به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، حجتالاسلام دکتر سیدمحمود مرویان حسینی، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی، در نشستی علمی در این دانشگاه به تبیین رویکرد تفسیر مبارزاتی در سبکشناسی تفسیری قائد شهید انقلاب اسلامی پرداخت و گفت: رهبر شهید انقلاب بین توحید و ایران هیچ تفاوتی قائل نبود، مسلمین را به خوان ایمان به حق، عزت و دفاع از مظلومان فراخواند و با شهادت مأمورگرایانه خود روح جدیدی به انقلاب اسلامی داد به طوری که همه را در دفاع از آرمانهای انقلاب و ایران مقتدر بسیج کرد. تشییع و تدفین ایشان هم انقلاب و بیعتی دوباره و جلوهای از تبدیل تهدیدها به فرصت و سوگ به حماسه بود؛ در این تشییع حماسی، امت به تبعیت از امام خود، یک مدرسه تربیتی و رخداد تمدنی را رقم زد.
سه دوره جریان تفسیری قائد شهید در پیش از انقلاب
وی در تبیین سیر تفسیری قائد شهید انقلاب در دوران پیش از انقلاب اسلامی تصریح کرد: اهتمام و پردازش قائد شهید به مقوله تفسیر در پیش از انقلاب، رسالتمدارانه و راهبردی بود؛ چنانکه در تحقیقاتمان برای کتاب «روایت تفسیر بیداری» بررسی کردیم، سه دوره جریان تفسیری توسط ایشان در سالهای پیش از انقلاب اتفاق افتاده است؛ سالهای 43 تا 47 که به مشهد برگشته و در قالب سخنرانیهای تبلیغی و تحصیل درس خارج و تدریس رسائل، مکاسب وکفایه، برای بازاریها تفسیر میگفتند. رمضان 1343 در پایین خیابان مشهد و رمضان 45 که فراری بودند در تهران برای خامنهایهای ساکن تهران تفسیر سوره کهف را داشتند.
حجتالاسلام مرویان حسینی سال های 47 تا 53 را دومین دوره جریان تفسیری رهبر شهید معرفی و اظهار کرد: در این دوره ایشان فعالیتهای تفسیری را در سه قالب دروس تفسیر رسمی حوزه، تفسیر دانشجویی و تفسیر خانگی در پنج کانون مدرسه میرزاجعفر، مسجد قبله، مسجد امام حسن مجتبی(ع)، مسجد کرامت و منزل ارائه میدادند؛ البته جلسات تفسیر از مسجد صدیقیها شروع شد و بعد به مدرسه میرزاجعفر رسید که جلسهای پنج نفره بعد از دو سال، به جلسه تفسیری مفصل تبدیل شد که حدود 700 نفر از طلاب، فضلا و دانشجویان د آن حضور داشتند.
عضو هیأت علمی دانشگاه رضوی با بیان اینکه آن زمان چنین جمعیتی برای مباحث تفسیری در هیچ جای کشور سابقه نداشت، افزود: به همین دلیل با فشار ساواک، جلسات به مسجد قبله منتقل شد؛ اما آنجا هم تحت جلسات تحت نظر بود و به زندانی شدن ایشان منجر شد؛ با این وجود تا دیماه سال 53 ایشان تفسیر سورههای مائده، انفال، برائت و ...، را ارائه دادند. تفسیر عمومی دانشجویی نیز همزمان با تفسیر رسمی در مدرسه میرزاجعفر برای دانشجویانی که دنبال یک خط مشی مبارزاتی و فرهنگ زندگی از قرآن بودند و می خواستند اصول فکری خود را از قرآن دریافت کنند، از سال 51 با جمعی کوچک در مسجد امام حسن مجتبی(ع) آغاز شد؛ به این صورت که هر شب یک یا دو آیه را ترجمه و شرح و تبیین میکردند و به مرور با استقبال دانشجویان تفسیر سورههای بقره، جمعه، عادیات و اعراف کامل شد.
وی ابراز کرد: این جلسات نیز یک سال بعد به این بهانه که علیه اسرائیل صحبت شده است، توسط ساواک تعطیل و بعد به مسجد کرامت منتقل شد؛ ولی آنجا هم برخورد و ممنوع المنبر شدند تا اینکه در رمضان سال 53 دوباره به مسجد امام حسن(ع) برگشته و تا دیماه 53 یکی از بنیادیترین فعالیتهای تفسیری خود را در قالب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن پی گرفتند. جلسات خانگی نیز از ابتدای برگشت ایشان به مشهد در سال 43 و در کنار جلسات علمی سیاسی که در منزل برای طلاب و دانشجویان فعال در مبارزات برگزار میکردند، پا گرفت تا اندیشه و تفکر مخاطبان در کشاکش مکاتب و جریانهای مبارزاتی متعدد آن زمان، از اندیشه دینی و قرآنی خالی نماند و از التقاط حفظ شود.
