسانی که نیازمند است. حتی رفتار با حیوانات و محیطزیست نیز میتواند در گستره همین نگاه مورد توجه قرار گیرد؛ نگاهی که انسان را به دلسوزی برای آنچه بر زمین است فرامیخواند.
در جامعهای که گاهی تندی و تحقیر به رفتار عادی تبدیل میشود، شاید جوان امروز بیش از هر زمان دیگری بتواند با انتخاب آگاهانه مهربانی، این چرخه را تغییر دهد؛ نه از سر ضعف، بلکه به عنوان یک انتخاب اخلاقی و نشانهای از قدرت درونی.
احادیثی که قرار نیست در قاب بمانند
سخنان پیامبر اکرم(ص) تنها برای خواندن در مناسبتها و نوشتن روی دیوارها نیستند؛ این جملهها میتوانند به پرسشهایی درباره زندگی امروز پاسخ دهند. وقتی پیامبر(ص) از سخن نیک میگوید، میتوان آن را به فرهنگ گفتوگو در شبکههای اجتماعی پیوند زد؛ وقتی از در امان بودن مردم از زبان و دست انسان سخن میگوید، میتوان مسئولیت رفتار مجازی را به یاد آورد و وقتی از تلاش برای آنچه سودمند است میگوید، میتوان به ساختن آینده و برخاستن پس از شکست فکر کرد.
شاید راز ماندگاری این سخنان نیز در همین باشد؛ اینکه با تغییر زمان، اصل نیازهای انسان چندان تغییر نکرده است. انسان امروز همچنان به اخلاق در گفتار، امید پس از شکست، تلاش برای ساختن آینده، مهربانی و کمک به دیگران نیاز دارد.
جوانی، فرصتی برای ساختن فرداست و شاید بهره گرفتن از میراث پیامبر اکرم(ص)، پیش از آنکه در حفظ کردن جملههای تاریخی خلاصه شود، در این پرسش ساده معنا پیدا کند؛ امروز چه بخشی از رفتار من میتواند به یکی از این سخنان نزدیکتر باشد؟
در روز میلاد پیامبر رحمت(ص)، شاید بهترین بزرگداشت این باشد که هر کدام از ما، یک حدیث را از کتابها بیرون بیاوریم و وارد زندگی کنیم؛ از کامنتی که نمینویسیم تا دستی که برای کمک به دیگری دراز میکنیم و از شکستی که دوباره پس از آن بلند میشویم تا راهی که برای ساختن آینده خود انتخاب میکنیم.
انتهای پیام/