به گزارش خبرگزاری تسنیم از شاهرود، سعید یوسفپور در نشست خبری با خبرنگاران شاهرود اظهار داشت: شاهرود یکی از کانونهای بیبدیل تنوع زیستی ایران است، اما حفاظت از این سرمایه ملی با کمبود شدید نیروی انسانی و امکانات مواجه است.
یوسفپورشهرستان شاهرود بهحق بهعنوان قاره کوچک شناخته میشود و مجموعهای از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی کشور را در خود جای داده است؛ بهگونهای که چهار عرصه بسیار مهم شامل مجموعه حفاظتی توران، پناهگاه حیاتوحش خوشییلاق، منطقه حفاظتشده جنگلی ابر و شکارممنوع تپال در این شهرستان قرار دارند.
وی افزود: مجموعه حفاظتی توران شامل منطقه حفاظتشده، پناهگاه حیاتوحش، پارک ملی و ذخیرهگاه زیستکره است و یکی از مهمترین عرصههای طبیعی کشور محسوب میشود. خوشییلاق نیز از قدیمیترین مناطق تحت حفاظت ایران است که اگرچه بخشی از آن بر اساس تقسیمات کشوری در استان گلستان و شهرستان میامی قرار گرفته، بخش عمده این منطقه و مدیریت حفاظتی آن با شهرستان شاهرود ارتباط دارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به اهمیت جنگل ابر تصریح کرد: منطقه حفاظتشده جنگلی ابر یکی از ارزشمندترین زیستگاههای جنگلی ایران و از کانونهای مهم تنوع گیاهی کشور است. شاید وسعت این منطقه در مقایسه با توران کمتر باشد، اما از نظر ارزشهای زیستی و قرار گرفتن در پهنههای مهم جنگلهای البرز، جایگاه بسیار ویژهای دارد.
یوسفپور ادامه داد: تپال نیز با وجود اینکه بهصورت رسمی در شمار مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست قرار ندارد، یکی از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی استان است و گونههایی مانند قوچ و میش در آن حضور دارند. حفاظت از این منطقه طی سالهای گذشته با تلاش نیروهای محیط زیست شهرستان انجام شده، در حالی که برای آن پاسگاه محیطبانی و چارت سازمانی مصوب اختصاصی وجود ندارد.
وی با بیان اینکه شاهرود از نظر تنوع جانوری شرایطی کمنظیر دارد، اظهار کرد: تقریباً همه هشت گونه گربهسان وحشی ایران در این شهرستان دیده میشوند و مجموعهای از مهمترین گونههای جانوری کشور در زیستگاههای شاهرود حضور دارند. تنوع زیستی خوشییلاق نیز در گذشته به اندازهای مورد توجه کارشناسان داخلی و خارجی بوده که از آن بهعنوان منطقهای با تنوع کمنظیر گربهسانان یاد شده است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان بیان کرد: در یک پهنه جغرافیایی محدود از شمال تا جنوب شاهرود میتوان مجموعهای از زیستبومهای جنگلی، کوهستانی، دشتی و کویری را مشاهده کرد؛ ظرفیتی که در کمتر نقطهای از کشور وجود دارد و همین ویژگی، شاهرود را به یکی از مهمترین کانونهای تنوع زیستی ایران تبدیل کرده است.
یوسفپور با اشاره به اهمیت توران در حفاظت از گونههای شاخص کشور گفت: مجموعه حفاظتی توران همچنان یکی از معدود زیستگاههای گور ایرانی در کشور است و گونههایی مانند جبیر، آهو، قوچ و میش و دیگر نشخوارکنندگان وحشی نیز در شهرستان شاهرود زیست میکنند. مهمتر از همه، شاهرود امروز اصلیترین زیستگاه زادآور یوزپلنگ آسیایی در ایران است.
