به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، احیا و بازسازی جامع مناطقی که در جریان جنگ قرهباغ آزاد شدهاند، همچنان به عنوان یکی از بزرگترین، حیاتیترین و راهبردیترین کلانپروژههای دولتی در جمهوری آذربایجان به شمار میرود.
بر اساس دادهها و گزارشهای رسمی منتشر شده، در نیمه نخست سال 2026 میلادی، بودجهای هنگفت و معادل یک میلیارد و 64 میلیون منات برای پیشبرد طرحهای بازسازی و نوسازی این اراضیِ تازهآزادشده تخصیص یافته و هزینه شده است.
تحلیل این ارقام نشان میدهد که از این مبلغ کلان، بیش از 90 درصد آن ــ یعنی رقمی بالغ بر 974.1 میلیون منات ــ مستقیماً به توسعه و گسترش زیرساختهای حیاتی در حوزههای حملونقل و مهندسی اختصاص یافته است.
این ساختار تخصیص بودجه و توزیع هزینهها به روشنی گواه آن است که دولت آذربایجان تنها بر روی ساختوسازهای پراکنده و احداث پروژههای عمرانی منفرد تمرکز نکرده؛ بلکه استراتژی کلان این کشور بر ایجاد و توسعه زیرساختهای پایدار، فراهم آوردن شرایط مطلوب برای بازگشت ایمن و دائمی جمعیت آواره و همچنین تضمین توسعه بلندمدت و همهجانبه این منطقه استراتژیک استوار است.
شریانهای ارتباطی؛ اسکلتبندی حملونقل در منطقه جدید
آمارها نشان میدهد که بیشترین حجم از اعتبارات مالی در شش ماهه نخست سال جاری میلادی، به توسعه و احداث شبکههای راهسازی و جادهای اختصاص یافته است؛ بخشی که به تنهایی بودجهای معادل 489.3 میلیون منات را به خود جذب کرده است.
این اولویتبخشی استراتژیک به بخش جادهای به این دلیل قابل توجیه است که زیرساختهای حملونقل، نقش شریانهای حیاتی را در اتصال شهرها، روستاها و مناطق مسکونی مختلف به یکدیگر ایفا میکنند. علاوه بر این، این مسیرهای مواصلاتی تضمینکننده انتقال سریع و بدون وقفه تجهیزات سنگین و مصالح ساختمانی به کارگاههای عمرانی هستند و در چشماندازی وسیعتر، بستر و شرایط لازم را برای شکوفایی اقتصادی و بازگشت پایدار ساکنان بومی به خانههای خود فراهم میآورند.
در میان بزرگترین و استراتژیکترین پروژههای جادهای و مواصلاتی که در سالهای اخیر در این مناطق به اجرا درآمدهاند، میتوان به احداث بزرگراه راهبردی «احمدبیلی ــ فضولی ــ شوشا»، مسیر نمادین موسوم به «جاده پیروزی»، شاهراه ارتباطی «توگانالی ــ کلبجر ــ ایستیسو» به همراه تونل عظیم «موروفداغ» و همچنین کریدور ترانزیتی «هورادیز ــ جبرائیل ــ زنگلان ــ آغبند» اشاره کرد که هر یک نقشی کلیدی در اتصال این مناطق به سرزمین اصلی ایفا میکنند.
ابعاد گسترده و مقیاس بیسابقه عملیات راهسازی در این مناطق، با نگاهی به پروژههای تونلسازی نیز کاملاً به اثبات میرسد. بر اساس آخرین گزارشها، در حال حاضر احداث 47 رشته تونل با طول مجموعاً 70.9 کیلومتر در دستور کار قرار دارد که از این تعداد، هفت تونل به طور کامل تکمیل شده و مورد بهرهبرداری رسمی واقع شدهاند.
زیرساختهای مهندسی؛ پیریزی بنیادین برای سکونتگاههای نوین
دومین بخش عمده از نظر حجم تخصیص اعتبارات و تأمین مالی، به توسعه و نوسازی زیرساختهای مهندسی اختصاص یافته است؛ حوزهای که در نیمه نخست سال 2026، بودجهای معادل 371.1 میلیون منات برای آن در نظر گرفته شده و هزینه شده است.
در این بخش، تمرکز اصلی بر ایجاد و راهاندازی شبکههای پایه مهندسی و تأسیسات زیربنایی است؛ شبکههایی که بدون وجود آنها، اجرای برنامههای احیای جامع مناطق و کلید زدن پروژههای نوین عمرانی عملاً غیرممکن خواهد بود. اگر راههای مواصلاتی دسترسی ترانزیتی را تسهیل میکنند، این ارتباطات مهندسی و شبکههای خدماتی هستند که شالوده و بنیان اصلی را برای احداث مجتمعهای مسکونی، بنای اماکن اجتماعی و راهاندازی کارخانجات صنعتی شکل میدهند.
به عنوان نمونههای بارز از توسعه پایگاههای مهندسی، میتوان به پروژههای کلان در حوزههای انرژی، شبکههای آبرسانی و انتقال گاز اشاره کرد که شامل تأسیسات استراتژیک برقآبی نظیر سد و نیروگاه «خداآفرین»، تأسیسات «قیز قالاسی»، نیروگاه «گولابرد» و آبشارهای نیروگاهی احداث شده بر روی رودخانه «ترتر» میشود.
