به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، در تازهترین اظهارات خود به تشریح روند رو به رشد همکاریها با کشورهای منطقه پرداخت و به طور ویژه از کمکها و حمایتهای ارائهشده از سوی جمهوری آذربایجان به ایران پرده برداشت.
رئیسجمهور ایران در میان همسایگان، حساب ویژهای برای جمهوری آذربایجان باز کرد و با اشاره به شرایط حساس منطقهای خاطرنشان ساخت که در دوران وقوع درگیریها و جنگ، مقامات باکو کمکهای شایان توجه و قابلملاحظهای را در حوزهها و محورهای گوناگون به تهران ارائه دادند.
در واکنش به این اظهارات، الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: «جناب آقای رئیسجمهور مسعود پزشکیان؛ از سخنان صمیمانه و محبتآمیز شما درباره آذربایجان کمال تشکر را دارم. مردمان آذربایجان و ایران در روزهای سخت و دشوار همواره در کنار یکدیگر ایستادهاند. در پرتو تحولات و رخدادهای اخیر در منطقه ما، بار دیگر به وضوح ثابت شد که آذربایجان در کنار ملت برادر ایران ایستاده است. »
پیش از این نیز در هفته گذشته، حکمت حاجیاف، دستیار رئیسجمهور و مدیر بخش سیاست خارجی نهاد ریاستجمهوری آذربایجان، با تاکید بر پیوندهای عمیق دو کشور اظهار داشت: «ایران برای آذربایجان یک کشور برادر محسوب میشود و باکو تحت هیچ شرایطی اجازه نخواهد داد که از خاک و قلمرو این کشور، حملهای علیه کشور همسایهاش صورت پذیرد.»
نگاه مثبت ایران به رویکرد سازنده جمهوری آذربایجان
در همین رابطه، فرهاد ابراهیماف، کارشناس مسائل سیاسی و استاد دانشکده اقتصاد دانشگاه دوستی ملل روسیه (RUDN)، به تشریح ابعاد این موضوع پرداخت.
وی با اشاره به تحولات پیچیده سال 2026 میلادی، از نگاه مثبت و ارزیابی سطح بالای مقامات ایران نسبت به رویکرد سازنده دولت آذربایجان در قبال درگیریهای مرتبط با ایران و همچنین تلاش برای توسعه روابط دوجانبه در آن شرایط دشوار سخن گفت.
این تحلیلگر مسائل منطقه در ابتدای سخنان خود تاکید کرد: «جمهوری آذربایجان در بطن درگیریها و تقابل نظامی اسرائیل و آمریکا علیه ایران، رفتاری کاملاً منطقی، منسجم و اصولی از خود به نمایش گذاشت. باکو در این کارزار از هیچ جریانی جانبداری نکرد، تعاملات خود را بر محوریت هیچیک از طرفهای درگیر متمرکز نساخت، به هیچ عنوان در اصل درگیریها مداخله و مشارکت نکرد و در عین حال، تمامی ظرفیتهای خود را برای آرامسازی سریع اوضاع و بازگشت ثبات به منطقه به کار گرفت.»
وی افزود: «برای سیاستگذاران در تهران، این نکته بسیار حائز اهمیت بود که باکو عملاً نشان داد به هیچ وجه قصد ندارد روابط راهبردی و تاریخی ایران و جمهوری آذربایجان را قربانیِ تقویت مناسبات خود با اسرائیل و آمریکا کند. جمهوری آذربایجان در جریان درگیریهای مرتبط با ایران، به عنوان یک بازیگر کاملاً بیطرف، مستقل و دارای حاکمیت ملی رفتار کرده و به این رویه ادامه میدهد؛ رویکردی که به شدت مورد توجه و پسند مقامات ایران قرار گرفته است.»
خنثیسازی تله انزوای ژئوپلیتیک با دیپلماسی فعال
فرهاد ابراهیماف در ادامه تصریح کرد: «بدین ترتیب، باکو عملاً به عنوان یک محرک مثبت در مسیر تحقق و اجرای برنامههای سیاست خارجی مسعود پزشکیان ایفای نقش کرد. پزشکیان دو سال پیش با ایده محوری ضرورت بهبود حداکثری و ارتقای روابط ایران با همسایگان وارد کارزار انتخابات ریاستجمهوری شد و در این دکترین کلان، توسعه روابط با جمهوری آذربایجان به عنوان یک هدفگذاریِ دارای اولویتِ بالا تعیین شده بود.»
این کارشناس خاطرنشان کرد: «تهران نیز به نوبه خود، تلاشها و مساعی فراوانی را برای استحکام بخشیدن به پیوندهای خود با باکو به کار میبندد و رهبری جمهوری آذربایجان نیز با حسن نیت و اقدام متقابل به این تلاشها پاسخ میدهد. بنابراین، در یک نگاه کلی، مناسبات ایران و جمهوری آذربایجان در مقطع کنونی در وضعیتی باثبات، آرام و پایدار قرار دارد. همین امر به تنهایی برای ایران یک دستاورد و کمک بزرگ محسوب میشود؛ چرا که تهران میتواند با اطمینان خاطر کامل مطمئن باشد که در امتداد مرزهای شمالیاش هیچگونه بحران، تنش یا اتفاق غیرمنتظرهای رخ نخواهد داد. با در نظر گرفتن این حقایق، جای شگفتی نیست که تهران در سال جاری با تمام توان از پویایی مثبت و روند رو به رشد در ارتباطات خود با باکو حمایت و پشتیبانی میکند.»
