به گزارش گروه امام و رهبری خبرگزاری تسنیم، سالروز ولادت باسرسعادت بهانه خلقت، حضرت خاتمالانبیاء و المرسلین، محمد مصطفی (صلیالله) مجال مناسبی برای تامل و اندیشه در سیره و خصال نورانی آن حضرت است. پیامبری که به تعبیر رهبر شهید انقلاب اسلامی، «یک وجود کهکشانوار است و در او هزاران نقطهی درخشندهی فضیلت وجود دارد» 1385/01/01. پیغمبری که از منظر رهبر شهید انقلاب اسلامی، «همه تاریخ را مسخّرِ فکر خود کرد و روی آن اثر گذاشت» 1380/02/28.
یکی از برترین راههای شناخت سیره و خصال پیامبر اکرم (صلیالله) مراجعه به بیانات رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیتالله العظمی سیدعلی خامنهای (ره) است. بیانات امام شهید درباره حضرت ختمی مرتبت (صلیالله) سرشار از معارف و تعابیر نغز و ژرف و حکیمانه است که تامل در آنها باب نیل به معرفتی تازه حول وجود نازنین پیغمبر اسلام (صلیالله) را پیشروی انسان میگشاید.
از منظر شهید خامنهای (ره)، پیامبر اکرم (صلیالله) تنها فرستادهای از جانب خداوند نیستند، بلکه شخصیتی جامع و الگویی کامل برای همه ابعاد زندگی انسان به شمار میروند. ایشان در سخنان خود، سیره و شخصیت حضرت محمد (صلیالله) را الگویی عملی برای امت اسلامی معرفی میکنند که میتواند در مواجهه با مسائل و چالشهای فردی، اجتماعی و سیاسی مورد توجه آحاد انسانها قرار گیرد. از این منظر، پیغمبر اسلام (صلیالله) نه فقط در عرصه عبادی بلکه در ساحات گوناگون دیگر اعم از اخلاق، شیوه رفتار با مردم، مدیریت جامعه و نحوه رهبری هم الگویی تام و تمام محسوب میشوند.
رهبر شهید انقلاب اسلامی با اشاره به آیه شریفه «لَکُمْ فِی رَسُولِ اللَّهِ أُسْوَةٌ حَسَنَةٌ» تأکید میفرمایند که زندگی و شخصیت پیامبر اعظم (صلیالله) برای همه دورههای تاریخ اسلام، درس و الگویی ماندگار است. بر این اساس، پیروی از پیامبر (صلیالله) باید در همه عرصههای زندگی انسان جاری و ساری شود؛ از روابط اجتماعی و معاشرت با دیگران گرفته تا معاملات و اداره جامعه. از دیدگاه شهید خامنهای (ره)، جامعه اسلامی بدون توجه به این الگوی جامع، نمیتواند به سعادت حقیقی دست پیدا کند. پیامبر اکرم (صلیالله) با برخورداری از ظرفیت عظیم انسانی و نورانیت الهی، شخصیتی یگانه در عالم وجود محسوب میشوند و شناخت صحیح و عمیق ایشان میتواند زمینهساز وحدت، پیشرفت، نشاط و خروج امت اسلامی از رخوت باشد؛ چه اینکه رهبر شهید بر این نکته میورزند: «نام، یاد، زندگی، سیره و تعالیم پیغمبر میتواند امت اسلامی را از رخوت خارج کند، به او نشاط بدهد.»1386/12/22
در نگاه رهبر شهید انقلاب، برانگیخته شدن حضرت محمد (صلیالله) به مرتبه رفیع پیامبری، یکی از مهمترین نقاط عطف تاریخ بشریت است؛ زیرا توحید را از یک اعتقاد صرف، به شیوهای عملی برای زندگی انسانها بدل ساخت. آن هم در شرایط بسیار دشوار و نامطلوبی که جامعه جاهلی با آن دست و پنجه نرم میکرده و مملو از بتپرستی، ظلم و استثمار بوده است. در چنین شرایطی، پیامبر (صلیالله) از رهگذر دعوت مردم به توحید، پایههای قوام جامعهای عادلانه را بنا نهادند و با دعوت مردم به حاکمیت خداوند، سلطه طاغوتها را کنار زدند. این همان مسیری بود که با تلاش و مجاهدت مثالزدنی پیامبر اعظم (صلیالله)، انسان را به سوی سعادت دنیا و آخرت رهنمون ساخت.
