گروه فرهنگی خبرگزاری تسنیم، سروش صحت دیگر در ساخت فیلمهایی با امضا و سبک خود شناخته می شود. فیلمهایی که حول محور معنای زندگی میچرخند و میکوشند از دل تجربههای روزمره، به زندگی معنا ببخشند.
روشن است که این جنس از سینما خصوصا وقتی با ژانر کمدی ترکیب می شود مانند راه رفتن بر لبه تیغ است یا یک فیلم خوش ساخت جذاب و همه پسند روبرو خواهیم بود و یا با یک فیلم فلسفی و متفکرانه که نمی تواند بخنداند و در عالم فکری خود زیست می کند.
اینکه اساسا خندیدن و خندادندن در جنس فیلم های فلسفی چه جایگاهی دارد، محل این نوشتار نیست اما نمی توان انکار کرد که اگر فیلمساز به سراغ کمدی در سینما می رود در هر حال باید قواعد و هدف کمدی را در نظر داشته باشد. ساخت فیلم در یک ژانر مثل آن ضرب المثل معروف است که یا زنگی زنگی یا رومی رومی. یعنی یا نباید وارد ژانر شد و یا حالا که وارد شدی باید آن را در قواعد و سبک آن بسازیم و از آن مهمتر به هدف آن ژانر پایبند باشیم. زیرا در تعریف ژانرها اساسا آنها را با هدفی که دارند تعریف می کنند. ژانر ترس کارش ترساندن است و کار ژانر کمدی خنداندن و گرنه ژانر معنا می بازد. البته این به معنای نفی کمدی تلخ یا کمدیهای اندیشهمحور نیست. مسئله آن است که حتی در چنین آثاری نیز طنز باید کارکرد دراماتیک خود را حفظ کند و به ابزاری برای پیشبرد مضمون تبدیل شود، نه آنکه صرفاً برچسب کمدی را با خود یدک بکشد.
از این گذشته قرار است که قواعد و سبک و سیاق آن ژانر نیز به هدف مضمونی و فکری فیلمساز کمک کند و یا به تعبیر بهتر آن دو در تاروپود هم رفته و مضمون فیلم کارگردان با ژانر مکمل یکدیگر باشند.
استخر در کدام از آنها موفق است؟ خندان؟ آیا استخر یک کمدی بانمک و شوخ طبعانه و دوست داشتنی مثلا مانند اجاره نشینها یا مهمان مامان و یا دیگر کمدی های غیر گیشه ای سینمای ایران است؟ البته مثال های اشاره شده هیچ کدام از جنس فیلم هایی مانند کارهای سروش صحت نیست اما از باب اینکه آنها کمدی های غیرگیشه ای و درعین حال جذاب، به یادماندنی و طنازانه هستند نیز شکی نیست.
بازی بدون شک اشتباه پسر سروش صحت به عنوان فرزند نقش اصلی، نپخته و کاملاً آماتوری است. این ضعف بیش از هر چیز در دیالوگگویی و واکنشهای احساسی او نمود پیدا میکند و باعث شده رابطه پدر و پسر که باید یکی از ستونهای عاطفی فیلم باشد، باورپذیری لازم را پیدا نکند.
بازی مهران مدیری نیز بیش از آنکه در خدمت فیلم باشد، حضوری منفعل و بیاثر دارد. شخصیت او نه تأثیر تعیینکنندهای در مسیر روایت میگذارد و نه کیفیت بازی مدیری چیزی به فیلم اضافه میکند؛ او دیگر آن بازیگری نیست که به یاد داریم؛ بازیگری که در کارهای کمدی میدرخشید و برای ما خاطرهسازی میکرد. حضور او بیشتر یک انتخاب تجاری است تا یک ضرورت دراماتیک.
تنها بازی و البته سکانس خوب فیلم همان سکانس رینگ بوکس است که در عالم فانتزی و رویایی شخص اصلی بسر می برد. شاید حرفه جدی سروش صحت عالم فانتزی و سورئال اصلا باشد. جایی که معناهای رسمی و جدی همگی رنگ می بازند و بی معنایی و بی قاعدگی معنای جدی تر و بهتری پیدا می کند و صحت آزادی بیشتری برای تصویرسازی و خلق موقعیت پیدا میکند.
