به گزارش خبرگزاری تسنیم، بسکتبال مردان در بازیهای المپیک 90 سال پیش و در المپیک 1936 برلین برای نخستین بار وارد بازیها شد و از آن زمان تاکنون تحولات شگرفی را پشت سر گذاشته و تغییرات بزرگی در سلسلهمراتب قدرت این رشته به وجود آمده است.
نخستین بازیهای المپیک بسکتبال در 7 آگوست 1936 در برلین برگزار شد. نگاهی به نتایج روز نخست، مانند پیروزی 20 بر 17 و 32 بر 9، بهخوبی نشان میدهد که این رشته 90 سال پیش تا چه اندازه با بسکتبال امروزی تفاوت داشت.
نخستین دوره المپیک بسکتبال 45 سال پس از ابداع این ورزش توسط دکتر جیمز نایسمیت و تنها چهار سال پس از تأسیس فدراسیون جهانی بسکتبال (FIBA) برگزار شد. در آن دوره، نایسمیت، پدر بسکتبال، نیز به برلین دعوت شد تا پرتاب توپ آغازین نخستین مسابقه المپیک این رشته را انجام دهد و مدالها را اهدا کند.
مسابقات روی زمین خاکی و در فضای باز برگزار میشد و خبری از سالنهای مدرن و کفپوشهای چوبی امروزی نبود. ریتم بازی نیز با بسکتبال امروز قابل مقایسه نبود و در تمام رقابتهای آن دوره تنها هشت بار یک تیم موفق شد بیش از 40 امتیاز کسب کند. فدراسیون جهانی بسکتبال نیز در مرور تاریخی خود تأکید کرده است که نخستین تورنمنت المپیک 23 تیم داشت؛ تقریباً دو برابر تعداد تیمهای حاضر در دورههای امروزی.
شرایط جوی نیز به کمک حملات تیمها نیامد. دیدار فینال برای کسب مدال طلا بین آمریکا و کانادا پس از یک روز بارانی برگزار شد و در جریان مسابقه نیز باران شدیدی بارید. در نتیجه، دو تیم در نیمه دوم روی هم تنها 8 امتیاز به دست آوردند و آمریکا با پیروزی 19 بر 8، نخستین مدال طلای تاریخ بسکتبال المپیک را از آن خود کرد. جو فورتنبری با 8 امتیاز بهترین بازیکن آمریکا در آن مسابقه بود.
بهدلیل جنگ جهانی دوم، جهان تا سال 1948 برای دومین دوره مسابقات بسکتبال المپیک در لندن منتظر ماند و آمریکا بار دیگر مدال طلا را به دست آورد. آمریکاییها در دهههای بعد نیز بر این رقابتها سلطه داشتند و از نخستین دوره تا سال 1968، هفت مدال طلای متوالی کسب کردند و به رکورد خیرهکننده 63 پیروزی پیاپی رسیدند.
در همین سالها سطح بسکتبال در سراسر جهان بهواسطه فعالیت مستمر FIBA برای گسترش این رشته رشد کرد. اتحاد جماهیر شوروی به یک قدرت بزرگ در اروپا تبدیل شد؛ این تیم 10 عنوان از 11 قهرمانی یوروبسکت بین سالهای 1951 تا 1971 را به دست آورد و در فاصله سالهای 1951 تا 1971، چهار بار به فینال المپیک رسید.
دهه 1960 شاهد ظهور قدرت دیگری در بسکتبال اروپا، یعنی یوگسلاوی، بود. این تیم در آن دهه چهار بار به فینال یوروبسکت رسید و در المپیک 1968 با ستارههایی مانند ایوو دانئو، رادیوی کوراچ و کراسیمیر کاسیچ به مرحله جدیدی رسید. یوگسلاوی در نیمهنهایی شوروی را شکست داد، اما در فینال مغلوب آمریکا شد و به مدال نقره رسید.
دهههای 1970 و 1980 شاهد رقابتی تقریباً برابر میان سه قدرت آمریکا، شوروی و یوگسلاوی بود. آمریکا در سال 1976 قهرمان شد و سپس یوگسلاوی در المپیک 1980 مسکو نخستین طلای تاریخ خود را به دست آورد. در المپیک لسآنجلس 1984، آمریکا در فینال اسپانیا را شکست داد و یوگسلاوی به مدال برنز رسید.
نقطه عطف مهم در المپیک 1988 سئول رقم خورد؛ جایی که شوروی در نیمهنهایی آمریکا را شکست داد و سپس با غلبه بر یوگسلاوی در دیدار فینال، دومین و آخرین طلای المپیک خود را به دست آورد.
در همین دوران، ستارههای بینالمللی بزرگی ظهور کردند که بعدها نامشان در تالار مشاهیر FIBA ثبت شد؛ از جمله اسکار اشمیت، امتیازآورترین بازیکن تاریخ بسکتبال مردان المپیک از برزیل، آرویداس سابونیس، ستاره بزرگ شوروی و لیتوانی و دراژن پتروویچ، شوتزن سرشناس یوگسلاوی و کرواسی. بازیکنانی در این سطح، در آن مقطع از پیوستن به NBA خودداری میکردند؛ چرا که حضور در NBA به معنای از دست دادن شرایط بازی برای تیم ملی کشورشان بود.
