به گزارش گروه بین الملل خبرگزاری تسنیم، تحولات چند سال گذشته در ترکیه و همزمانی بحران اقتصادی در این کشور، کاهش محبوبیت حزب عدالت و توسعه و افزایش نسبی محبوبیت ملی گرایان و کمالیستها، نشان دهنده یک تحول سیاسی زیرپوستی است.
تحقیقات میدانی نشان میدهد که جامعه ترکیه، تصورات و تعاریفی از برخی مفهومهای مهم سیاسی و ارزشی دارد که الزاماً با دیدگاه و رویکرد احزاب سیاسی این کشور منطبق نیست.
موسسه تحقیقاتی مستقل «پانورامتر» در ترکیه، در مجموعه گزارشی با سرفصل «اُداک»، با ترتیب دادن مصاحبه حضوری و میدانی با هزاران تن از شهروندان این کشور، درباره دیدگاههای سیاسی آنان تحقیق کرده و به دنبال پاسخهای روشنی برای این سوالات است: بر اساس مفاهیم هویت و فرهنگ سیاسی، شهروندان ترکیه چه نگرشی به تحولات سیاسی کشور دارند؟ تعریف آنان از یک «ترکیه قدرتمند» چیست و فرصتها و تهدیدهای کشور را از کدام زاویه مینگرند.
بازگشت معنیدار به آتاترکیسم
موسسه تحقیقاتی پانورامتر ترکیه میپرسد: «هویتهای فرهنگی چه نقشی در زندگی سیاسی و اجتماعی ما دارند؟ این یک سوال بسیار قدیمی است و هنوز هم میتوان روی آن بحث کرد».
سپس به این اشاره میکند که ترکیه کشوری است که در آن گسستهای اجتماعی-اقتصادی، گسستهای فرهنگی و برخورد نظامهای ارزشی مختلف به اندازه سنتهایی که از تاریخ خود به ارث برده، تعیینکننده هستند. حالا در ترکیه، علاوه بر چند و چون رضایت مردم از عملکرد احزاب، توجه به مفاهیم فرهنگ سیاسی و هویت سیاسی نیز، در رفتار رای دهنده نقش مهمی دارد.
موسسه پانورامتر ترکیه، در سال 2025 میلادی، برای اولین بار در یک تحقیق میدانی وسیع، به دنبال پاسخی برای این سوال رفت؛ چگونه فضای سیاسی و اجتماعی ترکیه، تحت تاثیر پیوند بین هویتها و ترجیحهای سیاسی قرار گرفته است؟
امسال نیز در دومین تحقیق میدانی وسیع، همین سوال یک بار دیگر تکرار شد. به باور کارشناسان این موسسه، پاسخ به این سوال، سرنخهای مهمی برای درک پویایی در عرصه سیاسی و تغییرات در روندهای اجتماعی ترکیه به دست میدهد.
تحقیقات میدانی نشان داده که حالا، هویت غالب سیاسی در میان شهروندان ترکیه به چند دسته تقسیم میشود:
1.مرکز/میانه با 34 درصد بزرگترین خوشه است،
2.آنهایی که در محور راست قرار دارند 32 درصد هستند،
3.کسانی که در محور چپ قرار دارند 24 درصد هستند.
4.حدود 9 درصد نخواستند موضع خود را بیان کنند که نشاندهنده نوعی بیمیلی در بیان مواضع سیاسی است.
5.از بین شهروندان دارای گرایش سیاسی راست در ترکیه 11 درصد را میتوان به عنوان راست افراطی قلمداد کرد. ولی مجموع کسانی که میگویند به چپ و چپ افراطی نزدیک هستند، 24 درصد باقی میماند.
تقسیم بندی کلی بالا، از حیث گرایش حزبی نیز، شاخههای دیگری دارد و باید گفت:
الف) پایگاه حزب حاکم در محور راست متمرکز است؛ 69 درصد از رأیدهندگان حزب عدالت و توسعه به رهبری اردوغان و 60 درصد از رأیدهندگان حزب حرکت ملی گرا به رهبری باغچلی خود را در سمت راست قرار میدهند.
