به گزارش خبرگزاری تسنیم از همدان، مهرداد مشکینفام،عضو هیات علمی دانشگاه بوعلی سینا همدان عصر امروز در آیین تقدیر از برگزیدگان جشنواره «گلگویش همدانی» که همزمان با هفته همدان در عمارت دهلیز برگزار شد، با اشاره به وضعیت کنونی گویش همدانی اظهار کرد: بر اساس شاخصهای علمی، گویش فعلی همدان در معرض خطر شدید قرار دارد و تنها یک پله با انقراض فاصله دارد، بنابراین مهمترین راه برای حفظ آن، انتقال این گویش از نسلی به نسل دیگر است.
مشکین فام افزود: این گویش در شاخص انتقال زبانی دارای ضریب 2 است که این موضوع نشاندهنده اهمیت و ضرورت توجه جدی به حفظ آن است و اگر کودکان و نسل جدید به سمت استفاده از گویش همدانی نروند، این گویش بهصورت خودکار به سمت حذف و انقراض پیش خواهد رفت.
وی با بیان اینکه نشانههای حذف گویش همدانی حتی در محافل و میان شهروندان نیز قابل مشاهده است، گفت: یکی از عوامل اصلی حذف این گویش، مسئله پرستیژ و نگرش اجتماعی نسبت به استفاده از گویش محلی است. در برخی موارد این تصور وجود دارد که استفاده از گویش محلی از جایگاه اجتماعی فرد میکاهد و همین نگاه موجب فاصله گرفتن نسل جدید از گویش همدانی شده است، در حالی که حذف یک گویش صرفاً حذف تعدادی واژه و شیوه گفتار نیست، بلکه به معنای حذف بخشی از دانش بشری، هویت و میراث علمی و فرهنگی یک جامعه است.
این استاد دانشگاه تأکید کرد: حفظ گویش همدانی هیچ تقابلی با زبان رسمی و ملی کشور ندارد و در کنار زبان فارسی میتوان و باید از گویشهای محلی نیز صیانت کرد. به گفته مشکینفام، هر جامعهای به زبانهای میانجی نیاز دارد و در ایران زبان فارسی این نقش محوری را ایفا میکند، اما این موضوع نباید به معنای حذف گویشها و گونههای زبانی مختلف باشد. وی خاطرنشان کرد: تقسیمبندیهای زبانی را نمیتوان صرفاً بر اساس جغرافیا انجام داد و برای شناخت دقیق گویش همدانی باید به پیشینه تاریخی و تحول زبان در این منطقه توجه داشت.
مشکینفام با اشاره به پیشینه تاریخی زبان و گویش همدان اظهار کرد: در بررسی آثار تاریخی و ادبی، از جمله آثار باباطاهر و عینالقضات همدانی، میتوان نشانههایی از گونههای زبانی قدیم همدان را مشاهده کرد که ما را به پیشینه زبانی این منطقه نزدیک میکند. گویش فعلی همدان از فارسی مشتق شده و تفاوتهای آن با زبان فارسی به اندازهای نیست که بتوان آن را در تقابل با زبان ملی تعریف کرد، بلکه باید آن را به عنوان یکی از گونههای ارزشمند زبانی و فرهنگی مورد توجه قرار داد.
وی همچنین کتاب «دالان» را یکی از اقدامات مهم در زمینه ثبت و حفظ گویش همدانی دانست و گفت: برای تهیه و انتشار این کتاب زحمات زیادی کشیده شده و کاری درست و علمی انجام گرفته است. مشکینفام افزود: ثبت واژگان، اشعار و شیوه تلفظ در این آثار اهمیت بسیاری دارد و خواندن اشعار با لهجه همدانی میتواند در آینده امکان دستیابی به تلفظ واقعی و دقیق این گویش را نیز فراهم کند. چنین اقداماتی میتواند به حفظ هویت گویشهایی که از نظر تاریخی و فرهنگی اهمیت دارند، کمک کند.
زبان مادری بخشی از هویت و ساختار روانی انسان است
مهدی محبتی،استاد تمام دانشگاه زنجان نیز در این آیین با طرح موضوع ارتباط میان «زبان مادری» و «گویش» اظهار کرد: در تعبیر زبان مادری با دو مفهوم زبان و مادر مواجه هستیم و این پرسش مطرح است که چرا از «زبان مادری» سخن میگوییم و تعبیر زبان پدری کمتر مورد استفاده قرار میگیرد.
محبتی با اشاره به جایگاه مادر در فرهنگهای مختلف افزود: مادر در تمام فرهنگها ستون و استوانه خانه محسوب میشود و حتی در زبان عربی نیز واژه «ام» به عنوان ریشه واژگانی همچون امام و امت مطرح است. مولانا نیز در تعبیری زیبا، پدر را به آسمان و مادر را به زمین تشبیه میکند و این نشاندهنده جایگاه بنیادین مادر در شکلگیری شخصیت فرزند است.
وی ادامه داد: مادر از زمانی که نطفه شکل میگیرد، در شکلگیری ابعاد مختلف شخصیتی فرزند نقش دارد و باید همه توجه و حواس خود را نسبت به این فرآیند معطوف کند. زبان نیز یکی دیگر از مولفههای اساسی وجود انسان است و همه ابعاد زندگی ما را دربرمیگیرد، زبان در حقیقت خانه وجود انسان است و هر فرد از طریق زبان معنا و هویت پیدا میکند. این مسئله در فرهنگهای قدیمی نیز مورد توجه بوده و زبان همواره به عنوان یکی از بنیادیترین عناصر شکلدهنده انسان و جامعه شناخته شده است.
محبتی با تأکید بر اهمیت زبان در زندگی انسان گفت: باید زبان را بسیار جدی بگیریم، چراکه زبان تا اندازهای اهمیت دارد که میتواند حتی با دو واژه، نامحرم را محرم کند. زبان و گفتار نیز با یکدیگر تفاوت دارند، عربی، انگلیسی و فارسی زبان هستند، اما همین زبانها در گونهها و گویشهای مختلف به شکل گفتارهای متنوع ظهور پیدا میکنند.
وی تصریح کرد: نمیتوان زبان را بدون گویش تصور کرد و گویشها بخشی جداییناپذیر از حیات زبان هستند.
این استاد دانشگاه با اشاره به تأثیر عمیق زبان بر عواطف و باورهای انسان اظهار کرد: زبان تأثیر عاطفی بسیار عمیقی بر انسان دارد و شاید بتوان زبان مادری را از این منظر به دین تشبیه کرد؛ همانطور که اگر برای فردی صد دلیل ارائه شود، به سادگی نمیتوان او را از دین خود جدا کرد، زبان مادری نیز چنین پیوند عمیقی با وجود انسان دارد. محبتی افزود: زبان تنها یک ابزار ارتباطی نیست، بلکه ابعاد روانی و اجتماعی گستردهای دارد و روان انسان نیز تا حد زیادی از طریق زبان شکل میگیرد؛ بنابراین توجه به زبان مادری و گویشهای محلی، در حقیقت توجه به بخشی از هویت، روان و سرمایه فرهنگی جامعه است.
انتهای پیام/