آیا استفاده زیاد از تلفن همراه باعث تومور مغزی میشود؟ آیا تومور مغزی ارثی است؟ استرس، ضربه به سر، تغذیه نامناسب یا مصرف بعضی داروها چه نقشی در ایجاد این بیماری دارند؟
من،دکتر مهران مرادی، در این مقاله جدیدترین عوامل ایجادکننده تومور مغزی را براساس یافتههای علمی معتبر بررسی میکنم. لازم است از ابتدا بدانیم که در بیشتر بیماران، یک علت مشخص و واحد برای تومور مغزی پیدا نمیشود. عوامل مطرحشده در این مقاله عمدتاً «عامل خطر» هستند؛ یعنی ممکن است احتمال ابتلا را افزایش دهند، اما وجود آنها به معنای ابتلای قطعی نیست.
تومور مغزی چگونه ایجاد میشود؟
تومور مغزی براثر رشد و تکثیر غیرطبیعی سلولهای داخل مغز یا بافتهای اطراف آن ایجاد میشود. سلولهای سالم براساس دستورالعملهای ژنتیکی مشخص رشد میکنند، تقسیم میشوند و در زمان مناسب از بین میروند. اگر در ژنهای کنترلکننده رشد سلول تغییر یا جهش ایجاد شود، ممکن است سلول آسیبدیده بدون کنترل به تکثیر ادامه دهد و بهتدریج یک توده تشکیل شود.
این تغییرات ژنتیکی ممکن است ارثی باشند، اما در بیشتر بیماران طی زندگی و تنها در سلولهای تومور ایجاد میشوند. به همین دلیل، بیشتر تومورهای مغزی از والدین به فرزندان منتقل نمیشوند.
تومورهای مغزی به دو گروه اصلی تقسیم میشوند. تومور اولیه مغز از سلولهای مغز، پردههای مغزی، اعصاب جمجمهای یا غدد مجاور آغاز میشود. در مقابل، تومور متاستاتیک از سرطان اندام دیگری مانند ریه، پستان، کلیه یا پوست منشأ میگیرد و سپس به مغز گسترش پیدا میکند. متاستاز مغزی در بزرگسالان از تومورهای بدخیم اولیه مغز شایعتر است.
مهمترین عوامل ایجادکننده تومور مغزی
مطالعات جهانی عوامل مختلفی را در افزایش خطر تومور مغزی بررسی کردهاند. در حال حاضر، پرتوهای یونیزان، بعضی اختلالات ژنتیکی، ضعف شدید سیستم ایمنی و مصرف طولانی برخی داروهای هورمونی از مهمترین عوامل شناختهشده محسوب میشوند.
قرارگرفتن در معرض پرتوهای یونیزان
پرتوهای یونیزان مهمترین عامل محیطی اثباتشده برای افزایش خطر بعضی تومورهای مغزی هستند. این پرتوها انرژی کافی برای آسیبزدن به DNA سلولها را دارند و ممکن است زمینه شکلگیری تومور را فراهم کنند.
بیشترین خطر مربوط به افرادی است که در گذشته، بهخصوص در دوران کودکی، برای درمان سرطان تحت پرتودرمانی ناحیه سر و گردن قرار گرفتهاند. در این افراد احتمال ایجاد مننژیوم، گلیوما یا سایر تومورهای سیستم عصبی مرکزی ممکن است سالها پس از پایان درمان افزایش پیدا کند.
این موضوع به معنای خطرناکبودن هر تصویربرداری پزشکی نیست. میزان اشعه در سیتیاسکن با پرتودرمانی قابل مقایسه نیست و انجام تصویربرداری ضروری نباید به دلیل نگرانی از تومور به تعویق بیفتد. بااینحال، پزشکان باید بهخصوص برای کودکان، تصویربرداری دارای اشعه را تنها در صورت نیاز علمی درخواست کنند. مؤسسه ملی سرطان آمریکا نیز پرتوهای یونیزان درمانی را مهمترین عامل محیطی تثبیتشده برای تومورهای مغزی معرفی میکند.
