به گزارش خبرگزاری تسنیم از اصفهان، جنگ تحمیلی سوم با وقایعی بیسابقه آغاز شد. برخی از این رویدادها چنان ناگوار و دردناک بودند که در وصف نمیگنجند و برخی دیگر سرشار از غرور و امیدآفرینی بودند. شهادت رهبر انقلاب و جمعی از فرماندهان و همچنین، به خاک و خون کشیده شدن فرزندان ایران توسط دژخیمان آمریکایی - صهیونی، ضایعهای هولناک بود. افزون بر این، دشمن در مدت 39 روز با وارد کردن خسارات جانی و آسیبهای گسترده به اموال عمومی و خصوصی، جنایاتی بیرحمانه علیه مردم مرتکب شد.
اما در سوی دیگر میدان، ملتی غیرتمند و رزمندگانی شجاع، بیدرنگ برای نبردی بیامان آماده شدند. حملات پیاپی، سهمگین و جسورانه به مواضع دشمن، و نیز حضور پرشور و متحد مردم در خیابانها، صحنههایی عاشورایی و بینظیر آفرید. دشمن برای شکست کشور آمده بود، اما با اراده پولادین ملت به عقب رانده شد. این رخدادها، بار دیگر توجه همگان را به پیشرفتهای چشمگیر سالهای اخیر معطوف کرده است.
پرسش اساسی این است که چگونه پس از 47 سال تحریم، تجاوز، خرابکاری و ترور، نظام مقدس جمهوری اسلامی نهتنها تضعیف نشده، بلکه با وجود جنگی همهجانبه، همچنان محکم و استوار ایستاده و حق خود را طلب میکند؟ این مردم چه دستاوردهایی داشتهاند که چنین پرتوان ظاهر شدهاند؟ این روحیه تا چه زمانی تداوم خواهد یافت؟ این مقاله، در پی پاسخ به این پرسشها، با تمرکز بر شناسایی داراییهای ارزشمندی است که پس از پیروزی انقلاب اسلامی و بهویژه در طول 37 سال زعامت رهبر شهید انقلاب به دست آمده است.
دارایی چیست؟
پیش از هر چیز، باید تعریفی دقیق از «دارایی» ارائه داد. دارایی، منبعی است که حاصل رویدادها یا اقدامات گذشته بوده و انتظار میرود منافعی را در آینده، بهویژه تحت کنترل مالک، به ارمغان آورد. بر اساس این تعریف، سه شرط اساسی برای دارایی وجود دارد:
الف) حاصل از رویدادها و اقدامات گذشته باشد.
ب) منافعی را در آینده تأمین کند.
ج) تحت کنترل مالک باشد.
انباشت داراییها و میزان منافع حاصل از آنها، مبتنی بر چشمانداز، سیاستها و برنامههای کلان حاکمیت و نیز ماهیت خود دارایی معنا پیدا میکند. برای درک بهتر، شناخت دستهبندیهای مختلفی از داراییها ضروری است:
چرخه عملیاتی: دارایی کوتاهمدت (با نقدشوندگی بالا) و بلندمدت (با ماندگاری زیاد و نقدشوندگی زمانبر)
منشاء ایجاد: دارایی عملیاتی (مؤثر در فعالیتهای اصلی) و غیرعملیاتی (ارزشمند اما بدون کاربرد مستقیم)
قابلیت تبدیل و ارزیابی: دارایی پولی (ارزش ثابت و تبدیل سریع به وجه نقد) و غیرپولی (ارزش نوسانی)
تملک: دارایی جاری (در حال تبدیل) و سرمایهای (تبدیل بر اساس ضرورت)
ماهیت فیزیکی: دارایی مشهود (قابل لمس) و نامشهود (فاقد جسم، مانند دانش، دادههای دیجیتال، تشکیلات سازمانی و مهارت)
از آنجا که داراییهای نامشهود در ترسیم آیندهای روشن برای کشور نقشی کلیدی دارند و میتوانند تأثیری تعیینکننده در پیشبرد اهداف هر نظام سیاسی ایفا کنند، مقاله حاضر به طور خاص به این نوع دارایی میپردازد.
نگاهی به دوران پهلوی؛ غفلت از داراییهای نامشهود
پیش از انقلاب اسلامی، در دوران پهلوی اول، رویکرد حاکمیت نسبت به داراییها عمدتاً معطوف به تملک املاک و داراییهای مشهود بود. رضاخان با علاقهای سیریناپذیر به زمین و املاک، ساخت جادههای شوسه و راههای ارتباطی را در اولویت قرار داد تا دسترسی به املاک پادشاهی را تسهیل کند. ثبت احوال و اداره ثبت اسناد و املاک نیز در همین راستا تأسیس شد، اما در حوزههای اقتصادی، فرهنگی، دفاعی، اجتماعی و سیاسی، نابسامانی گستردهای حاکم بود. نظام مدیریتی وابسته و ناکارآمد، قانونگریزی، و تمرکز قدرت در دست یک نفر، ترسیم یک چشمانداز بلندمدت را برای کشور ناممکن ساخته بود. به گونهای که با اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، رضاخان بدون هیچ مقاومتی بازداشت و تبعید شد و کشور در وضعیت تسلیم و بیعملی فرو رفت.
