خبرگزاری تسنیم ـ فاطمه تاجبخش| دوربین روشن است؛ خبرنگار روبهروی دوربین ایستاده و اینبار قرار نیست از مشکلات مردم، پروژههای نیمهتمام، مطالبات شهروندان یا وعدههای مسئولان بگوید؛ اینبار خودش سوژه گزارش است؛ خبرنگاری که سالها پشت دوربین ایستاده، صدای دیگران را به گوش مسئولان رسانده و مشکلات جامعه را روایت کرده، اما حالا از مشکلات و دغدغههای حرفهای و معیشتی خودش میگوید.
روز خبرنگار برای بسیاری از مردم شاید یادآور تبریک، تقدیر و چند برنامه مناسبتی باشد، اما پشت این عنوان، زندگی گروهی از افرادی قرار دارد که بخش قابل توجهی از روز و شب خود را در میدان خبر سپری میکنند؛ از نشستهای خبری و جلسات اداری گرفته تا حوادث، رویدادهای اجتماعی، مشکلات مردم و سوژههایی که گاهی ساعتها و روزها برای رسیدن به یک روایت دقیق درباره آنها وقت میگذارند.
.
خبرنگاری شغلی است که ساعت مشخصی نمیشناسد. ممکن است یک تماس تلفنی در نیمهشب، یک حادثه ناگهانی، یک بحران یا حتی یک مطالبه مردمی، خبرنگار را راهی محل کند. گاهی یک خبر کوتاه نتیجه ساعتها پیگیری است و پشت یک گزارش چند دقیقهای، روزها تحقیق و گفتوگو قرار دارد.
اما پرسش اینجاست؛ در میان تمام گزارشهایی که خبرنگاران از مشکلات مردم تهیه میکنند، چه کسی قرار است مشکلات خود خبرنگاران را روایت کند؟
در زنجان، جمعی از خبرنگاران در مقابل دوربین تسنیم قرار گرفتند تا بخشی از دغدغههایی را که سالهاست جامعه رسانهای استان با آن مواجه است، بیان کنند؛ مشکلاتی که از مسائل صنفی و نبود یا ضعف برخی زیرساختهای رسانهای تا دغدغههای معیشتی و مسکن را شامل میشود.
خبرنگارانی که خودشان سوژه شدند
خبرنگار معمولاً کسی است که پشت دوربین قرار میگیرد، سؤال میپرسد و از مسئولان درباره مشکلات مردم پاسخ میخواهد. اینبار اما جای دوربین و خبرنگار تغییر کرده است. خبرنگاران زنجانی روبهروی دوربین قرار گرفتهاند تا از مسائلی بگویند که شاید کمتر دیده شده باشد.
یکی از دغدغههای مطرحشده، موضوع خانه مطبوعات و جایگاه آن در حمایت و ساماندهی جامعه رسانهای استان است؛ مسئلهای که برای خبرنگاران فقط یک عنوان اداری یا صنفی نیست، بلکه به نوعی با هویت حرفهای، پیگیری مطالبات و ایجاد انسجام میان فعالان رسانهای ارتباط پیدا میکند.
جامعه رسانهای زمانی میتواند نقش مؤثرتر و حرفهایتری ایفا کند که از یک ساختار صنفی منسجم، فعال و پاسخگو برخوردار باشد؛ ساختاری که بتواند مسائل خبرنگاران را بشناسد، آنها را پیگیری کند و میان بدنه رسانه و مجموعه مدیریتی استان ارتباطی مؤثر ایجاد کند.
نبود یا کمرنگ بودن چنین ظرفیتهایی میتواند باعث شود بخشی از مطالبات خبرنگاران به صورت فردی و پراکنده مطرح شود؛ در حالی که بسیاری از مشکلات رسانهای ماهیتی جمعی دارد و نیازمند تصمیمگیری و پیگیری سازمانیافته است.
وقتی خبرنگار از مسکن میگوید
در میان دغدغههایی که خبرنگاران زنجانی مطرح کردند، موضوع مسکن نیز جایگاه ویژهای دارد؛ مسئلهای که البته تنها مختص خبرنگاران نیست و بخش بزرگی از جامعه را درگیر کرده است، اما برای فعالان رسانهای با شرایط خاص این حرفه، ابعاد متفاوتی پیدا میکند.
