به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، تلویزیون برای روز اربعین امسال، بیش از آنکه به سراغ آثار صرفاً تاریخی یا مذهبی برود، ترکیبی از فیلمهای عاشورایی، دفاع مقدس، مقاومت، خانوادگی و آثار با مضامین انسانی را در جدول پخش خود قرار داده است؛ رویکردی که نشان میدهد مدیران سیما همچنان تلاش دارند پیام اربعین را از مسیر روایتهای متنوع به مخاطب منتقل کنند. با وجود اینکه محور اصلی این کنداکتور فرهنگ عاشورا و زیارت است، در کنار آثار آیینی، فیلمهایی با مضامین اجتماعی، تربیتی و حتی اکشن نیز دیده میشود تا طیفهای مختلف مخاطبان امکان انتخاب داشته باشند.
در میان آثار ایرانی، «گهواره خالی»، «دور دست»، «قاب عاشقی» و «جیحون» بیشترین ارتباط را با حالوهوای اربعین دارند. شبکه دو، ساعت 8 صبح روز اربعین فیلم تلویزیونی «گهواره خالی» را روی آنتن میبرد؛ اثری که با محوریت برپایی هیئت عزاداری، نذر حضرت علیاصغر(ع) و همراهی دو نوجوان با مادر یک رزمنده مفقودالاثر، بیش از دیگر آثار به فضای محرم و اربعین نزدیک است. انتخاب این فیلم برای آغاز کنداکتور روز اربعین، توجه تلویزیون به روایتهایی از جنس هیئت، نذر و همدلی را نشان میدهد.
پس از آن، شبکه سلامت ساعت 10:30 صبح فیلم «جیحون» را با زیرنویس ویژه ناشنوایان پخش میکند. این فیلم با تکیه بر تعزیه، بخشش و آشتی، یکی از مهمترین آیینهای عاشورایی را محور داستان خود قرار داده است. روایت جوانی که پس از یک حادثه در کودکی دچار لکنت زبان شده و آرزو دارد در تعزیه شمرخوانی کند، این اثر را به یکی از متفاوتترین فیلمهای مناسبتی امسال تبدیل کرده است.
شبکه تهران نیز ساعت 13:30 فیلم «دور دست» را پخش میکند؛ فیلمی که آرزوی سفر به کربلا را دستمایه روایت خود قرار داده است. داستان جوانی که برای تحقق آرزوی پدر بیمارش و زیارت کربلا تلاش میکند، یکی از نزدیکترین روایتها به حال و هوای زائران اربعین است. این فیلم به جای پرداختن مستقیم به یک روایت تاریخی، زیارت را از دریچه زندگی مردم عادی و دغدغههای خانوادگی آنها دنبال میکند.
در بخش آثار ویژه نوجوانان نیز دو انتخاب قابل توجه دیده میشود. «خیال نقش» ساعت 14 از شبکه کودک روی آنتن میرود؛ فیلمی که اگرچه ارتباط مستقیمی با اربعین ندارد، اما با تمرکز بر تلاش، مسئولیتپذیری و کار، مفاهیم اخلاقی و تربیتی را دنبال میکند. پس از آن، «قاب عاشقی» ساعت 17 از شبکه امید پخش میشود؛ اثری که به طور مستقیم به پیادهروی اربعین میپردازد و داستان نوجوانی را روایت میکند که به دلیل همزمانی سفر با ایام تحصیل، از حضور در این مسیر بازمیماند، اما از راه خدمت به دیگران، معنای دیگری از زیارت را تجربه میکند.
در میان آثار سینمایی، «به وقت شام» ساخته ابراهیم حاتمیکیا، شاخصترین انتخاب تلویزیون در روز اربعین است. این فیلم ساعت 21 از شبکه نمایش پخش خواهد شد. هرچند داستان آن مستقیماً درباره اربعین نیست، اما با پرداختن به مبارزه با داعش، دفاع از حرم و نجات مردم سوریه، در امتداد گفتمان مقاومت قرار میگیرد؛ مفهومی که در سالهای اخیر به یکی از محورهای اصلی برنامهسازی مناسبتی رسانه ملی تبدیل شده است.