وی افزود: در یک سال گذشته در مجموعه حفاظتی توران و زیستگاههای پیرامون آن 27 یوز شناسایی شده است؛ در حالی که این تعداد در زمستان سال 1403، 17 فرد بود. موضوع یوزپلنگ آسیایی در حدود دو دهه گذشته در کانون توجه سازمان حفاظت محیط زیست قرار داشته و حفاظت از این گونه به دلیل درهمتنیدگی مسائل زیستی، اجتماعی، اقتصادی و حفاظتی، مأموریتی پیچیده و چندلایه است.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به اقدامات انجامشده برای کاهش تعارضات در زیستگاه یوز تصریح کرد: خرید بخشی از سامانههای عرفی و پروانههای چرا، تسهیلگری و جلب مشارکت جوامع محلی و تلاش برای توسعه گردشگری در مناطقی مانند رضاآباد و قلعهبالا از جمله اقداماتی بوده که در سالهای گذشته انجام شده است، اما در برخی حوزهها هنوز به افق مورد نظر دست پیدا نکردهایم.
یوسفپور تغییرات اقلیمی و حضور شتر در زیستگاههای حساس را از چالشهای جدید دانست و گفت: در یک سال گذشته هشت نیروی شرکتی برای مدیریت شترها و دور کردن آنها از زیستگاههای حساس یوز بهکارگیری شدهاند. این اقدام در شرایطی انجام میشود که تغییرات اقلیمی نیز فشار مضاعفی بر منابع آب و شرایط زیستگاهی وارد کرده است.
وی درباره وضعیت خوشییلاق نیز اظهار داشت: برخلاف تصور برخی که فکر میکنند خوشییلاق ارزش زیستگاهی خود را از دست داده است، همین یک سال و اندی پیش حضور یوز در این منطقه ثبت شد و خوشییلاق همچنان از بهترین زیستگاههای کشور است. اگر عزم جدی در سطح ملی و استانی شکل بگیرد و ظرفیتهای مردمی فعال شود، میتوان در کمتر از پنج تا شش سال بخش قابل توجهی از ظرفیتهای ازدسترفته این منطقه را احیا کرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان مشارکت اقتصادی مردم را لازمه حفاظت پایدار دانست و عنوان کرد: در مناطقی مانند کلاتهخیج و روستاهای پیرامونی خوشییلاق میتوان اقدامات اجتماعی و آموزشی گستردهای انجام داد، اما هنوز نتوانستهایم برای مردم این مناطق ظرفیت اقتصادی پایدار ایجاد کنیم. مردم زمانی احساس تعلق بیشتری به زیستگاه خواهند داشت که حفاظت از طبیعت بتواند در کنار حفظ معیشت، درآمد پایدار نیز برای آنان ایجاد کند.
یوسفپور با اشاره به ظرفیتهای تاریخی و گردشگری پاسگاه زردآور گفت: بارها از پاسگاه زردآور بازدید کردهام و واقعاً تأسفبار است که مجموعهای با ظرفیت تاریخی و گردشگری قابل توجه، بهتدریج در حال تخریب است. بسیاری از مردم کشور حاضرند برای دیدن چنین ظرفیتهایی هزینه کنند، اما نگهداری و بهرهبرداری مناسب از این مجموعه انجام نمیشود و باید از ظرفیتهای گردشگری و تاریخی آن استفاده کرد.
وی تأکید کرد: شاهرود بهعنوان مرکز ثقل مناطق طبیعی پیرامونی خود میتواند به یک اکوپارک بزرگ تبدیل شود و از ظرفیت توران، خوشییلاق، ابر و تپال برای توسعه گردشگری طبیعتمحور و اقتصاد سبز استفاده کند. اینکه مردم شاهرود دوستدار طبیعت و حیات وحش هستند، بهتنهایی کافی نیست و باید برنامهای بلندمدت برای تبدیل این ظرفیت به ارزش اقتصادی پایدار تدوین شود.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به شرایط دشوار حفاظت از تپال گفت: زمانی خوشییلاق 75 نیروی حفاظتی داشت، اما امروز با حدود 10 نیرو نمیتوان انتظار داشت حفاظت مطلوب از چنین عرصه گستردهای انجام شود. در شرایط فعلی حتی برخی پاسگاههای محیطبانی تعطیل هستند و افزایش سطح حفاظت بدون افزایش نیروی انسانی و امکانات عملیاتی امکانپذیر نیست.
