به گزارش خبرگزاری تسنیم از ساری، در میان انبوه جنگلهای هیرکانی، سواحل خزر و دشتهای حاصلخیز شرق مازندران، گاهی تکهای از خاک، روایتی هزاران ساله را در دل خود پنهان کرده است؛ روایتی که نه با کتابها، بلکه با سفالهای شکسته، دیوارهای مدفون و نشانههای خاموش تمدنهای گذشته بازگو میشود.
باغشاه بهشهر از جمله همین نقاط تاریخی است؛ محوطهای که سالها بیشتر با نام شکوه معماری صفوی شناخته میشد، اما کاوشهای جدید باستانشناسی پرده از گذشتهای بسیار دورتر برداشته و نشان داده است که قصه این سرزمین، قرنها پیش از ساخت کاخها و باغهای سلطنتی آغاز شده است.
کشف نشانههایی از عصر آهن با قدمتی حدود هزار و 500 سال پیش از شکلگیری مجموعه باغشاه در دوره صفویه، نگاه پژوهشگران را به این محوطه تغییر داده و باغشاه را از یک مجموعه تاریخی صرفاً صفوی، به یک محوطه چندلایه و روایتگر دورههای مختلف تمدنی تبدیل کرده است.
خاکی که از گذشته دور سخن گفت
تا پیش از آغاز کاوشهای جدید، نگاه غالب کارشناسان به باغشاه بهشهر بیشتر معطوف به دوره صفویه بود؛ دورانی که بهشهر در زمان حکومت صفویان به یکی از مهمترین مراکز حکومتی و تفریحی شمال ایران تبدیل شد و مجموعهای از باغها، کاخها و بناهای سلطنتی در این منطقه شکل گرفت، اما گمانهزنیهای باستانشناسی مسیر تازهای را پیش روی محققان قرار داد. بررسی لایههای خاک نشان داد که پیشینه حضور انسان در این محدوده، بسیار قدیمیتر از آن چیزی است که تصور میشد.
حسین ایزدی، مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی مازندران با اشاره به نتایج این کاوشها اظهار کرد که یافتههای جدید، چشمانداز تازهای از پیشینه تاریخی باغشاه ارائه کرده است.
به گفته وی، در جریان این بررسیها شواهدی از دورههای تاریخی پیش از صفویه شناسایی شده که نشان میدهد این منطقه در گذشته نیز محل استقرار و فعالیت انسانی بوده است.
این کشف، اهمیت باغشاه را دوچندان میکند؛ چراکه اکنون این محوطه تنها یک یادگار از دوران طلایی صفویه نیست، بلکه حلقهای از زنجیره تمدنی منطقه شرق مازندران به شمار میرود.
پیوند باغشاه با گوهرتپه؛ یک روایت مشترک از تمدن
یکی از مهمترین نکات در یافتههای جدید، ارتباط میان باغشاه و محوطه تاریخی گوهرتپه بهشهر است؛ منطقهای که از مهمترین محوطههای باستانی شمال ایران محسوب میشود و آثار ارزشمندی از دورههای پیش از تاریخ در آن کشف شده است.
کشف سفالها و نشانههای مشابه در باغشاه، احتمال پیوستگی تاریخی این دو محدوده را تقویت کرده است؛ موضوعی که میتواند اطلاعات تازهای درباره نحوه شکلگیری سکونتگاهها، مسیرهای ارتباطی و تحولات اجتماعی منطقه در اختیار پژوهشگران قرار دهد.
به عبارتی، باغشاه دیگر تنها یک باغ سلطنتی نیست؛ بلکه بخشی از یک پهنه تاریخی بزرگتر است که ردپای زندگی انسان در دورههای مختلف را در خود جای داده است.
این پیوند تاریخی میتواند زمینه مطالعات گستردهتر درباره جایگاه بهشهر در تاریخ تمدن شمال ایران را فراهم کند؛ شهری که امروز شاید بیشتر با طبیعت، جنگل و گردشگری شناخته شود، اما در دل خود روایتهایی از هزاران سال زندگی، فرهنگ و تمدن دارد.