استخر اگر امروز در گیشه تجربه خوبی را طی می کند (که شاید چندان ادامه نداشته باشد) متکی بر قواعد گیشه است که این خود نیز یکی دیگر از تناقضات فیلم های اندیشه محور است که قرار است از قواعد تجاری پرهیز کند. اما شاید به خاطر سلطه بازار و تجارت بر سینما به عنوان یک امر فرهنگی (که از دردهای سینمای ما است) این فیلم هم ناچار شده با اتکا بر بازیگران گیشهای چون مهران مدیری و انتشار کلیپ های رقص در باشگاه خود را فیلم کمدی روز گیشه ای جا بزند. بازی مهران مدیری که به بدی آن اشاره شد، از همین قواعد تجاری نشأت میگیرد. قواعدی که یکبار دیگر او برای فیلم درخت گردو به آن اشاره کرد که به خاطر رودربایستی با سرمایه گذار و تهیه کننده وارد پروژه شد و یک بازی بد از او دیدیدم. او هنوز به همین مسیر در سینما ادامه میدهد.
ما استخر در معناگرایی و ایجاد معنا و مفهوم برای زندگی نیز الکن است. این احساس که فیلمساز قصد نداشته تا با بیانیه نویسی و محتوامحوری حرف بزند هم روشن است و هم نقطه درست و موفق فیلمنامه. در فیلم هایی از این دست بزرگترین اشتباه این است که با حرف ها و مستقیم گویی فیلمساز بخواهد حرف آخر و نقطه فرود ایجاد کند و کار را تمام کند. برای همین صحت تلاش کرده تا با روایت واقعیت انگارانه از متن زندگی، کنشها و واکنشها و تجربیاتی که شخصیت اصلی با بازی امین حیایی دارد، به سمت تغییر و تحول در شخصیت برود و الی آخر. اما نباید فراموش کرد که در هر صورت و حال ما با فیلمنامه و داستان سروکار داریم. حتی اگر فیلم قصد داشته باشد از روایت کلاسیک فاصله بگیرد، باز هم باید میان رخدادها رابطهای معنادار ایجاد کند تا تحول شخصیت برای مخاطب حاصل تجربه فیلم باشد، نه صرفاً نتیجه خواست فیلمساز.
حتی در اسب تورین بلاتار که یک اثر تقریبا ضدداستان است نیز همان تلاش و تکلف دختر برای بردن سطل آب و تمام سکانسهای طولانی و برداشتهای بلند درکنار هم داستان و منطق روایی میسازد و فیلم شکل پیدا میکند.
به نظر می رسد که فیلمساز محترم و شریف ما این پیچ سخت را هنوز نتوانسته در فیلم هایش به خوبی شکل دهد. همانطور که در جهان با من برقص حوادث و اتفاقات گوناگونی رخ می دهد اما اینها در جمع باهم یک فرد افسرده را به سمت تغییر و معنا حرکت نمیدهد چنانکه باید قدرت معنازایی داشته باشد از این رو همه چیز یکباره و ضرب الاجلی دچار تغییر می شود. و البته اگر معنازایی شکل گرفته است، صرفا در ذهن فیلمساز نباید باشد بلکه باید ابتدا به ساکن در متن فیلمنامه و بعد در شکل و فرم فیلم ایجاد شود.
(احتمال لو رفتن داستان) در استخر نیز مرگ پدر همسر نقش اصلی که اتفاقا شخصیت گیرایی برای او ندارد و اصلاً رابطه دلی و عمیقی میان آنها شکل نگرفته، چگونه میتواند یکباره او را متحول کند؟ اینجا همان خلا نویسندگی و کارگردانی برملا میشود. جایی که باید نویسنده، شخصیتها را تقویت کند، رابطه میان آنان و نتایج و اهمیت پدر بودن را به خوبی بیان کند و با بازی گرفتن از بازیگران آنان را در تصویر بیاورد اما صرف جنبههای دیگر شده است.
از این منظر است که استخر که نسبت به جهان با من برقص (باوجود نقدی که شد) یک عقب گرد است. فیلم اول صحت از پختگی بهتر و ایده ای کامل تر از داستان تا شکل و حتی اسم داشت که نشان می داد فیلمساز روی کارش تمرکز کافی داشته است. گویی فیلمساز این بار بیش از آنکه جهان فیلم را کشف کند، در تکرار دغدغههای پیشین خود متوقف مانده است.
البته با تمام این اوصاف وجود فیلمی مانند «استخر» برای سینمای ایران که در دام کمدیهای بیمعنا اسیر شده است خالی از لطف نیست و باید قدردا.
انتهای پیام/