تداوم مسیر دیپلماسی سازنده؛ از دولت سیزدهم تا امروز
این شرقشناس برجسته یادآور شد: «مسعود پزشکیان در واقع در حال عملیاتی کردن و پیشبرد رویکرد نوینی در تعاملات ایران با جمهوری آذربایجان است؛ رویکردی که بذر آن در آخرین سال ریاستجمهوری رئیسجمهور فقید، یعنی سید ابراهیم رئیسی کاشته شد. باید یادآوری کنم که آخرین سفر رسمی رئیسجمهور رئیسی، دقیقاً به نقطه صفر مرزی ایران و جمهوری آذربایجان صورت گرفت؛ جایی که وی به همراه الهام علیاف، رئیسجمهور آذربایجان، پروژههای مهم تأسیسات آبی را بر روی رودخانه مرزی ارس افتتاح و راهاندازی کردند.»
وی افزود: «این رویداد تاریخی، یکی از بارزترین جلوههای این درک و دریافت در میان سران ایران بود که روابط با باکو نیازمند یک بازآفرینی جدی است. آنها دریافتند که باید از هرگونه رویهها و روندهای تقابلی و تنشزا فاصله گرفت و به سمت همکاریهای سازنده و دوجانبه سودآور حرکت کرد؛ همکاریهایی که دستور کار بسیار گسترده و پتانسیلهای فراوانی برای آنها وجود دارد. در همین راستا، مسعود پزشکیان نیز همواره سوالات صریح و مستقیمی را مطرح میکرد مبنی بر اینکه چرا باید در قبال یکی از نزدیکترین همسایگانمان، یعنی جمهوری آذربایجان، رویههای نادرستی اتخاذ شود و اجازه داده شود که روابط در هالهای از تنش و تیرگی باقی بماند.»
فرهاد ابراهیماف با موشکافی اهداف راهبردی این سیاست توضیح داد: «نفس این رویکرد جدید در تعامل با جمهوری آذربایجان، ریشه در یک ضرورت ژئوپلیتیک برای ایران دارد؛ ضرورتی مبنی بر اجتناب از سقوط در تلهای که دشمنان این کشور سالهای متمادی برای پهن کردن آن برنامهریزی کرده بودند؛ یعنی "تله انزوا". منزوی ساختن ایران تنها از طریق ایجاد اختلاف، درگیری و خصومت با نزدیکترین همسایگانش امکانپذیر است. ایران در برههای از زمان تا مرز گرفتار شدن در این تله پیش رفت، اما در آستانه بروز درگیری و رویارویی نظامی با اسرائیل و آمریکا، با درایتی استراتژیک موفق شد از این دام رهایی یابد.»
پل بشردوستانه باکو در اوج مناقشات نظامی
وی تاکید کرد: «ایران روابط خود را با همسایگانش، و در رأس آنها با جمهوری آذربایجان، احیا کرد. البته این روند به سایر کشورها نیز تسری یافت؛ به طور خاص، مناسبات با ترکیه در حال توسعه فعالانه است و تعاملات بسیار تنگاتنگ و نزدیکی با پاکستان در جریان است. ارتباطات دیپلماتیک با برخی کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس اگرچه با پیچیدگیهایی همراه است، اما هرگز متوقف نشده و استمرار دارد. تمامی این تحرکات دیپلماتیک و پویایی منطقهای، با هدف خنثیسازی پروژه انزوای ایران صورت میگیرد.»
این تحلیلگر با یادآوری وقایع حساس ماههای گذشته خاطرنشان کرد: «در زمان اوج درگیریها و فاز داغ مناقشات در ماه مارس و اوایل آوریل، باکو مرزهای مشترک ایران و جمهوری آذربایجان را باز نگه داشت تا روند تخلیه اتباع خارجی و همچنین ارسال کمکهای بشردوستانه و محمولههای امدادی به داخل ایران، از جمله محمولههای ارسالی از روسیه، بدون وقفه انجام شود. این اقدام استراتژیک، نشانگر عزم و اراده جمهوری آذربایجان برای ایفای نقش به عنوان یک "پل بشردوستانه" میان روسیه و ایران بود تا اطمینان حاصل شود که ایران در آن شرایط بحرانی تنها و منزوی نخواهد ماند. در آن برهه، با تصمیم و موافقت مقامات آذربایجانی، گذرگاههای مرزی در منطقه آستارا به روی کاروانها گشوده شد تا محمولههای بشردوستانه روسی از این طریق به سرعت عبور کنند.»
ابراهیماف در پایان ارزیابی خود نتیجهگیری کرد: «شالوده و بنیان این سطح از همکاریهای حیاتی در روزهای سخت، بر پایه سیاستهای اصولی مسعود پزشکیان در راستای عادیسازی و ارتقای روابط با جمهوری آذربایجان بنا نهاده شد. به لطف همین سیاستهای مدبرانه است که ما امروز شاهد بهبود چشمگیر و بیسابقه در تعاملات ایران و جمهوری آذربایجان هستیم. حتی زمانی که در همان ابتدای آغاز درگیریها، پهپادهایی به بخشهایی از قلمرو جمهوری خودمختار نخجوان اصابت کردند، این بحران بالقوه با ابتکار عمل، مدیریت سریع و مداخله مستقیم مسعود پزشکیان در کوتاهترین زمان ممکن حلوفصل شد. امروز، مقامات رسمی در باکو به وضوح میبینند که عزم و ارادهای راسخ در تهران برای شکلدهی به یک همکاری سازنده وجود دارد، و از همین رو، به تناسب این حسن نیت، پاسخها و واکنشهای مثبتی از خود نشان میدهند.»
انتهای پیام/