از عصر آهن تا عصر صفوی
تاریخ باغشاه را میتوان همچون کتابی دانست که هر صفحه آن متعلق به دورهای متفاوت است.یک صفحه آن به عصر آهن بازمیگردد؛ دورهای که جوامع انسانی در شمال ایران ساختارهای اجتماعی و اقتصادی پیچیدهتری پیدا کرده بودند.
صفحهای دیگر متعلق به دوره صفویه است؛ زمانی که شاه عباس صفوی با نگاه ویژه به مازندران، بهشهر را به یکی از مراکز مهم حکومتی تبدیل کرد و مجموعهای از باغها و کاخها را در این منطقه ایجاد کرد.
باغشاه یکی از هفت باغ و کاخ تاریخی مرتبط با مجموعه صفوی بهشهر محسوب میشود؛ مجموعهای که زمانی جلوهای از قدرت، هنر معماری و شکوه حکومت صفوی در شمال ایران بود.
شناخت دقیقتر لایههای تاریخی این محوطه میتواند کمک کند تا تصویر کاملتری از تحول این منطقه در طول قرنها به دست آید؛ از نخستین سکونتها تا شکلگیری باغهای سلطنتی.
میراثی که نیازمند حفاظت و معرفی دوباره است
کشفهای جدید در باغشاه تنها یک خبر باستانشناسی نیست؛ بلکه هشداری برای توجه بیشتر به میراثی است که بخشهایی از آن هنوز ناشناخته باقی مانده است.
بسیاری از محوطههای تاریخی مازندران، به دلیل شرایط طبیعی، توسعه شهری، تغییرات کاربری زمین و کمبود مطالعات مستمر، همچنان بخش بزرگی از رازهای خود را در دل خاک پنهان کردهاند.
باغشاه بهشهر نمونهای از همین ظرفیتهای پنهان است؛ محوطهای که میتواند در کنار جاذبههای طبیعی منطقه، به یکی از مقاصد مهم گردشگری تاریخی شمال کشور تبدیل شود.
مدیرکل میراثفرهنگی مازندران نیز تأکید کرده است که نتایج این کاوشها نقش مهمی در شناخت ساختار تاریخی باغشاه و برنامهریزی برای حفاظت، مرمت و معرفی شایسته آن خواهد داشت.
اکنون پرسش اصلی این است که آیا این کشف تاریخی میتواند به نقطه آغاز فصل تازهای برای احیای باغشاه تبدیل شود؟
بهشهر؛ شهری که باید دوباره روایت شود
بهشهر سالهاست با طبیعت کمنظیر، تالاب میانکاله، جنگلهای هیرکانی و جاذبههای طبیعی شناخته میشود، اما کشفهای جدید نشان میدهد ظرفیت تاریخی این شهر نیز کمتر از طبیعت آن نیست.
باغشاه بهشهر امروز در نقطهای ایستاده که میتواند روایت تازهای از تاریخ شمال ایران را بازگو کند؛ روایتی که از هزاران سال پیش آغاز شده و در دوره صفویه به اوج شکوه معماری رسیده است.
شاید مهمترین پیام این کاوشها این باشد که هنوز بخشهای زیادی از تاریخ مازندران زیر خاک انتظار کشف شدن را میکشند؛ تاریخی که اگر بهدرستی حفاظت، معرفی و بهرهبرداری شود، میتواند نهتنها حافظ هویت فرهنگی منطقه باشد، بلکه موتور محرکی برای توسعه گردشگری و اقتصاد محلی نیز شود.
باغشاه حالا دیگر فقط یک باغ تاریخی نیست؛ پنجرهای است رو به گذشتهای که 1500 سال در سکوت خاک پنهان مانده بود و امروز دوباره سخن میگوید.
انتهای پیام/