حجتالاسلام مرویان حسینی با اشاره به حضور بزرگان زیادی همچون شهید بهشتی و شهید باهنر در این جلسات گفت: دیماه 53 رژیم پهلوی به منزل قائد شهید انقلاب یورش برد و برای ششمین بار ایشان را بازداشت کرد که تا سال 55 ادامه داشت و بعد از آن هم از همه فعالیتهای اجتماعی شامل نماز جماعت تا جلسات خانگی و تفسیر و ... محروم شدند. در عین حال همان روزها (55 تا 57) با نام مستعار سیدعلی حسینی، کتاب طرح کلی اندیشه اسلامی در قرآن را منتشر کردند و بعدها با شدت گرفتن مبارزات انقلاب اسلامی، جریان تفسیری پیش از انقلاب ایشان در همین مقطع متوقف شد.
محوریت سورههای مدنی در تفسیرهای پس از انقلاب
وی با بیان اینکه سیر تفسیری قائد شهید بعد از انقلاب اسلامی و در دوره ریاست جمهوری با تفسیر سورههای عمدتا مدنی ادامه یافت، در تبیین سبک تفسیری ایشان گفت: مفسران طی تاریخ سبکهای گوناگون ادبی، کلامی، روایی، فلسفی و... داشتهاند؛ قائد شهید نیز در رویکرد و روش اجتهادی، جامع اما سبک تفسیرشان، سبک مبارزاتی بود؛ سبک ایشان در واقع ادامه جریان تفسیری اصلاحگران اجتماعی بزرگ تاریخ اسلام از جمله سیدجمال اسدآبادی (جریانسازی اجتماعی با بازگشت به قرآن) بود چنانکه شاگردان هم معتقدند تفسیر قائد شهید در راستای یافتن بینش مبارزه و ورود به آن بود.
رییس کمیسیون پژوهش حوزه علمیه خراسان، تفسیر راهنماگرایانه، انقلابی، تحرکبخش و هدایتگر به سوی جامعه اعلی و برتر را از اوصاف سبک تفسیری قائد شهید از زبان شاگردان معرفی کرد و گفت: یک جهت این تفسیر مبارزاتی، نگاه به فضای سیاسی اجتماعی آن دوران یعنی مبارزه با نظام شاهنشاهی از یکسو و مارکسیستها و جریان رکودآفرین مصرزدگی حاکم بر جهان اسلام از سوی دیگر با بهرهگیری از آموزهها و ادبیات قرآنی بود.
به گفته حجتالاسلام مرویان حسینی، منطق انتخاب سورههای قرآن را دیگر نکته قابل توجه در سبک تفسیری قائد شهید برشمرد و گفت: ایشان در تفسیرهای پیش از انقلاب، سورههای مکی و اصول مبارزه با طاغوت و در تفسیرهای بعد از انقلاب تا پایان عمر مبارک خود، سورههای مدنی را به منظور مدلگیری از آیات قرآن برای ساخت جامعه اسلامی تفسیر کردند، در بیانات خود نیز دائما حجم قابل توجهی از راهبردهای قرآنی را ارائه میکردند توسعه تفکر قرآنی و موسسات قرآنی، فرهنگ قرآنی، راهبردهای مدیریتی نظام اسلامی قرآنی، تربیت نسل قرآنی و ... همه و همه حاکی از این است که ایشان به تمام معنا رهبری قرآنی بودند.
ادبیاتسازی مفاهیم انقلابی و جهادی مبتنی بر قرآن
وی درباره واژهشناسی مبارزاتی و جهادی در اندیشه قرآنی قائد شهید تصریح کرد: از جنبههای قرآنی ممتاز ایشان، ادبیاتسازی مفاهیم انقلابی و جهادی از آیات قرآن است؛ ایشان واژگانی چون جهاد، طاغوت، ایمان، تقوا و ... را غبارزدایی و با بازسازی تخصصی قرآنی به واژههای زنده، پویا، تحرکآفرین و انقلابساز تبدیل کردند؛ به عبارت دیگر واژهشناسی قرآنی مبارزه را با نوع زیست مجاهدانه و خستگیناپذیر اهل بیت(ع) آمیختند. به عنوان مثال در تفسیر سوره برائت میفرمایند جهاد در لغت، مطلق تلاش و کوشش و اجتهاد است اما در قرآن به معنای درگیری و مبارزه (تلاش و کوشش مقابل دشمن) که فقط هم منحصر به میدان جنگ نیست.