یوسفپور پیشنهاد کرد: برای مناطقی مانند تپال میتوان از الگوی حفاظت مشارکتی یا حفاظت اختصاصی با حضور بخش خصوصی استفاده کرد تا بخشی از ظرفیتهای اجتماعی و اقتصادی شهرستان وارد فرآیند حفاظت شود. مسئولیت حفاظت از سرمایههای طبیعی تنها بر دوش سازمان حفاظت محیط زیست نیست و صنایع و مجموعههای اقتصادی شاهرود نیز میتوانند در قالب مسئولیت اجتماعی به این حوزه کمک کنند.
وی با بیان اینکه کمبود نیروی انسانی مهمترین چالش محیط زیست استان سمنان است، خاطرنشان کرد: مجموع محیطبانان رسمی و پیمانی استان حدود 94 نفر است و با نیروهای طرحی و قراردادی، مجموع نیروهای اجرایی به حدود 115 نفر میرسد؛ در حالی که استان سمنان از نظر وسعت مناطق تحت مدیریت، در جایگاه ویژهای در کشور قرار دارد و این تعداد نیرو تناسبی با گستره مأموریتهای حفاظتی ندارد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان گفت: میانگین عمر خودروهای محیط زیست استان بیش از 13 سال است و این خودروها بهطور مستمر در مسیرهای کوهستانی، جنگلی، کویری و صعبالعبور تردد میکنند؛ بنابراین استهلاک آنها بسیار سنگین است. در یک سال گذشته تنها دو خودروی جدید به شهرستان شاهرود اختصاص یافت و یکی از خودروها نیز با وجود نو بودن دچار مشکل شد و خودروی دیگری برای تعمیر با هزینه سنگین مواجه شده است.
یوسفپور با اشاره به وضعیت نیروی انسانی ساختار محیط زیست استان اظهار کرد: حدود 62 درصد چارت سازمانی محیط زیست استان سمنان خالی است و حتی معاونت محیط انسانی که باید مسائل صنایع، آلودگی، پسماند و استقرار واحدهای صنعتی کل استان را مدیریت کند، تنها چهار نیرو دارد. در شهرستان شاهرود نیز بازنشستگی نیروها ادامه دارد و در مقابل، جذب نیروی جدید بسیار محدود است.
وی افزود: طی یک سال گذشته چهار نفر از نیروهای محیط زیست شاهرود بازنشسته شدهاند، در حالی که جذب نیروی جدید متناسب با این خروجیها صورت نگرفته است. برای زیستگاه یوز نیز مجوزهایی برای جذب نیروی جدید دریافت شده، اما از هشت مجوز استخدام محیطبان تنها چهار نفر عملاً وارد چرخه خدمت شدند و بخشی از افراد به دلیل سختی کار و پایین بودن جذابیت شغلی از ادامه کار منصرف شدهاند.
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان سمنان با اشاره به پیگیریهای انجامشده در سطح ملی بیان کرد: موضوع کمبود نیروی انسانی محیط زیست استان در شورای اداری و کمیته ویژه با حضور سازمان مدیریت و برنامهریزی بررسی شده و گزارشهای متعددی نیز برای سازمان امور استخدامی ارسال شده است. حتی موضوع اختصاص نیروهای مازاد برای زیستگاه یوز مطرح شد، اما فرآیند جذب نیرو همچنان با محدودیتهای اداری و استخدامی مواجه است.
یوسفپور در پایان تأکید کرد: حفاظت از حدود یک میلیون و 500 هزار هکتار عرصه طبیعی با تعداد محدودی محیطبان و ناوگان فرسوده امکانپذیر نیست. محیط زیست یک وظیفه حاکمیتی است و نمیتوان آن را بهطور کامل برونسپاری کرد، اما در کنار مسئولیت دولت، ظرفیت مردم، صنایع، بخش خصوصی و مدیریت محلی باید برای حفاظت از این سرمایه ملی فعال شود؛ چراکه شاهرود و استان سمنان میراثی طبیعی دارند که حفاظت از آن، نیازمند تصمیمهای جدی و برنامهریزی بلندمدت است.
انتهای پیام/363/