در دوران پهلوی دوم نیز اگرچه ظاهراً تحولات اجتماعی رنگ و بوی ضداستعماری یافت، اما حکومت همچنان متزلزل و وابسته بود. تجارت نفت، واردات کالا و صنایع مونتاژ در اولویت قرار داشتند و کشاورزی با اصلاحات ارضی نابود شد. منافع ملی فدای منافع خاندان پادشاهی و بیگانگان گشت و عزت ملی جریحهدار شد. نارضایتی عمومی روزافزون، ظهور مخالفان جدی و نهضت اسلامی به رهبری امام خمینی(ره)، سرانجام به انقلاب اسلامی انجامید و محمدرضاشاه که با بیمسئولیتی همیشه فرار را بر قرار ترجیح میداد، پیش از وقوع انقلاب کشور را ترک کرد.
انقلاب اسلامی؛ انباشت داراییهای نامشهود
پس از انقلاب، استقرار و تثبیت نظام جمهوری اسلامی، مقابله با منافقین و هشت سال جنگ تحمیلی، آزمونهایی بودند که مدیریت موفق آنها، کولهباری از تجربه و سرمایههای نامشهود را برای کشور به ارمغان آورد. در دوران رهبری شهید، با وجود فراز و نشیبهای فراوان (از جمله: تبعات جنگ، تحریمهای ظالمانه و بدعهدیهای دشمنان)، توسعه زیرساختها و بومیسازی در حوزههای آموزش، بهداشت، صنعت، کشاورزی، دفاع، امنیت، انرژی و راهها به میزان چشمگیری پیشرفت داشت. شاخصهای مختلف جهانی نیز رشد قابل توجه و غیرقابل انکار ایران را تأیید میکنند.
نکته شگفتانگیز آنکه در جنگ اخیر، با وجود حملات گسترده، بمباران شدید، شهادت رهبر و فرماندهان و گذشت 39 روز نبرد بیوقفه، نظام با قدرت به مسیر خود ادامه داد. راز این پایداری، در داراییهای نامشهودی نهفته است که حاصل تدبیر عالمانه و نگرش میهنپرستانه رهبر شهید نسبت به جایگاه ایران و دوام نظام جمهوری اسلامی است. برخی از مهمترین آنها عبارتند از:
1) بهکارگیری نخبگان و توسعه فعالیتهای دانشبنیان
یکی از راهبردیترین داراییهای نامشهود کشور، سرمایهگذاری بر روی نخبگان و گسترش اقتصاد دانشبنیان است. در سالهای اخیر، با تأکید و جدیت، ضمن ایجاد شرکتهای دانشبنیان، حمایت از پژوهشهای کاربردی و ارتباط صنعت با دانشگاه، وابستگی کشور به فناوریهای خارجی به طرز چشمگیری کاهش یافته است. این رویکرد، نهتنها به خودکفایی در بسیاری از حوزههای حساس مانند پزشکی، دفاع و انرژی انجامیده است، بلکه بستر مناسبی برای اشتغال نخبگان و جلوگیری از فرار مغزها فراهم آورده است. این دارایی نامشهود، تضمینکننده استقلال علمی و فناورانه کشور در دهههای آینده خواهد بود و به عنوان موتور محرکه پیشرفت پایدار عمل میکند.
2) علوم انسانی
علوم انسانی به عنوان بنیاد هویتی و فرهنگی هر جامعهای، نقش مهمی در شکلدهی به گفتمانهای اجتماعی، سیاسی و اخلاقی ایفا میکند. در نظام جمهوری اسلامی، علوم انسانی نهتنها به عنوان یک رشته دانشگاهی، بلکه به عنوان ابزاری برای تولید اندیشههای ناب اسلامی - ایرانی و مقابله با هجمههای فرهنگی دشمنان مورد توجه قرار گرفته است. بازخوانی مفاهیم بنیادین مانند عدالت، آزادی، کرامت انسانی و مردمسالاری بر اساس مبانی دینی و ملی، از مهمترین دستاوردهای این حوزه محسوب میشود. این دارایی نامشهود، چارچوب فکری نسلهای آینده را میسازد و از ارزشهای انقلابی در برابر تهاجم صیانت میکند.