تصمیم تاریخی FIBA در سال 1989
فدراسیون جهانی بسکتبال در تغییر جایگاه المپیک نقشی کلیدی ایفا کرد. کنگره جهانی FIBA در 8 آوریل 1989 تصمیم گرفت تمایز میان بازیکنان آماتور و حرفهای را حذف کند و از آن پس تمامی بازیکنان بسکتبال واجد شرایط حضور در رقابتهای FIBA باشند.
نخستین المپیک پس از این تصمیم، بازیهای 1992 بارسلونا بود؛ دورهای که با حضور یکی از مشهورترین و شاید بهترین تیمهای تاریخ ورزش، یعنی «تیم رویایی» آمریکا، در تاریخ ماندگار شد. مایکل جردن، مجیک جانسون، لری برد و دیگر اسطورههای NBA در ترکیب این تیم قرار داشتند.
المپیک بارسلونا چهره بسکتبال را تغییر داد و باعث شد هواداران بیشتری در سراسر جهان به این رشته علاقهمند شوند. حضور ستارههایی مانند جردن و مجیک جانسون در بزرگترین صحنه ورزشی جهان، نسل جدیدی از کودکان و نوجوانان را در نقاط مختلف دنیا به سمت بسکتبال کشاند و به جهانیتر شدن این ورزش سرعت بخشید.
آمریکا در سال 1992 با تیمی متشکل از ستارههای NBA حریفان را درهم کوبید و در المپیکهای 1996 و 2000 نیز به مدال طلا رسید. با این حال، سطح بسکتبال سایر کشورها بهتدریج رشد کرد؛ افزایش حضور بازیکنان بینالمللی در NBA نیز یکی از نشانههای این تغییر بود.
پیشرفت سایر کشورها، در کنار اطمینان بیش از حد آمریکا از پیروزیهای متوالی، سرانجام به شکست تاریخی این تیم در المپیک 2004 آتن منجر شد. آرژانتین با نسل طلایی خود به رهبری مانو جینوبیلی، لوئیس اسکولا و دیگر ستارهها، آمریکا را در نیمهنهایی شکست داد و سپس مدال طلای المپیک را از آن خود کرد.
شکست آمریکا در آتن، در کنار قرار گرفتن این تیم در رده پنجم جام جهانی بسکتبال FIBA در سال 2002 و رده سوم در جام جهانی 2006، باعث شد فدراسیون بسکتبال آمریکا برنامه جدیتری برای بازگرداندن این کشور به جایگاه نخست بسکتبال جهان در نظر بگیرد.
نتیجه این برنامه، تشکیل تیم معروف «Redeem Team» برای المپیک 2008 پکن بود. ستارههایی مانند لبران جیمز، کوبی برایانت، کارملو آنتونی و دواین وید در ترکیب آمریکا قرار گرفتند و این تیم با بازپسگیری مدال طلا، سلطه خود را دوباره آغاز کرد. آمریکا پس از آن نیز در چهار دوره متوالی المپیک روی سکوی نخست ایستاده است.
با این حال، سایر کشورها همچنان در حال نزدیک شدن به آمریکا بودند؛ بهویژه تیمهای اروپایی. اسپانیا در فینالهای المپیک 2008 پکن و 2012 لندن آمریکا را به چالش کشید. در المپیک 2016 ریو نیز صربستان، فرانسه و اسپانیا برای آمریکاییها دردسرساز شدند.
فرانسه در المپیک 2020 توکیو حتی توانست آمریکا را در مرحله گروهی شکست دهد و به روند 25 پیروزی متوالی این تیم در بازیهای المپیک پایان دهد. آمریکا البته در ادامه واکنش نشان داد و در ژاپن مدال طلا را به دست آورد، اما این شکست نشان داد فاصله سایر قدرتهای جهان با آمریکا بیش از گذشته کاهش یافته است.
چهار سال بعد، مسابقات بسکتبال المپیک پاریس 2024 رکوردهای جدیدی را به ثبت رساند. در این دوره بیش از یک میلیون و 78 هزار تماشاگر برای تماشای مسابقات بسکتبال مردان و زنان به سالنها رفتند. همچنین بسکتبال پاریس در شبکههای اجتماعی FIBA بیش از 2.7 میلیارد بازدید و 72 میلیون تعامل ثبت کرد.
در زمین مسابقه نیز تیمهایی از کشورهای جدیدتر در سطح اول بسکتبال جهان حضور پیدا کردند که سودان جنوبی یکی از داستانهای جذاب و الهامبخش این دوره بود. با این روند، بسکتبال مردان المپیک از نخستین حضور خود در برلین 1936 تاکنون مسیری طولانی را طی کرده است؛ مسیری که از زمین خاکی و فینال 19 بر 8 آغاز شد، با ظهور اسطورههایی مانند اسکار اشمیت و دریمتیم 1992 ادامه یافت و در پاریس 2024 به یکی از پرتماشاگرترین و جهانیترین دورههای تاریخ خود رسید. این روند بهاحتمال زیاد در دورههای آینده المپیک نیز ادامه خواهد داشت.
انتهای پیام/