به گزارش خبرگزاری تسنیم از گرگان، مردادماه برای مردم گلستان تنها نام یک ماه از تقویم نیست؛ یادآور سیلابهایی است که در چند دهه گذشته بارها جان، مال و آرامش مردم این استان را با خود بردهاند.
از سیلابهای دهه 80 تا فاجعه سال 1398 در آققلا و گمیشان و گرگان، گلستان همواره یکی از آسیبپذیرترین استانهای کشور در برابر مخاطرات طبیعی بوده است. استانی که به واسطه شرایط اقلیمی، شیب ارتفاعات و فاصله اندک مناطق کوهستانی با دشتهای مسکونی و کشاورزی، بیش از هر زمان دیگری به مدیریت پیشگیرانه و برنامهریزی علمی برای مقابله با سیلاب نیاز دارد.
با این حال، وقوع سیلاب اخیر در غرب گلستان نشان داد که همچنان میان شعارها، اعتبارات اختصاص یافته و اقدامات عملی فاصلهای قابل تأمل وجود دارد؛ فاصلهای که خسارت آن را مردم پرداخت میکنند.
بارشهای نقطهای در ارتفاعات غرب گلستان و سرحدات مرزی استانهای گلستان و مازندران اگرچه تلفات جانی به همراه نداشت اما خساراتی قابل توجه به زیرساختهای حملونقل و اراضی کشاورزی منطقه وارد کرد. روانآبهای ناشی از این بارشها پس از عبور از ارتفاعات به سمت دشتهای ساحلی بندرگز سرازیر شد و موجب انسداد مسیر بندرگز - باغوکناره، گلآلود شدن مسیر راهآهن گرگان - تهران و آبگرفتگی بخشی از اراضی کشاورزی شد.
اما سؤال اساسی آن است که آیا میتوان تمام این خسارات را تنها به حساب یک بارش نقطهای نوشت یا آنکه بخشی از آن نتیجه کمکاری، تساهل و ضعف مدیریتی در حوزه مدیریت منابع آب و پیشگیری از سیلاب است؟
کدام اعتبار ویژه!
فروردین ماه امسال و در جریان سفر رئیس کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی به گلستان، خبر اختصاص 200 میلیارد تومان اعتبار ویژه برای مدیریت سیلاب و رسیدگی به وضعیت منابع آب استان منتشر شد.
محمدجواد عسکری در جلسه ستاد پیشگیری، هماهنگی و فرماندهی عملیات پاسخ به بحران استان گلستان اعلام کرده بود که با رایزنی صورت گرفته با معاون وزیر نیرو مقرر شده 100 میلیارد تومان اعتبار در اختیار شرکت آب منطقهای گلستان قرار گیرد و 100 میلیارد تومان دیگر نیز از محل اعتبارات سازمان مدیریت بحران کشور به استان اختصاص یابد.
وی در آن جلسه تأکید کرده بود: «نمیتوانیم منتظر بمانیم و بگوییم اعتبار نیست و کار انجام نمیشود.»
رئیس کمیسیون کشاورزی مجلس همچنین پایان دوره خشکسالی و ورود به دوره ترسالی را یادآور شده و لایروبی رودخانهها و کانالها را یکی از مهمترین اقدامات برای کاهش خسارات احتمالی سیل دانسته بود.
عسکری حتی بر استفاده از ماشینآلات بخش خصوصی و شرکتهای راهسازی برای تسریع عملیات لایروبی تأکید کرده و گفته بود که تأمین اعتبار آن نیز پیگیری خواهد شد.
اکنون چند ماه پس از آن وعدهها، سیلاب غرب گلستان یک مطالبه جدی را پیش روی مدیران استان قرار داده است؛ 200 میلیارد تومان اعتبار پیشبینی شده تا چه اندازه به اقدامات عملیاتی و پیشگیرانه تبدیل شده است؟مردم حق دارند بدانند چه میزان از این اعتبارات تخصیص یافته، صرف چه پروژههایی شده و چه میزان از عملیات لایروبی رودخانهها، کانالها و مدیریت روانآبها به سرانجام رسیده است.
سیلابی که کمتر از یک ساعت به دشت میرسد
امان محمد کمالی، مدیرکل هواشناسی گلستان در گفتوگو با خبرنگار تسنیم با اشاره به شرایط خاص جغرافیایی مناطق غرب استان اظهار کرد: در روز وقوع سیلاب، در ایستگاههای بارانسنجی موجود بارش قابل توجهی ثبت نشد و در بسیاری از مناطق بالادست نیز اساساً ایستگاه بارانسنجی وجود ندارد.
وی افزود: سال گذشته با صرف اعتبارات چند صد میلیون تومانی و انتقال خط اینترنت وایرلس به منطقه درازنو، موفق شدیم یکی از مرتفعترین ایستگاههای بارانسنجی غرب گلستان را راهاندازی کنیم تا بتوانیم در پیشبینی مخاطرات جوی و سیلاب مؤثرتر عمل کنیم.
