به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، در نخستین نشست از سلسلهنشستهای تخصصی از تصویر تا روایت رسانه ای تشییع و وداع با امام شهید با موضوع مفهومشناسی تشییع که با حضور جمعی ازپژوهشگران علوم انسانی اسلامی در سازمان تبلیغات اسلامی برگزار شد، با تأکید بر اهمیت بازخوانی این مفهوم در فضای رسانهای، به تبیین ظرفیتهای تشییع در بازنمایی هویت، مقاومت و پیوند اجتماعی پرداختند.
احمدی معاون علمی، تربیتی دانشکده شهید آوینی در ابتدای این نشست با طرح یک پرسش بنیادین مبنی بر اینکه وظیفه رسانهها در برابر این واقعه عظیم چیست، خاطر نشان کرد: در حال حاضر جامعه در سطوح مختلف درگیر ماجرا، تشخیص تکلیف و جستوجوی سهمی در این کنش جمعی است؛ حال آنکه پرسش کلیدی اینجاست که آیا اهالی رسانه نیز در نقش دیدهبان، پاسخهای درخوری برای این وظیفه دارند یا صرفاً به پاسخهای تکراری و کلیشههای خبری متعارف بسنده کردهاند؟
احمدی با نقد صریح رویکرد انفعالی در رسانه افزود: رویه فعلی انتظار برای وقوع حادثه است. این رویه، رسانه را به گردآورنده ساده تصاویر و گزارشهای پسینی تبدیل میکند؛ یعنی منتظر بمانیم تا تشییع انجام شود و سپس با کنار هم قرار دادن راشها و مصاحبههای میدانی، مستندی تولید کنیم. این رویه، فقدان یک خط روایی منسجم را در پی دارد.
وی افزود: خط روایی رسانهها باید در دو ساحت پیش از رویداد برای آمادهسازی ذهنی و بسترسازی ادراکی، و پس از رویداد برای روایت تحلیلی و تبیینی شکل بگیرد. همچنین دغدغه اصلی رسانه باید انتقال معنای نهفته در عظمت صحنه به مخاطب باشد.
معاون علمی دانشکده شهید آوینی در ادامه این نشست به مسئله پیچیده تثبیت امامت اشاره کرد و افزود: مسئله راهبردی امروز ما این است که خط روایی رسانهها در تمام ایام تشییع باید بر این منطق استوار باشد که ما از نقطه تشییع به نقطه تثبیت برسیم؛ به این معنا که محبوبیت رهبر جدید جمهوری اسلامی ایران نباید از محبوبیت تثبیتشده و عمیق رهبر شهید منفجر و جدا انگاشته شود، بلکه باید با تکیه بر آن محبوبیت و با استفاده از پیوندهای نمادین، تداوم یابد.
ابراهیم احمدی تصریح کرد؛ نام حضرت آیت الله سید مجتبی خامنهایی(مدظله العالی) باید بهصورت هوشمندانه در حاشیه گزارشها، روایتهای تصویری و تحلیلهای میدانی بیاید تا این تشییع، بستری برای تثبیت جایگاه رهبر جدید شود. همچنین استفاده از ظرفیتهای مدرن نظیر هوش مصنوعی برای خلق تصاویر همدلانه و پیونددهنده (مانند وداع پسر با پدر یا نمایش بصری تداوم راه) را برای ایجاد حس امید و تداوم امامت در جامعه موثر است.
در ادامه ی این نشست ابراهیم شیرعلینیا، استاد دانشکده شهید آوینی، به عنوان سخنران بعدی این نشست با وام گرفتن از مثالهای شهید آوینی، بر لزوم اتخاذ نگاهی خاص در میان اهالی رسانه تأکید کرد و با طرح پرسش بیان داشت: آیا ما صرفاً به دنبال نمایش کمیت و ارقام جمعیت هستیم یا کیفیت حضور را مدنظر داریم؟ پاسخ در آن است که، کمیتهای بزرگ جمعیت، خود واجد معنای سیاسی هستند، اما آنچه اهمیت مضاعف دارد، انتقال کیفیت این حضور است.
شیر علی نیا این واقعه را از جنس تعظیم شعائرالله دانست و عنوان کرد: این تشییع، نه یک تجمع سیاسی معمولی، که یک کنش الهیاتی است که میتواند نوعی تقوای عمومی و همبستگی ایمانی را رقم بزند. همچنین رسانه باید هم جنبه الهیاتی تعظیم شعائر را به تصویر بکشد و هم نسبت این حضور با دشمن و خشم برخاسته از ایمان مؤمنان را ثبت کند.
ابراهیم شیرعلینیا با اشاره به مفهوم مردم مبعوثشده و بهامامترسیده افزود: مردم در این صحنه به سطحی از خودآگاهی رسیدهاند که خودشان راهبرد ترسیم میکنند و رسانه باید این کیفیت و بلوغ را کشف کند. بنابراین ثبت جنبههای مدیریتی، تدارکات میدانی و نظم تمدنی این تشییع به عنوان یک تجربه تاریخی درخشان ضروری است، چرا که این حضور با شکوه باید به مثابه یک فناوری نرم تمدنی تصویر شود تا مرهمی بر شکافهای داخلی و بیعتی با رهبر جدید شود.
محمد صالح بهشتینژاد استاد دانشکده شهید آوینی دیگر سخنران این نشست به تحلیل روایتهای رسانههای بیگانه پرداخت و خاطر نشان کرد: شبکههای ضدانقلاب سالهاست که تلاش کردهاند تصویری از رهبری بهعنوان یک شخصیت دیکتاتور و از جمهوری اسلامی بهعنوان حکومتی فاقد پشتوانه مردمی بسازند. اما واقعیت میدانی نشان داد که لنگرگاه ثبات در ایران، خود نهاد رهبری است و این واقعیت، تصویر ساخته شده توسط دشمن را با چالش جدی مواجه کرد.
وی افزود: تودهوارگی در ادبیات رسانهای، یعنی نشان دادن جمعیتی که کاملاً هیجانزده و فاقد عقلانیت مستقل است. از این منظر اگر مردم را تنها در قالب تودههایی بیچهره نشان دهیم، روایت رقیب میتواند به راحتی آنها را به عنوان تودههای فریبخورده و فاقد هویت ملی معرفی کند. همچنین در هنر روایت، نباید به گونهای عمل کرد که موجب تحقیر سرمایه اجتماعی یا غیریتسازی شود، بلکه باید تنوع، شعور و عقلانیت این جمعیت دیده شود.
محمد صالح بهشتینژاد در پایان بر مسئله مقایسهپذیری تشییع تأکید و اظهار داشت: ما باید مشخص کنیم که این تشییع با چه رخدادها یا الگوهای تاریخی مقایسه میشود؛ چرا که اگر ما دیگری این تشییع و چارچوب مقایسه را تعریف نکنیم، دشمن آن را به نفع خود تعریف خواهد کرد. احساس مطلوب ما بعد از شهادت، تنها غم نیست؛ بلکه این سوگ باید شامل مولفههای امید، انتظار، توکل و اعتماد به آینده نیز باشد. بنابراین اگر از غم در رسانه مراقبت نکنیم، جامعه دچار پدیدهای به نام درماندگی آموختهشده میشود؛ یعنی این معنا در ذهن جمعی شکل میگیرد که علمدار شما شهید شد و شما نیز در برابر دشمن کاری از پیش نبردید، لذا رسانه مکلف است سوگ را به قدرت، توکل و حیات جمعی تبدیل کند.
انتهای پیام/