پاکسازی اراضی و مینروبی؛ پیششرط حیاتی برای امنیت و بازسازی
عملیات مینروبی و پاکسازی اراضی آزادشده از مواد منفجره به جامانده از دوران جنگ، یکی دیگر از محورهای حیاتی بود که در نیمه اول سال 2026 میلادی، رقمی بالغ بر 45.3 میلیون منات به آن اختصاص یافت.
هرچند از منظر حجم پولی، این سرفصل هزینهای در مقایسه با سرمایهگذاریهای کلان در بخشهای حملونقل و مهندسی رقم کوچکتری به نظر میرسد، اما اهمیت استراتژیک آن بسیار فراتر از شاخصهای بودجهای است.
پاکسازی کامل و بینقص این مناطق از مینهای مرگبار و مهمات عملنکرده، همچنان به عنوان یک پیششرط قطعی برای اجرای تمامی پروژههای عمرانی به شمار میرود. تنها پس از اتمام موفقیتآمیز این عملیات است که امکان آغاز احداث جادهها، ساخت مجتمعهای مسکونی و خطوط ارتباطی فراهم می شود.
افزون بر این، فرآیند مینروبی نقشی محوری در ایجاد یک محیط امن برای بازگشت با خیال آسوده ساکنان بومی و فراهم آوردن زمینه برای بهرهبرداریهای اقتصادی آینده ایفا میکند.
گردشگری و صنعت؛ موتورهای محرک در گام بعدی توسعه
بخش قابلتوجهی از اعتبارات دولتی، با هدفگذاری دقیق به سمت توسعه زیرساختهای صنعت گردشگری هدایت شده که رقمی معادل 113.7 میلیون منات برای آن پیشبینی و اختصاص داده شده است.
این رویکرد نشاندهنده اراده جدی دولت برای ایجاد کانونهای جدید رشد اقتصادی و درآمدزایی پایدار است. از جمله پروژههای شاخص در این حوزه، میتوان به توسعه زیرساختهای توریستی در شهرهای تاریخی شوشا، خانکندی و لاچین (از جمله احداث خطوط تلهکابین) و همچنین بازسازی منطقه تفریحی و درمانی مشهور «ایستیسو» اشاره کرد.
به موازات این امر، توسعه پایگاههای صنعتی نیز با شتاب در حال پیگیری است؛ به طوری که «پارک صنعتی آغدام» و پارک صنعتی «دره ارس» واقع در شهرستان جبرائیل، هماکنون پذیرای سرمایهگذاران بوده و در حال ارتقای ظرفیتهای تولیدی خود در منطقه هستند.
فراهمسازی بسترها برای بازگشت آوارگان
دولت جمهوری آذربایجان به موازات ایجاد پایههای اساسی در حوزههای حملونقل، به تدریج در حال گذار به توسعه بخشهای اجتماعی و فراهم آوردن شرایط برای بازگشت آوارگان است. در شش ماهه نخست سال 2026، مبلغ 29.8 میلیون منات برای توسعه سیستمهای بهداشت و درمان و زیرساختهای فرهنگی تخصیص یافته است.
البته این فرآیند پیچیده صرفاً به ساخت چند مکان اجتماعی محدود نمی شود. در چارچوب برنامه کلان «بازگشت بزرگ»، روند ایجاد شهرکها، محلههای مسکونی مدرن، مدارس، کلینیکها و ساختمانهای دولتی به صورت مستمر ادامه دارد. یکی از موفقترین الگوها در این زمینه، پروژه «روستای هوشمند» در منطقه «آغالی» (شهرستان زنگلان) است که با استفاده از مدرنترین فناوریهای دیجیتال و منابع انرژی تجدیدپذیر مدیریت میشود.
اجرای پروژههای مشابه، نشان میدهد که پس از تثبیت زیرساختهای پایه، تمرکز برنامهریزان به سوی فراهم کردن بسترهای لازم برای بازگشت پایدار جمعیت معطوف گشته است.
بازسازی هدفمند با چشماندازی روشن برای آینده
تحلیل دقیق کالبدشکافی هزینههای بودجهای در نیمه نخست 2026، نمایانگر این واقعیت است که طرح بازسازی مناطق آزادشده، بر مبنای اصل «توسعه گامبهگام و پیوسته» اجرا میشود. سهم عمده اعتبارات به ایجاد پایگاه مستحکم در حوزههای حملونقل و مهندسی تزریق می شود؛ پایگاهی که بدون آن تحقق شکوفایی اقتصاد محلی و بازگشت شهروندان غیرممکن است.
این شیوه از توزیع منابع، منعکسکننده رویکردی دوراندیشانه و استراتژیک از سوی حاکمیت برای توسعه پایدار قرهباغ است. در نهایت، همین زیرساختهای قدرتمند و مدرن هستند که باید ضامن پویایی اقتصاد منطقهای باشند، کیفیت زندگی ساکنان را ارتقا بخشند و روند ادغام کامل این جغرافیای استراتژیک را در بطن فضای اقتصادی جمهوری آذربایجان تضمین کنند.
انتهای پیام/