مردممحوری حکمرانی دینی؛ از رویکردهای مبارزاتی امامین انقلاب
در ادامه حجتالاسلام دکتر علی جلائیان، عضو هیأت علمی دانشگاه علوم اسلامی رضوی درباره نسبت تشییع رهبر شهید و مکتب تفسیری ایشان گفت: یکی از رویکردهای مبارزاتی قائد شهید که از قرآن نشأت میگیرد و امام هم در نظر و عمل، به آن پایبند بود، نقش مردم در تحقق حکمرانی دینی است. قرآن در جامعهپردازی و مدیریت اجتماعی، نگاه جمعی دارد؛ از اولین سوره قرآن سخن از ایاک نعبد هست نه اعبد؛ در این نگاه، جامعه موفق در تمام ابعاد، بر خردورزی پایهریزی شده است و خردورزی هم برآیند یک حرکت و زیست اجتماعی است یعنی فرد باید در میان مردم حضور داشته و کنش اجتماعی داشته باشد تا خردورزی رشد کند، به میدان بیاید و مبعوث شود.
وی تصریح کرد: در این دیدگاه، مردم خودشان انتخاب میکنند ولو اشتباه کنند؛ اما تجربه کسب کرده و کم کم رشد میکنند؛ اگر به بهانه اینکه مردم نمیفهمند، آزادی را از آنان بگیریم، تا ابد غیررشید میمانند و خردورز نخواهند شد؛ هدایت به سمت قله و تبیین باید باشد ولی وکالت از آنان نه.
استاد دانشگاه خاطرنشان کرد: با تحقق خردورزی، یک ضلع از اضلاع حکومت اسلامی (برنامه الهی، مدیر الهی و مردم مبعوثشده) شکل میگیرد؛ اگر حضورمردم در صحنه نباشد، امداد الهی محقق نمیشود، حتی پیامبر(ص) نیز از طریق مؤمنان یاری شد یعنی تایید پیامبر هم نه فقط الهی که متکی به حضور و مشارکت مؤمنان است؛ بنابراین مؤمنان بخشی از نظام الهی حمایت و پشتیبانی به شمار میآیند.
آغازی بر انتخاب مسیر حکمرانی
حجتالاسلام جلائیان با بیان اینکه «شاورهُم فی الامر» یک امر تزیینی و صرفا برای شأندهی به مؤمنان نیست از این رو خداوند در آیه بعد میفرماید نصرت الهی در پی مشورت با آنان است که شامل میشود، افزود: تشییع قائد شهید که به دست پلیدترین موجودات به شهادت رسید، خلق پردهای جدید از بعثت مردم بود؛ این تشییع، یک وداع و مشایعت عادی نبود بلکه آغازی بر انتخاب مسیر حکمرانی و نمایندگی از دلهایی بود که طی تاریخ میخواستند در تشییع اهل بیت(ع) شرکت کنند.
شهادت رهبری؛ تداوم راه اهل بیت در استقرار حاکمیت الهی
حجتالاسلام دکتر علی انصاری بیگی، پژوهشگر بنیاد پژوهش های اسلامی آستانقدس رضوی نیز تشییع میلیونی قائد شهید را امتداد یک تاریخ دانست و گفت: فهم تاریخ، دو نوع است؛ فهم گسسته که در آن وقایع تاریخی، جداگانه از هم و محدود در زمانه خودشان و بدون امتداد فهم میشوند (مثل شهادت ائمه اطهار در زمانه خودشان) و فهم جریانی که به برکت انقلاب اسلامی با تلاش امامین انقلاب نهادینه شده است و هر اتفاق را با ماقبل و مابعد مرتبط میداند؛ در این نگاه، شهادت اولیای الهی میشود ایام الله و شهادت رهبری نیز، تداوم راه ایشان در استقرار حاکمیت الهی (اقامه دین).
وی درباره مفهوم شهادت توضیح داد: کلیدواژه شهادت، معنادهی به رنج فقدان است؛ چه بسا رنج، ذاتی دنیا باشد ولی آنچه انسان را به حرکت وامیدارد، معنادهی به این رنج است. نسل امروز جهان دچار بحرانهای هویتی هستند و ارتباط خود با قبل و بعد را نمیدانند از این رو صبر و تحمل برایشان معنا ندارد و دچار پوچی و افسردگی و بحرانهای روحی میشوند. اینکه شهادت و تشییع در منطق شیعی به حماسه منتهی می شود ولی در سایر مکاتب فقط فقدان و رنج است، به خاطر همین تولید معنا است که رنج را قابل تحمل میکند.
پژوهشگر حوزوی، تشییع قائد شهید را معنابخشی به حرکت محور مقاومت توصیف کرد و گفت: این تشییع باشکوه، صرف سوگواری و هیجان عاطفی نبود از این رو منتهی به حماسه، حرکت و پویایی و هویتبخشی شد و حتی برخی افراد مخالف را بیدار کرد و پای کار آورد. تا زمانی که این هویت و این معنا باقی بماند، منطق مقاومت پایدار خواهد بود.
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/