3) اقتصاد مقاومتی
اقتصاد مقاومتی به عنوان الگویی کارآمد برای مقابله با تحریمها و تکانههای خارجی، بر تولید داخلی، کاهش وابستگی به نفت، افزایش بهرهوری و استفاده حداکثری از ظرفیتهای داخلی تأکید دارد. این رویکرد، که با تکیه بر توانمندیهای داخلی و مشارکت مردمی شکل گرفته است، کشور را در برابر فشارهای اقتصادی دشمنان مقاوم ساخته و از بروز شوکهای شدید اقتصادی جلوگیری کرده است. اجرای طرحهای کلان مانند توسعه صنایع پتروشیمی، فولاد، خودکفایی در محصولات کشاورزی استراتژیک و گسترش صادرات غیرنفتی، همگی نشانههای تحقق اقتصاد مقاومتی هستند. این دارایی نامشهود، امنیت اقتصادی کشور را در بلندمدت تضمین میکند و به عنوان سپر دفاعی در جنگ اقتصادی عمل مینماید.
4) ترویج فرهنگ مقاومت
فرهنگ مقاومت، به عنوان یک دارایی نامشهود اجتماعی، ریشه در باورهای دینی، حماسی و تاریخی ملت ایران دارد. ترویج این فرهنگ در میان اقشار مختلف جامعه، به ویژه نسل جوان، موجب شده است که مردم در مواجهه با تهدیدها و بحرانها، به جای یأس و انفعال، روحیه ایستادگی، خودباوری و امید را پیشه کنند. برگزاری مراسمهای ملی - مذهبی، بزرگداشت یاد شهدا، تولید آثار هنری و ادبی با مضامین پایداری، و آموزش مفاهیم مقاومت در مدارس و دانشگاهها، همگی در استمرار این گفتمان تأثیرگذار بودهاند. این دارایی نامشهود، سرمایه اجتماعی عظیمی است که در لحظات سرنوشتساز تاریخی، موجب همبستگی و انسجام ملی میگردد.
5) نظام مدیریت سیستماتیک
استقرار یک نظام مدیریتی منسجم، مبتنی بر برنامهریزی راهبردی، شفافیت، مسئولیتپذیری، پاسخگویی و بهرهوری، از دیگر داراییهای نامشهود ارزشمند کشور است. در سالهای پس از انقلاب، با وجود تغییرات مداوم در سطوح مدیریتی، ساختارهای سازمانی و فرآیندهای تصمیمگیری به گونهای طراحی شدهاند که بتوانند در شرایط بحرانی نیز کارایی خود را حفظ کنند. تجربه موفق در مدیریت جنگ، بیماریهای فراگیر، تحریمها و حوادث غیرمترقبه، گواه بر بلوغ این نظام مدیریتی است. این دارایی نامشهود، به عنوان ستون فقرات اداره کشور، از پراکندگی و تصمیمگیریهای سلیقهای جلوگیری کرده و ثبات و استمرار را در تمامی عرصهها به ارمغان آورده است.
6) مردمسالاری دینی، زیرساخت اتحاد ملت
مردمسالاری دینی، به عنوان زیربنای مشروعیت و کارآمدی نظام جمهوری اسلامی، نقش بیبدیلی در ایجاد اتحاد و انسجام ملی داشته است. مشارکت گسترده مردم در انتخابات، حضور پرشور در صحنههای انقلابی، شکلگیری تشکلهای مردمی و نهادهای مدنی و نیز نظارت همگانی بر عملکرد مسئولان، همگی نشانههای عمیق از اثر بخشی این دارایی ارزشمند هستند. این سرمایه اجتماعی عظیم، نهتنها موجب تقویت همبستگی ملی میشود، بلکه به عنوان یک بازدارنده قدرتمند در برابر توطئههای دشمنان برای ایجاد تفرقه و ناامیدی عمل میکند. مردمسالاری دینی، میراث ماندگار از انقلاب اسلامی است که تا زمانی که زنده و پویا باقی بماند، تضمینکننده آیندهای روشن و مقاوم برای کشور خواهد بود.
جمعبندی
داراییهای نامشهود، گنجینهای پنهان اما تعیینکننده در مسیر پیشرفت و تداوم حیات یک ملت هستند. تجربه بیش از چهار دهه اخیر نشان داده است که در سایه تدبیر، ایمان، مقاومت و مشارکت مردمی، میتوان بر شدیدترین تهدیدها فائق آمد و به اهداف والای نظام مقدس جمهوری اسلامی دست یافت. امروز که کشور در معرض جنگ ترکیبی و تهاجم همهجانبه دشمنان قرار دارد، شناخت، تقویت و بهرهگیری هوشمندانه از این داراییهای نامشهود، بیش از هر زمان دیگری ضروری است. استمرار این مسیر، نیازمند نگاهی ژرف در برنامهریزی و پیگیری برای حفظ و توسعه این سرمایههای عظیم و به موازات آن جهاد تبیین خواهد بود.
یاداشت: محمدجواد رستگاری، معاون فناوری و نوآوری بسیج اساتید استان اصفهان
انتهای پیام/170