در همین حال رهبر شهید، انقلاب اسلامی را هم در امتداد همین مسیر تلقی فرموده و از آن با تعبیر «بعثتی دوباره» که اسلام پیدا کرده است، یاد میکنند. بر اساس این دیدگاه، مبارزه با استکبار جهانی تدا.م همان خطسیر نبوی است؛ خطسیری که سبب شد پیامبر اکرم (صلیالله) با تکیه بر ایمان و توکل به خداوند، در برابر قدرتهای بزرگ زمان خود بایستد و بر آنها فائق آید. پیامبر اکرم (صلیالله) در شرایطی مامور به انجام چنین تکلیف خطیری شد که تحولی اینگونه غیرممکن به نظر میرسید، اما سیره حضرت ختمیمرتبت (صلیالله) نشان داد که ایمان و اراده میتواند بر قدرتهای مادی جهان چیره شود.
صبر و استقامت در مسیر رسالت
یکی از برجستهترین خصایصی که شهید خامنهای در شخصیت پیامبر اکرم (صلیالله) مورد تأکید قرار میدهند، صبر و استقامت ایشان است. پیامبر (صلیالله) در طول زندگی خود با دشواریها و مصائب فراوانی مواجه شدند، اما هیچگاه در برابر مشکلات از هدف الهی خود دست نکشیدند. رهبر شهید در اینباره میفرمایند: «با استقامت پیامبر، در آنجایی که هیچ ذهنی گمان نمیبرد، خیمه مدنیّت ماندگار بشری در وسط صحراهای بیآب و علف عربستان برافراشته شد؛ «فلذلک فادع و استقم کما امرت» 1379/02/23. پیامبر اکرم (صلیالله) در دوران حضور در مکه، سالها آزار، فشار و تبعید را تحمل کردند و پس از تشکیل جامعه اسلامی در مدینه نیز با جنگها، دشمنیها و خیانتهای مختلف روبهرو شدند. با این حال، این مشکلات نتوانست ایشان را از ادامه مسیر بازدارد. صبر پیامبر (صلیالله) به معنای تسلیم شدن در برابر مشکلات نبود، بلکه نوعی مقاومت فعال و ممزوج با تدبیر بود که به کمک آن میتوانستند موانع را پشت سر گذاشته و مشکلات جامعه را مدیریت کنند. از دیدگاه رهبر شهید، این ویژگی میتواند برای مسلمانان امروز نیز سرمشقی شایسته باشد؛ بهخصوص در شرایطی که جامعه اسلامی با فشارهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی روبهروست، صبر و استقامت نبوی میتواند امید و پایداری بیافریند و از تفرق امت جلوگیری کند.
رحمت، محبت و رأفت به مردم
رحمت و محبت پیامبر اکرم (صلیالله) نسبت به مردم، یکی دیگر از خصالی است که جایگاه ویژهای در بیانات امام شهید امت دارد. پیامبر (صلیالله) نسبت به مردم، بهخصوص یتیمان و مستضعفان، محبت و رأفت فراوانی داشتند و همواره آنان را مورد حمایت و سرپرستی قرار میدادند. رهبر شهید در اینباره میفرمایند: «سیرهی پیغمبر این است که با فقرا و با ضعفا و مانند اینها کنار میآمد. به شئون ظاهری و آن چیزهایی که به حسب ظاهر موجب جلال و شوکت و این چیزها است، اهمّیّتی نمیداد» 1398/10/03. ایشان همچنین در این زمینه به آیه شریفه «قَدْ جَاءَکُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِکُمْ عَزِیزٌ عَلَیْهِ مَا عَنِتُّمْ حَرِیصٌ عَلَیْکُمْ بِالْمُؤْمِنِینَ رَءُوفٌ رَحِیمٌ» اشاره میکنند. این آیه حاکی از آن است که پیامبر (صلیالله) نسبت به رنج و مشکلات امت خود بیتفاوت نبودند و با دلسوزی و مهربانی برای هدایت مردم تلاش میکردند. چنین رحمتی محدود به مسلمانان نبود و در مفهوم «رحمة للعالمین» جلوهای جهانی به خود گرفت. از نظر امام شهید خامنهای، محبت و رأفت نبوی میتواند عنصری برای تقویت وحدت اسلامی باشد. در شرایطی که دشمنان اسلام و ایران در پی ایجاد اختلاف و تفرقه میان مسلمانان هستند، الگو گرفتن از منش پیامبر (صلیالله) میتواند روح برادری و همدلی را در جوامع اسلامی تقویت کند. حمایت از یتیمان و مستضعفان هم از دیگر جنبههای مهم سیره نبوی است که میتواند الگویی برای بسط عدالت اجتماعی در دنیای امروز باشد.