خبرنگاری که درآمدش با هزینههای روزافزون زندگی همخوانی ندارد، در کنار فشار کاری، دغدغه اجارهبها یا تأمین مسکن نیز دارد. طبیعی است که چنین شرایطی میتواند بر امنیت شغلی و حتی کیفیت فعالیت حرفهای او تأثیر بگذارد.
خبرنگار برای انجام درست وظیفه خود به آرامش نسبی و حداقلی از امنیت اقتصادی نیاز دارد. وقتی بخش بزرگی از دغدغه ذهنی خبرنگار به تأمین ابتداییترین نیازهای زندگی اختصاص پیدا کند، انتظار اینکه او بتواند با تمرکز کامل به تحقیق، تحلیل و پیگیری مسائل اجتماعی بپردازد، دشوارتر خواهد شد.
موضوع مسکن برای خبرنگاران از این منظر فقط یک مطالبه اقتصادی نیست؛ بخشی از مسئله امنیت شغلی و کرامت حرفهای آنهاست.
شغلی که ساعت کاری ندارد
بخشی دیگر از روایت خبرنگاران به ماهیت این حرفه بازمیگردد. خبرنگاری برخلاف بسیاری از مشاغل، ساعت پایان مشخصی ندارد. خبر ممکن است هر لحظه اتفاق بیفتد و خبرنگار نمیتواند همیشه منتظر شروع ساعت کاری رسمی بماند.وقتی حادثهای رخ میدهد، وقتی مردم مطالبهای دارند، وقتی پروژهای متوقف میشود یا مسئولی تصمیم مهمی اعلام میکند، خبرنگار باید در میدان باشد.
این حضور مستمر، البته در کنار مسئولیت حرفهای، فشارهای خاص خود را دارد؛ فشارهایی که شاید مخاطب هنگام خواندن یک خبر چند پاراگرافی یا دیدن یک گزارش تصویری کوتاه، آنها را نبیند.گاهی خبرنگار برای تهیه یک گزارش باید مسافت زیادی را طی کند، با افراد مختلف گفتوگو کند، اسناد و اطلاعات را بررسی کند و بارها برای دریافت پاسخ مسئولان پیگیری داشته باشد. نتیجه نهایی اما ممکن است تنها چند دقیقه تصویر یا چند پاراگراف خبر باشد.
چه کسی صدای اوست؟
یکی از تناقضهای قابل تأمل در حرفه خبرنگاری همینجاست؛ خبرنگار دائماً درباره مشکلات دیگران مینویسد، اما گاهی مشکلات خودش کمتر دیده میشود.
خبرنگار از کارگر، کشاورز، معلم، دانشجو، بیمار، خانوادههای کمبرخوردار و ساکنان مناطق محروم گزارش تهیه میکند و از مسئولان میخواهد برای حل مشکلات آنها اقدام کنند. اما وقتی نوبت به مسائل خود خبرنگار میرسد، ممکن است همان مسیر مطالبهگری برای او دشوارتر شود.
این مسئله البته نباید به معنای نادیده گرفتن مسئولیتهای حرفهای خبرنگار تلقی شود. خبرنگار همچنان باید دقیق، منصف، مسئول و مطالبهگر باشد؛ اما جامعه رسانهای نیز برای ایفای این نقش نیازمند حداقلی از حمایت و زیرساخت است.
رسانه قوی بدون خبرنگار توانمند شکل نمیگیرد و خبرنگار توانمند نیز تنها با مطالبه اخلاق حرفهای ساخته نمیشود؛ امنیت شغلی، آموزش، حمایت صنفی، امکانات حرفهای و توجه به مسائل معیشتی نیز بخشی از این زنجیره است.