عوامل ژنتیکی و ارثی
بیشتر موارد تومور مغزی ارثی نیستند؛ اما درصد کمی از بیماران به دلیل داشتن یک سندرم ژنتیکی، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند. مهمترین بیماریهای ژنتیکی مرتبط با تومور مغزی عبارتاند از:
نوروفیبروماتوز نوع یک و دو
نوروفیبروماتوز نوع یک یا NF1 میتواند احتمال گلیوم مسیر بینایی و برخی تومورهای عصبی را افزایش دهد. نوروفیبروماتوز نوع دو یا NF2 نیز با شوانوم وستیبولار، مننژیوم و اپاندیموم ارتباط دارد. وجود چند تومور یا تومورهای دوطرفه در سن پایین ممکن است نشانه یک زمینه ژنتیکی باشد.
سندرم لی–فرومنی
این سندرم معمولاً براثر جهش ارثی ژن TP53 ایجاد میشود. اختلال در عملکرد این ژن، توانایی بدن برای جلوگیری از رشد سلولهای غیرطبیعی را کاهش میدهد و احتمال ابتلا به چند سرطان، ازجمله بعضی تومورهای مغزی را افزایش میدهد.
بیماری فون هیپل–لیندو
بیماری Von Hippel–Lindau میتواند با ایجاد همانژیوبلاستوما در مخچه، مغز، نخاع یا شبکیه همراه باشد. این بیماران ممکن است در کلیه، پانکراس یا غده فوق کلیوی نیز ضایعات خاصی داشته باشند.
توبروس اسکلروزیس
این بیماری ارثی به تغییرات ژنهای TSC1 یا TSC2 مربوط است و میتواند باعث ایجاد آستروسیتوم سلول غولآسای زیر اپاندیمی شود. سندرم تورکوت و سندرم گورلین نیز در موارد محدودی با افزایش خطر تومور مغزی ارتباط دارند.
وجود سابقه خانوادگی تومور مغزی لزوماً به معنای ارثیبودن بیماری نیست. اگر چند نفر از اعضای خانواده در سن پایین به تومور مغزی یا سرطانهای مرتبط مبتلا شده باشند، انجام مشاوره ژنتیک میتواند ضروری باشد.
افزایش سن و احتمال ابتلا به تومور مغزی
سن یکی از عوامل خطر مهم تومور مغزی است. احتمال ابتلا به بسیاری از تومورها، از جمله گلیوبلاستوما، با افزایش سن بیشتر میشود. تجمع تغییرات ژنتیکی و کاهش توانایی ترمیم DNA میتواند در این روند نقش داشته باشد.
البته تومور مغزی در کودکان و جوانان نیز دیده میشود. برخی تومورها مانند مدولوبلاستوما، آستروسیتوم پیلوسیتیک و بعضی اپاندیمومها در کودکان شایعتر هستند. بنابراین سن بیشتر از آنکه علت مستقیم بیماری باشد، بر نوع تومور و احتمال بروز آن اثر میگذارد.
علائم هشداردهنده تومور مغزی چیست؟
بیشتر سردردها ناشی از تومور نیستند؛ اما سردرد جدید و پیشرونده، بهخصوص اگر با علائم زیر همراه باشد، نیاز به بررسی پزشکی دارد:
- اولین تشنج در بزرگسالی
- ضعف یا بیحسی یک سمت بدن
- اختلال تکلم یا کاهش بینایی اگر این علایم را داشتید یا موارد مشابه را به دکتر تومور مغزی در تهران مراجعه نمایید .
سخن پایانی دکتر مهران مرادی
جدیدترین تحقیقات نشان میدهند که پرتوهای یونیزان، بعضی سندرمهای ژنتیکی، ضعف شدید سیستم ایمنی و مصرف طولانی برخی داروهای پروژستینی از مهمترین عوامل شناختهشده یا در حال بررسی تومورهای مغزی هستند. در مقابل، رابطه قطعی میان تومور مغزی و موبایل، استرس، ضربه معمولی به سر یا رژیم غذایی اثبات نشده است.
عامل خطر با علت قطعی تفاوت دارد. بسیاری از بیماران مبتلا به تومور مغزی هیچ عامل خطر مشخصی ندارند و نباید خود را در ایجاد بیماری مقصر بدانند. تشخیص نهایی نیز تنها براساس سردرد یا علائم ظاهری امکانپذیر نیست و به معاینه تخصصی، MRI و در موارد لازم بررسی بافتشناسی و مولکولی نیاز دارد.
"این مطلب تبلیغاتی است"