امانتداری و اعتماد اجتماعی
امانتداری از دیگر صفات برجسته پیامبر اکرم (صلیالله) به شمار میآید؛ صفتی که حتی پیش از آغاز رسالت نیز به آن شهرت داشتند. مشرکان مکه، با وجود مخالفت با دعوت پیامبر (صلیالله)، اموال خود را نزد ایشان به امانت میگذاشتند و لقب «امین» را به آن حضرت داده بودند. شهید خامنهای در توصیف این ویژگی پیامبر اکرم (صلیالله) میفرمایند: «پیغمبر ما قبل از نبوّت هم امین بود، هم داناترین بود، هم کریمتر و بااخلاقتر بود.» این سخن نشان میدهد که امانتداری و صداقت پیامبر (صلیالله) پیش از بعثت نیز برای مردم آشکار بود و همین ویژگی، اعتماد عمومی نسبت به ایشان را ایجاد کرده بود. از نگاه رهبر شهید، در جامعهای که فساد و بیاعتمادی میتواند روابط اجتماعی و اقتصادی را تضعیف کند، امانتداری اهمیت ویژهای دارد. این ویژگی تنها یک فضیلت اخلاقی نیست، بلکه در عرصه سیاسی و حکومتی نیز اهمیت دارد و مسئولان جامعه اسلامی باید در رفتار خود از سیره پیامبر (صلیالله) پیروی کنند.
تواضع و سادهزیستی
تواضع و فروتنی پیامبر اکرم (صلیالله) از دیگر جلوههای مهم شخصیت ایشان است که در بیانات شهید خامنهای هم مورد اهتمام قرار گرفته است. پیامبر (صلیالله) با وجود جایگاه والای معنوی و اجتماعی، هرگز فاصلهای میان خود و مردم ایجاد نمیکردند؛ بر زمین مینشستند، با بردگان غذا میخوردند و زندگی سادهای داشتند. این رفتار نشاندهنده آن بود که مقام و منزلت پیامبر (صلیالله) سبب خودبرتربینی و فاصله گرفتن ایشان از مردم نشده بود. رهبر شهید انقلاب، این تواضع و سادگی را از نشانههای الهی بودن رسالت پیامبر (صلیالله) میدانند و مسلمانان را به دوری از تجملگرایی دعوت میکنند. این ویژگی در عرصه رهبری جامعه نیز اهمیت فراوان دارد؛ زیرا تواضع، مانع شکلگیری روحیه خودبرتربینی شده و ارتباط و برادری میان مسئولان و مردم را تقویت میکند. از این جهت، سادهزیستی و فروتنی پیامبر (صلیالله) میتواند الگویی برای مدیران و مسئولین باشد.
شجاعت و ایستادگی در برابر دشمن
شجاعت پیامبر اکرم (ص) در میدانهای نبرد و در رویارویی با دشمنان، از دیگر ویژگیهایی است که شهید خامنهای بر آن تأکید دارند. پیامبر (ص) در شرایط مختلف با قدرت و شجاعت در برابر دشمن ایستادند و در جنگهایی مانند بدر و احد، این ویژگی به شکل آشکاری نمایان شد. از دیدگاه امام شهید، خط اصلی و مستمر زندگی پیامبر (صلیالله) را میتوان «مبارزه» دانست؛ مبارزهای که در کنار عاطفه و محبت نسبت به مردم، با قاطعیت در برابر متجاوزان همراه بود. حتی در آغاز دعوت اسلامی نیز ایستادگی بر اصل توحید و مقابله با نظام جاهلی، نیازمند شجاعت فراوان بود. این شجاعت برای مسلمانان امروز نیز اهمیت دارد و میتواند الگویی برای ایستادگی در برابر استکبار باشد. در این نگاه، شجاعت واقعی از ایمان سرچشمه میگیرد و میتواند جامعه اسلامی را در مسیر مقاومت و پیروزی در برابر دشمنان یاری کند.