روز خبرنگار؛ فقط تبریک کافی نیست
هفدهم مرداد، روز خبرنگار، فرصت مناسبی برای قدردانی از فعالان رسانهای است، اما اگر این مناسبت تنها به پیام تبریک، مراسم تقدیر و اهدای لوح خلاصه شود، بخش مهمی از مسئله نادیده گرفته خواهد شد.روز خبرنگار میتواند فرصتی برای بازخوانی وضعیت رسانه و خبرنگار نیز باشد؛ اینکه خبرنگاران چه میخواهند، چه مشکلاتی دارند، چه زیرساختهایی در اختیار آنهاست و مسئولان تا چه اندازه صدای جامعه رسانهای را میشنوند.
خبرنگار زمانی میتواند مطالبهگر باشد که خودش نیز امکان بیان مطالبه داشته باشد. رسانه زمانی میتواند دیدهبان جامعه باشد که جامعه نیز مسائل و دغدغههای خود رسانه را ببیند.یکی از محورهای مطرحشده از سوی خبرنگاران زنجانی، موضوع خانه مطبوعات است؛ نهادی که انتظار میرود در حوزه مسائل صنفی، آموزش، حمایت و ایجاد ارتباط میان خبرنگاران و دستگاههای مرتبط نقش مؤثری داشته باشد.
برای جامعه رسانهای، وجود یک ساختار صنفی فعال میتواند فرصتی برای پیگیری منسجمتر مسائل باشد. خبرنگاران اگر مطالبات خود را به صورت جمعی و از مسیرهای قانونی دنبال کنند، امکان تبدیل این مطالبات به برنامه و تصمیم اجرایی بیشتر خواهد بود.از سوی دیگر، مسئولان نیز نیازمند یک طرف گفتوگوی مشخص و منسجم در جامعه رسانهای هستند تا بتوانند مسائل را بهتر بشناسند و برای حل آنها برنامهریزی کنند.
رسانهای که باید آینده داشته باشد
خبرنگاری تنها یک شغل امروز نیست؛ اگر قرار باشد رسانه در آینده نیز نقش مؤثر خود را حفظ کند، باید برای نسل جدید خبرنگاران نیز چشمانداز روشنی وجود داشته باشد.خبرنگار جوانی که وارد این حرفه میشود، علاوه بر آموزش و کسب تجربه، به این اطمینان نیاز دارد که میتواند آینده شغلی خود را در این حوزه بسازد. اگر مشکلات معیشتی، مسکن، امنیت شغلی و مسائل صنفی بدون پاسخ باقی بماند، طبیعی است که بخشی از نیروهای جوان و مستعد به تدریج از رسانه فاصله بگیرند.این مسئله فقط زیان خبرنگار نیست؛ رسانه و در نهایت جامعه نیز از خروج نیروهای حرفهای و باتجربه آسیب میبیند.
تصویری که مخاطب از خبرنگار میبیند معمولاً همان فردی است که میکروفون به دست گرفته، سؤال میپرسد یا پشت دوربین ایستاده است. اما پشت این تصویر، انسانی قرار دارد که مانند دیگر شهروندان دغدغه زندگی، خانواده، آینده و امنیت اقتصادی دارد. خبرنگار هم مسکن میخواهد، امنیت شغلی میخواهد، آموزش میخواهد و نیازمند ساختاری است که مسائل صنفی او را پیگیری کند.
اینها مطالبههای عجیب و دور از انتظاری نیستند؛ مطالباتی است که اگر قرار باشد خبرنگار با انگیزه و کیفیت بیشتری به کار خود ادامه دهد، باید درباره آنها جدیتر فکر کرد.حالا دوربین تسنیم اینبار نه برای روایت مشکل یک شهروند، بلکه برای شنیدن صدای کسانی روشن شده است که سالها صدای شهروندان بودهاند.
خبرنگاران زنجانی از لنز دوربین تسنیم برخی از مشکلات خود را بیان کردند؛ مشکلاتی که شاید در میان انبوه خبرهای روزانه کمتر دیده شوند، اما حل آنها میتواند بخشی از مسیر حرفهایتر شدن جامعه رسانهای استان را هموار کند.روز خبرنگار میتواند فقط روز تقدیر از خبرنگار نباشد؛ روزی برای شنیدن صدای خبرنگار نیز باشد. صدایی که سالها برای رساندن صدای دیگران تلاش کرده است.
انتهای پیام/