به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، عملیات صادراتی «کنسرسیوم خط لوله خزر» (CPC) در پایانه دریای سیاه پس از یک بازگشایی کوتاه، بار دیگر دچار اختلال شده است. به نقل از منابع تجاری، این کنسرسیوم طی روزهای اخیر فعالیتهای بارگیری خود را متوقف کرد و روز گذشته نیز به دلیل نگرانیهای شدید امنیتی مالکان کشتیها و امتناع آنها از پذیرش سفر به این پایانه، صادرات نفت مجدداً مسدود شد.
اگرچه چهار نفتکش پس از حملات 30 ژوئیه موفق به تکمیل بارگیری شده و منطقه را ترک کردند، اما این تحرکات به معنای بازگشت شرایط به حالت عادی نبود. در همین راستا، گروه حملونقل روسی «فِسکو» (FESCO) عملیات خود را در این منطقه به حالت تعلیق درآورد و برخی فروشندگان نفت خام قزاقستان برای تأمین کشتی با مشکلات جدی مواجه شدند.
توقف دوباره بارگیری و جهش بیسابقه هزینههای حملونقل
دور جدید اختلالات پس از حمله پهپادی 30 ژوئیه به دو نفتکش «نیسوس سیفنوس» و «ماراتی» در نزدیکی پایانه نووراسییسک رخ داد. با وجود مهار آتشسوزی و عدم بروز خسارات جانی یا زیستمحیطی، خطرات امنیتی به شدت افزایش یافت. مایکل ورث، مدیرعامل شرکت شورون، در 31 ژوئیه از جریان نفت خبر داده بود، اما این بازگشایی بسیار شکننده از آب درآمد.
وزارت انرژی قزاقستان اعلام کرد که این خط لوله در 1 اوت روزانه حدود 100 هزار تن (معادل 730 هزار بشکه) نفت دریافت میکرده و مخازن ذخیرهسازی در حال پر شدن بودهاند. اما با توجه به طول 1511 کیلومتری این خط لوله، در صورت پر شدن کامل مخازن و عدم بارگیری نفتکشها، کنسرسیوم ناچار خواهد بود ورود نفت را محدود کند که این امر تولیدکنندگان قزاقستان را مجبور به کاهش استخراج خواهد کرد.
این مخاطرات اثر مستقیم خود را بر بازارهای مالی و حملونقل برجای گذاشت؛ نرخ کرایه روزانه نفتکشها برای حضور در پایانه کنسرسیوم خط لوله خزر تا پایان هفته گذشته به 338 هزار دلار رسید که تقریباً دو برابر ماه قبل بود. همچنین نفت خام شاخص این کنسرسیوم با تخفیف نزدیک به 4 دلار در هر بشکه نسبت به نفت برنت عرضه شد، در حالی که تا چند هفته پیش با قیمت بالاتری معامله میشد. نرخ بیمه جنگی برای پایانههای دریای سیاه نیز به 2 درصد ارزش شناور افزایش یافت.
کاهش شدید تولید در بزرگترین میادین نفتی قزاقستان
آمارهای اولیه نشان میدهد که تولید نفت خام و میعانات گازی قزاقستان در ماه ژوئیه به 7.6 میلیون تن (حدود 1.85 میلیون بشکه در روز) کاهش یافته که 14 درصد کمتر از ماه ژوئن است. در این میان، تولید میدان نفتی «تنگیز» 18 درصد، «کاشاگان» 25 درصد و «کاراچاگاناک» 18 درصد نسبت به ماه قبل افت داشته است. میدان تنگیز که وابستگی شدیدی به خط لوله کنسرسیوم خزر دارد، در 31 ژوئیه روزانه حدود 454 هزار بشکه تولید داشت که کمتر از نصف میانگین ماه ژوئن (961 هزار بشکه در روز) بوده است.
بر اساس تحلیل اتحادیه بینالمللی کشتیرانی (BIMCO)، حجم بارگیری در پایانه کنسرسیوم خط لوله خزر طی دو هفته اخیر 62 درصد نسبت به میانگین ماهانه کاهش یافته است. کارشناسان این نهاد تأکید دارند که صادرات نفتی قزاقستان به همان اندازه صادرات روسیه آسیب دیده است. این در حالی است که حدود 75 درصد از صادرات کنسرسیوم خزر در سال جاری میلادی به مقصد کشورهای عضو اتحادیه اروپا بوده و قزاقستان 9.6 درصد از واردات نفت خام این اتحادیه را در سهماهه نخست سال 2026 تأمین کرده است.