ب) در میان رأیدهندگان حزب جمهوری خلق، کسانی که به چپ گرایش دارند با 54٪ غالب هستند، در حالی که در میان رأیدهندگان حزب دمپارتی (نهاد اقماری پ.ک.ک) کسانی که خود را نزدیک به چپ میدانند با 67٪ غالب هستند.
ج) بخش قابل توجهی از پایگاه حزب جمهوری خلق در حد 27 درصد خود را میانهرو تعریف میکند.
ترجیحات و توجیهات هویت سیاسی
موسسه تحقیقاتی پانورامتر، از شهروندان خواسته، هویت سیاسی خود را به صراحت تعریف کنند. گزارش نهایی نشان داده که در تعریف هویت سیاسی، این چند گزینه به چشم میخورد:
1.آتاتورکیسم با 35٪ وسیعترین گروه وابستگیها را تشکیل میدهد.
2.ملیگرایی با 23٪ در رتبه دوم،
3.محافظهکاری با 11٪ در رتبه سوم،
4.اسلامگرا 8 درصد،
5.لیبرال 8 درصد،
6.سیوسیالیست 5 درصد،
7.سیوسیال دموکرات 5 درصد.
8.آرمان گرا 5 درصد.
کسانی که هویت آتاتورکیستی را میپذیرند، ترجیح خود را اغلب با مدرنیته (33٪) و عشق به آتاتورک (31٪) توجیه میکنند. احساسات ملی با 24٪ به عنوان سومین توجیه برجسته است.
68 درصد از کسانی که هویت ملیگرا را پذیرفتهاند، این انتخاب را با استناد به اهمیت احساسات ملی توضیح میدهند. ایدئولوژی سیاسی با 11٪ دومین دلیل مهم و وفاداری به دولت با 6٪ سومین دلیل است.
سبک زندگی و ترجیح سیاسی
یکی دیگر از سوالات مهم از شهروندان ترکیه، این است که از آنها سوال شده، کدام مشی سیاسی، با سبک زندگی شما تطابق بیشتری دارد؟ پاسخها از این قرار است:
1.آزادی و دموکراسی با 44٪ در رتبه اول قرار دارند.
2.ارزشهای مذهبی با 39٪ در رتبه بعدی قرار دارند.
3.کسانی که بر هویت قومی خود تأکید دارند، در سطح 11 درصد قرار دارند.
4.در مقایسه با اندازهگیری ماه مه 2025، مشاهده میشود که میزان کسانی که بر ارزشهای مذهبی تأکید دارند از 36 درصد به 39 درصد افزایش یافته است، در حالی که تأکید بر آزادی و دموکراسی ثابت مانده است.
ارتباط سبک زندگی و گرایش سیاسی
عنصری که سبک زندگی را تعریف میکند، بر اساس پایگاههای حزبی به شدت تقسیمبندی شده است. در پایگاه حزب حاکم، ارزشهای مذهبی غالب هستند؛ 72٪ از رأیدهندگان حزب عدالت و توسعه و 57٪ از رأیدهندگان حزب حرکت ملی، سبک زندگی خود را با ارزشهای مذهبی تعریف میکنند.
در مقابل، تاکید بر آزادی و دموکراسی در پایگاه مخالفان برجسته است. به نحوی که 72٪ از رأیدهندگان حزب جمهوری خلق و 64٪ از رأیدهندگان حزب دمپارتی این دیدگاه را ابراز میکنند.
در مجموع، تعریف سبک زندگی، تفاوت محوری قابل توجهی را بر اساس موضع سیاسی نشان میدهد. در محور راست، ارزشهای مذهبی غالب هستند؛ 70٪ از کسانی که به راست افراطی نزدیکترند و 62٪ از کسانی که به راست نزدیکترند، سبک زندگی خود را با این عنصر تعریف میکنند.