مدیرکل هواشناسی گلستان با بیان اینکه در مناطق جنگلی و ارتفاعات شهرستان بندرگز نیازمند احداث ایستگاههای جدید هواشناسی هستیم، تصریح کرد: مدیران شرکت آب منطقهای میتوانند در این زمینه یاریگر باشند و اگر ایستگاههای بارانسنجی اتوماتیک و برخط در این مناطق ایجاد شود، نقش بسزایی در مدیریت و پیشبینی سیلاب خواهد داشت.
کمالی ادامه داد: مناطق غربی گلستان به دلیل شیب زیاد ارتفاعات جنگلی و فاصله اندک آن با مناطق مسکونی و کشاورزی، از خطرپذیری بسیار بالایی برخوردار هستند.
وی خاطرنشان کرد: در برخی مواقع از زمان وقوع بارشهای رگباری در ارتفاعات تا رسیدن سیلاب به مناطق مسکونی و اراضی کشاورزی کمتر از یک ساعت زمان وجود دارد و این موضوع ضرورت توسعه ایستگاههای برخط بارانسنجی را دوچندان میکند.
این سخنان یک واقعیت مهم را آشکار میکند؛ بخشی از خسارات ناشی از سیلابها نه به دلیل غیرقابل پیشبینی بودن آنها بلکه ناشی از ضعف زیرساختهای پایش و هشدار سریع است.
مدیریت بحران خوب است اما مدیریت پیشگیری کجاست؟
پس از وقوع سیلاب اخیر، دستگاههای اجرایی استان با سرعت در منطقه حاضر شدند. مسیرهای ارتباطی در مدت کوتاهی بازگشایی شد و عملیات پاکسازی محورهای مواصلاتی و خطوط ریلی آغاز شد.
فرماندار بندرگز، مدیرکل راهداری و حملونقل جادهای گلستان و مدیرکل مدیریت بحران استانداری نیز در گفتوگو با خبرنگار تسنیم از اقدامات انجام شده برای مدیریت بحران خبر دادند.
اما سؤال مهم آن است که چرا مدیریت بحران در گلستان همواره پس از وقوع حادثه آغاز میشود؟
آیا بهتر نبود بخشی از این ظرفیت مدیریتی پیش از وقوع حادثه برای مدیریت روانآبها، لایروبی رودخانهها و اصلاح زیرساختها به کار گرفته میشد؟
گلستان نخستین تجربه مواجهه با سیلاب را پشت سر نمیگذارد. مدیران استان به خوبی میدانند که بارشهای مردادماه در مناطق غربی و شرقی گلستان پدیدهای مسبوق به سابقه است و بارها در سالهای گذشته خسارات سنگینی به همراه داشته است.
بنابراین نمیتوان وقوع چنین رخدادهایی را صرفاً یک حادثه غیرمترقبه و پیشبینیناپذیر دانست.
مطالبه پاسخگویی از دستگاههای مسئول
نماینده مردم غرب گلستان در مجلس شورای اسلامی نیز در گفتوگو با خبرنگار تسنیم خواستار معرفی دستگاههای احتمالی مقصر در این حادثه شده است.
عبدالجلال ایری تأکید کرده است که هر دستگاه اجرایی که در بروز خسارات ناشی از این حادثه قصور یا تخلفی داشته باشد، باید پاسخگوی مردم باشد و خسارات وارده را مطابق قانون جبران کند.
این مطالبه، مطالبهای کاملاً منطقی و قانونی است. اگر مشخص شود عدم لایروبی رودخانهها، طراحی نامناسب برخی پلها و یا ضعف در مدیریت روانآبها موجب تشدید خسارات شده است، مردم انتظار دارند نتیجه بررسیهای کارشناسی به صورت شفاف منتشر شود.
پنهان شدن پشت عبارت «بلای طبیعی» نمیتواند توجیه مناسبی برای کاستیهای مدیریتی باشد.
گلستان نیازمند مدیریت پیشگیرانه
سیلاب غرب گلستان یک هشدار جدی برای مدیران استان و کشور بود. هشداری که میگوید فرصت چندانی برای آزمون و خطا باقی نمانده است.
توسعه ایستگاههای برخط بارانسنجی، لایروبی مستمر رودخانهها و کانالها، اصلاح دهانه پلها، مدیریت روانآبهای فصلی و شفافسازی درباره نحوه هزینهکرد اعتبارات اختصاص یافته باید به مطالبهای عمومی تبدیل شود.
مردم گلستان سالهاست هزینه کمکاریهای مدیریتی را پرداخت میکنند. امروز نیز مطالبه آنان نه شعار و وعدههای جدید، بلکه ارائه گزارش عملکردی شفاف و اقداماتی عملی برای کاهش خسارات سیلابهای آینده است.
200 میلیارد تومان اعتبار وعده داده شده، اکنون به یک پرسش بزرگ تبدیل شده است؛ این اعتبار چه میزان به تابآوری گلستان در برابر سیلاب افزوده است؟
پاسخ این سؤال را نه مدیران در جلسات اداری، بلکه مردم در میدان عمل و در روزهای بارانی مردادماه خواهند دید.
انتهای پیام/