برای جبران بخشی از این بحران، شرکت «تنگیزشورویل» قصد دارد در ماه اوت حدود 100 هزار تن نفت خام را از طریق خطوط ریلی به بندر باتومی گرجستان منتقل کند. اگرچه این مسیر ریلی اندکی از فشارها میکاهد، اما به هیچ عنوان نمیتواند جایگزین خط لولهای شود که بیش از 80 درصد صادرات نفت قزاقستان و 1.8 درصد از عرضه جهانی را بر عهده دارد.
محدودیتهای فنی در برابر سهمیههای جدید اوپک پلاس
بر اساس تصمیم اخیر ائتلاف اوپک پلاس، سهمیه تولید نفت خام قزاقستان برای ماه سپتامبر با 10 هزار بشکه افزایش به 1.628 میلیون بشکه در روز خواهد رسید. با این حال، کشور قزاقستان همچنان باید تولید مازاد بر سهمیه خود از ژانویه 2024 را با کاهش استخراج در آینده جبران کند.
با این حال، اختلالات مداوم در مسیر صادراتی دریای سیاه، یک مانع فیزیکی و عملیاتی جدی بر سر راه افزایش تولید قزاقستان ایجاد کرده است. کمیته مشترک وزارتی نظارت بر اوپک پلاس (JMMC) نیز بر اهمیت حیاتی حفاظت از مسیرهای دریایی بینالمللی و زیرساختهای انرژی تأکید کرده، هرچند مستقیماً نامی از پایانه کنسرسیوم خط لوله خزر نبرده است.
آسیبپذیری قزاقستان و هشدارهای واشنگتن به کییف
موقعیت جغرافیایی پایانه کنسرسیوم خزر در خاک روسیه باعث شده تا نفت خام قزاقستان با وجود معافیت از تحریمهای غربی، در معرض ریسکهای مستقیم جنگ قرار گیرد. ساختار مالکیت این کنسرسیوم نیز عبور از خطوط درگیری را پیچیدهتر میکند؛ بهطوریکه روسیه 31 درصد، قزاقستان 20.75 درصد، شورون 15 درصد و اکسونموبیل 7.5 درصد از سهام آن را در اختیار دارند.
وزارت امور خارجه قزاقستان بارها تأکید کرده که حمله به نفتکشها به منافع اقتصادی این کشور آسیب میزند و خواستار توقف فوری این حوادث شده است. واشنگتن نیز این موضوع را مستقیماً با کییف در میان گذاشته است. سفیر اوکراین در آمریکا پیشتر تأکید کرده بود که وزارت امور خارجه آمریکا دمارش رسمی در خصوص آسیب به منافع اقتصادی آمریکا و قزاقستان صادر کرده است.
همچنین گزارشها حاکی از آن است که دولت آمریکا به اوکراین نسبت به حمله به شناورهای غیرروسی در دریای سیاه هشدار داده و نمایندگان کنگره آمریکا صراحتاً اعلام کردهاند که حملات بیشتر به زیرساختهای کنسرسیوم خط لوله خزر تحمل نخواهد شد. در همین راستا، در تماس تلفنی 29 ژوئیه میان مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، و یرمک کوشربایف، وزیر امور خارجه قزاقستان، بر اهمیت صادرات «مطمئن و بیوقفه» نفت قزاقستان تأکید شد.
در نهایت، تکرار تعلیق بارگیریها نشان میدهد که تنها آمادگی فنی خط لوله برای بازگشت به شرایط عادی کافی نیست، بلکه بازگشت ثبات مستلزم اطمینان خاطر مالکان کشتیها و امنیت کامل عملیات در پایانه است؛ در غیر این صورت، قزاقستان با کاهش بیشتر تولید، تخفیفهای سنگینتر قیمتی و هزینههای گزاف مسیرهای جایگزین مواجه خواهد شد.
انتهای پیام/