در محور چپ، آزادی و دموکراسی برجسته است و این میزان در میان کسانی که به چپ نزدیک هستند به 78٪ میرسد. کسانی که در مرکز قرار دارند، توزیع متعادلتری بین این دو عنصر نشان میدهند.
احساس تهدید سبک زندگی
درصد کسانی که سبک زندگی خود را در معرض تهدید میدانند 41٪ است. در حالی که 57٪ چنین احساسی ندارند.
درک تهدید برای سبک زندگی افراد بر اساس وابستگی سیاسی تقسیم شده است. درک تهدید در میان پایگاه اپوزیسیون غالب است؛ 64٪ از رأیدهندگان حزب جمهوری خلق و 53٪ از رأیدهندگان دمپارتی، سبک زندگی خود را در معرض تهدید میبینند.
این درک در میان پایگاه حزب حاکم کاملاً محدود است. در میان رأیدهندگان حزب عدالت و توسعه 13٪ و در میان رأیدهندگان حزب حرکت ملی گرا تنها در حد 6٪ باقی مانده است.
این توزیع نشان میدهد که درک امنیت جانی در محور حاکم-اپوزیسیون معکوس است و این درک بسته به اینکه دیدگاههای سیاسی فرد در قدرت باشد یا در اپوزیسیون، تغییر میکند.
درک تهدید بر اساس موضع سیاسی در محور چپ برجستهتر است. 70٪ از کسانی که به چپ متمایل هستند و 59٪ از کسانی که بیشترین فاصله را با چپ دارند، سبک زندگی خود را در معرض تهدید میبینند. در محور سمت راست، این میزان بین 17٪ تا 21٪ باقی میماند. در میان کسانی که در مرکز قرار دارند، احساس تهدید در سطح متوسط 32٪ است.
احساس تهدید با توجه به ترجیحات هویتی به طور قابل توجهی متفاوت است. احساس تهدید در میان کسانی که هویت سوسیالیستی (66٪)، آتاتورکیستی (57٪) و سوسیال دموکرات (54٪) را اتخاذ میکنند، غالب است.
در مقابل، احساس تهدید در میان کسانی که هویت محافظهکار (17٪)، اسلامگرا (19٪) و ملیگرا (27٪) را اتخاذ میکنند، به طور قابل توجهی کمتر است. این توزیع نشان میدهد که احساس امنیت جانی، ساختاری دو قطبی بین هویتهای سکولار-چپ و هویتهای مذهبی-محافظهکار را نشان میدهد.
نگرانِ چه هستید؟
در تحقیق میدانی مزبور، از شهروندان خواسته شده مهمترین عامل نگرانی زندگی خود را تعریف کنند. دسته بندی و رتبه بندی نتایج از این قرار است:
1.نگرانیهای اقتصادی 26.3 درصد.
2.نگرانیهای امنیتی و مشکلات نظم اجتماعی 15.5 درصد.
3.فشارهای سیاسی و شکل حکومت 14.3 درصد.
4.بیاعتمادی به قانون و مشکلات عدالت 14.1 درصد.
5.فقدان آزادی بیان و اندیشه 9.8 درصد.
6.اضطراب و ناامیدی از آینده 5.4 درصد.
7.ناامنی مربوط به رویدادهای جاری 2.6 درصد.
8.امنیت زنان و جنسیت 2.1 درصد.
9.دوقطبی اجتماعی و زوال اخلاقی 1.9 درصد.
10.روابط دین و دولت و ارزشهای مذهبی 1.3 درصد.
11.سایر 3.6 درصد.
12. بدون پاسخ یا نامشخص 3.1 درصد.
در بخش بعدی این تحقیق میدانی، به این موضوع پرداخته میشود که شهروندان ترکیه در تحقیق موسسه پانورامتر چه تعریفی از یک کشور قوی دارند و علاوه بر این، تصور آنها تصور آنها از میزان آسیب پذیری دموکراسی کشورشان چیست.
ادامه دارد...
انتهای پیام/