در کنار این فیلم، آثاری مانند «آگوست»، «پاسکال» و «بدون ذرهای تردید» نیز در جدول پخش قرار گرفتهاند؛ فیلمهایی که ارتباط مستقیمی با اربعین یا فرهنگ عاشورا ندارند، اما بر مفاهیمی مانند مبارزه، عدالت، ایثار و مقابله با ظلم تمرکز میکنند. فیلم روسی «آگوست» ساعت 15 از شبکه سه پخش میشود و داستان آن درباره عملیات اطلاعاتی ارتش شوروی علیه نیروهای نازی در جریان جنگ جهانی دوم است. «بدون ذرهای تردید» ساعت 19 از شبکه نمایش با محوریت افشای فساد و تلاش برای اجرای عدالت روی آنتن میرود و «پاسکال» ساعت 23 از همین شبکه، روایتی اکشن از مبارزه با تروریسم دریایی ارائه میکند.
فیلم «مدرسه زندگی» نیز ساعت 17 از شبکه نمایش پخش میشود؛ اثری که با تمرکز بر تربیت، رشد شخصیت و مسئولیتپذیری، وجه انسانی و اخلاقی کنداکتور اربعین را تقویت میکند. حضور این فیلم در کنار «خیال نقش» نشان میدهد سیاست تلویزیون تنها به آثار آیینی محدود نشده و تلاش شده مفاهیم اخلاقی و تربیتی نیز در این مناسبت مورد توجه قرار گیرد.
مرور جدول پخش نشان میدهد تلویزیون برای اربعین امسال سه مسیر اصلی را دنبال کرده است؛ نخست، فیلمهایی که مستقیماً به عاشورا، هیئت، تعزیه، زیارت و پیادهروی اربعین میپردازند؛ مانند «گهواره خالی»، «دور دست»، «قاب عاشقی» و «جیحون». دوم، آثاری که در حوزه مقاومت و مبارزه با تروریسم قرار میگیرند؛ مانند «به وقت شام»، «آگوست» و «پاسکال». سوم نیز فیلمهایی با مضامین اخلاقی، اجتماعی و تربیتی که بر مفاهیمی مانند عدالت، مسئولیتپذیری و انساندوستی تأکید دارند.
با این حال، در کنار این تنوع نسبی، یک خلأ مهم در کنداکتور امسال دیده میشود؛ نبود آثار شاخص و تازه با موضوع اربعین و عاشورا. بخش قابل توجهی از فیلمهای انتخابشده یا تولیدات سالهای گذشته هستند یا ارتباط مستقیمی با این مناسبت ندارند و تنها به واسطه مفاهیمی مانند ایثار، مقاومت یا عدالت در جدول پخش قرار گرفتهاند. این موضوع نشان میدهد سینما و تلویزیون هنوز در تولید آثار داستانی تازه درباره اربعین، به عنوان یکی از بزرگترین رویدادهای مذهبی جهان، فاصله زیادی دارد.
از سوی دیگر، حضور فیلمهایی مانند «آگوست» و «پاسکال» نیز پرسشهایی درباره تناسب برخی انتخابها با مناسبت اربعین ایجاد میکند. هرچند این آثار بر مبارزه با ظلم و مقاومت تأکید دارند، اما ارتباط معنایی آنها با فضای اربعین مستقیم نیست و شاید میشد بخشی از این ظرفیت را به آثاری با پیوند روشنتر با فرهنگ عاشورا و زیارت اختصاص داد.
نکته دیگر، تکیه دوباره تلویزیون بر فیلمهایی مانند «به وقت شام» است. این فیلم همچنان یکی از آثار قابل توجه سینمای ایران در حوزه مقاومت محسوب میشود، اما تکرار مداوم آن در مناسبتهای مختلف، بیش از هر چیز کمبود تولیدات تازه در حوزه سینمای مذهبی و آیینی را یادآوری میکند. در سالهایی که راهپیمایی اربعین به یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی و اجتماعی منطقه تبدیل شده، سهم آثار داستانی ماندگار درباره این موضوع همچنان محدود است.
در مجموع، کنداکتور اربعین امسال نشان میدهد تلویزیون تلاش کرده این مناسبت را تنها در قالب یک روایت مذهبی بازنمایی نکند و مفاهیمی مانند خدمت، ایثار، مقاومت، عدالت و همدلی را نیز در کنار آن قرار دهد؛ اما در کنار این رویکرد، نیاز به تولید آثار تازه و متناسب با جایگاه اربعین در فرهنگ امروز، همچنان یکی از چالشهای جدی رسانه ملی باقی مانده است.
انتهای پیام/