حکمت و تدبیر مدیریت جامعه
پیامبر اکرم (صلیالله) علاوه بر ویژگیهای اخلاقی و معنوی، در اداره جامعه و هدایت مردم نیز از حکمت و دانایی برخوردار بودند. ایشان با تدبیر و مدیریت صحیح خویش توانستند جامعه اسلامی را شکل دهند، بحرانها را پشت سر بگذارند و انسانها را تربیت کنند. شهید خامنهای بر این نکته تأکید دارند که ولایت و حکومت پیامبر (صلیالله) از لوازم دین است و قرآن کریم نیز به این مسئله اشاره کرده است. ایشان در این زمینه میفرمایند: «اخلاق حکومتی پیامبر چنین است: در مقابل وسوسههای دشمن، هوشیار؛ در مقابل مؤمنین، خاکسار»1379/02/23. سیره نبوی ایجاب میکند که مدیریت جامعه اسلامی بر پایه عقلانیت، حکمت و توحید استوار باشد. از این منظر مشی مدیریتی پیامبر (صلیالله) میتواند برای تدبیر و تمشیت امور جوامع نیز الگو قرار گیرد؛ الگویی که در آن عقلانیت و باور توحیدی در کنار یکدیگر قرار گرفته و زمینه رشد و پیشرفت جامعه را فراهم میسازند.
عبادت و ارتباط عمیق با خداوند
بُعد معنوی شخصیت پیامبر (صلیالله) نیز در بیانات شهید خامنهای جایگاه مهمی دارد. عبادت و بندگی خداوند در زندگی پیامبر (صلیالله) به اندازهای عمیق بود که شبها به عبادت میپرداختند تا پاهایشان متورم میشد. این ارتباط عمیق با خداوند، یکی از منابع اصلی قدرت معنوی پیامبر (صلیالله) بود. از دیدگاه رهبر شهید، عبادت باید محور زندگی انسان قرار گیرد و اگر این بُعد در الگوگیری از پیامبر (صلیالله) نادیده گرفته شود، شناخت و پیروی از سیره ایشان کامل نخواهد بود. توجه به این خصلت، مسلمانان را به تقویت رابطه خود با خداوند دعوت میکند و موجب میشود انسان در برابر وسوسهها و انحرافات، استقامت بیشتری داشته باشد.
فصاحت و بلاغت بیان
توانایی پیامبر اکرم (ص) در سخنوری و بیان مفاهیم از دیگر ویژگیهای قابل توجه شخصیت ایشان محسوب میشود. بیان و خطابه فصیح و شیوا، یکی از ابزارهایی بود که پیامبر (ص) به وسیله آن توانستند پیام اسلام را به مردم منتقل کرده و دلها را به سوی حق جذب کنند. چه اینکه شهید خامنهای در این زمینه میفرمایند: «معرفی شخصیت پیامبر بزرگترین تبلیغ برای اسلام است.» از همینرو، رهبر شهید انقلاب اسلامی بر نقش نویسندگان و گویندگان در معرفی سیره و شخصیت پیامبر (صلیالله) تأکید وافر دارند و آنان را به تبیین صحیح و هرچه جذابتر سیره نبوی دعوت میکنند.
در تحلیل نهایی باید گفت که از نگاه شهید خامنهای (ره)، شخصیت پیامبر اکرم (صلیالله) مجموعهای از خصوصیات جدا از هم نیست، بلکه منشوری هماهنگ و بههمپیوسته از صفات انسانی، اخلاقی، معنوی، اجتماعی و سیاسی است. صبر و استقامت، محبت و رأفت، امانتداری، تواضع، شجاعت، حکمت، عبادت و توانایی در بیان و... از پیامبر اکرم (صلیالله) الگویی جامع برای همیشه انسانها و جوامع ساخته است. لذا تأکید رهبر شهید انقلاب بر شناخت و معرفی پیامبر اکرم (ص)، به منزله دعوت به سیرهای است که بر پایه توحید، عدالت، رحمت و مبارزه با ظلم و طاغوت شکل گرفته است. چه اینکه ایشان پیامبر اسلام (صلیالله) را الگویی کافی برای دین و دنیای انسان امروز میدانند و در اینباره میفرمایند: «ما مسلمانها بر روی شخصیت پیغمبر اکرم اگر تمرکز و دقت کنیم، بخواهیم درس بگیریم، برای دین و دنیای ما کافی است.»1390/11/2
با توجه به مختصات خاص جهان اسلام در مقطع کنونی، پیروی از سیره ناب پیامبر اکرم (صلیالله) میتواند زمینهساز وحدت، عزت، همبستگی مسلمانان و ایستادگی ایشان در برابر ظلم و جور دشمنان باشد. سیره ناب نبی اسلام (صلیالله) نه فقط الگویی برای مسلمانان جهان، بلکه اسوهای حسنه و الهامبخش برای آحاد ابناء بشر با هر دین و آئینی است و مسیر ساخت جامعهای نمونه را ترسیم میسازد.
انتهای پیام/