به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، عبدالصمد سعادتزاده و عبدالحمید حمیدی در مقالهای با محوریت مفهوم تمدن از منظر اسلامی، به بررسی مؤلفههای شکلگیری، پویایی و پیشرفت تمدن در آموزههای قرآن کریم، بهویژه در سورههای بقره، آلعمران و یوسف پرداختند. این پژوهش نشان داده است که قرآن کریم، افزون بر هدایت فردی، ظرفیتهای تمدنساز جامعه اسلامی را نیز ترسیم کرده است.
نویسندگان با تحلیل آیات این سه سوره، بر نقش عناصر بنیادینی همچون خردورزی، عقلگرایی، علم، عدالت اجتماعی، اخلاق، دین، حقوق متقابل مردم و حاکمیت و دفاع از مرزها و ارزشهای دینی در شکوفایی تمدن اسلامی تأکید کردهاند.
این پژوهش، تمدن اسلامی را برآمده از آموزههای وحیانی دانسته و با استناد به گزارههای قرآنی، نشان میدهد که تحقق جامعه پیشرفته و تمدنساز، در گرو پایبندی به ارزشهای اعتقادی، اخلاقی، اجتماعی و اقتصادی مورد تأکید قرآن کریم است.
واژه تمدن دارای تحولات گستردهای است و تعریف عینی تمدن با دنبال کردن سیر تاریخی واژه تمدن امری امکانناپذیر است؛ به هرحال برای شناخت و تعریف چیستی تمدن باید بنیادهای نظری این مفهوم مشخص شود. ویل دورانت در تعریف تمدن مینویسد: تمدن نه چیزی است که ذاتی انسان است نه چیزی است که نیستی در آن راه نداشته باشد، بلکه امری است که هر نسلی باید آن را کسب کند.
نقش دین در تمدن بشری
در بخشی از مقاله به بیانی از علامه طباطبایی در تفسیر المیزان اشاره میشود که ایشان بر این باور است از زمانی که دین در میان بشر پیدا شد وامتهای بسیاری خود را متدین به آن دانستند تأثیر دین در جوامع بشری تا عصر حاضر که همان عصر ترقی تمدن بشر است ادامه یافته به گونهای که تاریخ گواه بر این واقع است که تمدن عصر حاضر همه از آثار نبوت و دین است. توحید نیز به عنوان مهمترین اصل دین، و مفهومی اساسی در بنیان دین اسلام و دیگر ادیان توحیدی، امری است که بیشک توجه فراوان بدان در قرآن کریم دور از انتظار نیست. انبوه آیات قرآنی که مستقیم یا غیرمستقیم به موضوع یگانگی پروردگار اشاره دارند، بیانگر میزان ارزشمندی این مبحث در نگاه قرآنی هستند.
مفهوم آزادی
آزادی طلبی و آزادی اندیشی از نکاتی است که در این پژوهش به آن پرداخته شده است. در این باره به این نکته اشاره شده است که آزادی در اسلام قابل مقایسه با آزادی در غرب نیست. آزادی در تمدن اسلامی عبارت از رها شدن از هر قید و بند و عبودیتی غیراز عبودیت خداوند است؛ ولی آزادی در تمدن غرب عبارت از آزادی از بند دین و خدا، و به دام همه چیز افتادن به غیر از خدا است .
مسئولیت همگانی
از نکات دیگری که در این مقاله به آن اشاره شده این است که برای شکوفایی تمدن اسلامی باید به اسلام راستین برگردیم و ارزشهای اصیل و حیات بخش را احیا کنیم . یکی از این ارزشها مسئولیت همگانی است که مصداق بارز آن امر به معروف و نهی از منکر است.
آنچه از این پژوهش به دست میآید، این است که مؤلفههای تمدن در قرآن کریم، مؤلفههایی هستند که بر مبانی و ارزشهای اسلامی پایهریزی شدهاند؛ بنابراین هر تمدنی که براساس مؤلفههای تمدن موردِ نظر قرآن حرکت کند قطعاً در مسیر پیشرفت و ترقی قرار خواهد گرفت و برعکس، همان گونه که در سورههای مذکور آمده است، اگر جامعه یا تمدنی برخلاف مؤلفههای قرآنی حرکت کند، بیشک به مرور زمان رو به انحطاط خواهد رفت و نتیجهاش زوال و نابودی آن جامعه یا تمدن خواهد بود.
گفتنی است، مقاله «بررسی مؤلفههای تمدنی در سورههای بقره، آلعمران و یوسف» در دومین شماره دوفصلنامه «امت و تمدن»، به همت دانشگاه باقرالعلوم منتشر شده است.
خبرنگار: بابک شکورزاده
انتهای پیام/