به گزارش گروه بینالملل خبرگزاری تسنیم، دولت قرقیزستان به طور رسمی از کشورهای جمهوری آذربایجان، بلاروس، قزاقستان، روسیه، ترکمنستان و ازبکستان درخواست کرد تا به این کشور در تامین و تضمین امنیت سوخت یاری رسانند.
این اقدام فوری در پی بروز کمبود سوخت در داخل روسیه صورت گرفته است؛ بحرانی که بازار سوخت آسیای مرکزی را تحت فشارهای شدیدی قرار داده است.
کارشناسان معتقدند کاهش ظرفیت پالایشگاهی روسیه به دلیل حملات پهپادی اوکراین به تاسیسات نفتی این کشور، افزایش تقاضای فصلی و اعمال کنترلهای صادراتی سختگیرانهتر از سوی مسکو، از دلایل اصلی بروز این وضعیت به شمار میروند.
وابستگی 95 درصدی بیشکک به فرآوردههای نفتی مسکو
«ناسیپبک کریموف»، معاون وزیر انرژی قرقیزستان در گفتگو با رادیو «بیرینچی» صراحتاً به چالشهای ساختاری این کشور اشاره کرد و گفت: «به دلیل عدم تولید کافی نفت و گاز در داخل، ما همچنان کشوری وابسته به واردات هستیم. قرقیزستان سالانه حدود 2 میلیون تن انواع سوخت و روانکننده مصرف میکند که تقریباً 95 درصد از این حجم مستقیماً از روسیه تأمین میشود.»
این وابستگی شدید بر پایه شرایط تجاری دیرینهای استوار است؛ روسیه فرآوردههای نفتی خود را بر اساس ترازهای شاخص سالانه در چارچوب اتحادیه اقتصادی اوراسیا بدون عوارض گمرکی به قرقیزستان عرضه میکند.
«الکسی اورچوک»، معاون نخستوزیر روسیه در اکتبر 2025 اعلام کرده بود که ترازهای مربوط به سال 2026 پیش از این امضا شده است. اگرچه این سیستم به ثبات و پایین نگه داشتن قیمتها کمک کرده، اما همزمان بازار قرقیزستان را در برابر تغییرات در پالایشگاههای روسیه یا قوانین صادراتی این کشور به شدت آسیبپذیر کرده است.
ناپدید شدن بنزین سوپر در ایستگاههای سوخت بیشکک و آغاز نظام یارانهای
با وجود تلاش مقامات قرقیز برای آرام کردن مصرفکنندگان و تاکید وزارت انرژی بر کافی بودن ذخایر سوخت تحت قراردادهای موجود، واقعیت در جایگاههای سوخت شکل دیگری به خود گرفته است.
بنزینهای اکتان بالا شامل «آی-95» و «آی-98» در برخی از پمپبنزینهای بیشکک ناپدید شدهاند، هرچند ذخایر بنزین «آی-92» وضعیت بهتری دارند.
«کاناتبک اشاتوف»، رئیس انجمن بازرگانان نفت در گفتگو با رسانهها اعلام کرد ذخایر بنزین آی-92 بسته به شرکت مربوطه، بین 30 تا 45 روز کفایت میکند.
وی ابراز امیدواری کرد که مشکل بنزین آی-95 در صورت بازسازی پالایشگاههای آسیبدیده روسیه ظرف دو هفته حل شود.
بر اساس آخرین گزارشها، تا تاریخ 16 تیرماه (6 ژوئیه)، بنزین آی-95 همچنان در برخی ایستگاههای پایتخت قرقیزستان نایاب بوده است.
کابینه وزیران قرقیزستان برای مقابله با این وضعیت، از تاریخ 5 خرداد 1405 (25 مه 2026) بر اساس مصوبه شماره 369، سیستم تنظیم موقت قیمتها را معرفی کرد. این طرح یارانهای که تا 30 سپتامبر ادامه دارد، مابهالتفاوت قیمت بازار و قیمتهای مرجع وارداتی را به واردکنندگان پرداخت میکند تا از جهش قیمت در پمپبنزینها جلوگیری شود.
در حال حاضر سقف قیمت مصوب در بیشکک برای هر لیتر بنزین آی-92 حدود 79.9 سوم، برای آی-95 حدود 88.9 سوم و برای گازوئیل 93.9 سوم تعیین شده است.
اعتراف پوتین به بروز بحران سوخت در روسیه و احتمال ممنوعیت صادرات گازوئیل
ابعاد این بحران به حدی است که «ولادیمیر پوتین»، رئیسجمهور روسیه نیز در تاریخ 7 تیرماه (28 ژوئن) اعتراف کرد که کمبود سوخت در داخل روسیه باعث ایجاد صفهای طولانی در پمپبنزینها شده است.
پوتین تصریح کرد: «مشکلات رانندگان و کسبوکارها همچنان پابرجا است و سرنوشت برداشت محصولات کشاورزی به حفظ برنامههای فصلی تامین سوخت مزارع بستگی دارد.»
در حالی که مقامات روس ذخایر بنزین کشور را 1.7 میلیون تن اعلام کردهاند، مسکو در حال بررسی ممنوعیت کامل صادرات گازوئیل است. روسیه پیش از این نیز محدودیتهای موقتی را بر صادرات بنزین اعمال کرده بود.
در همین حال، گزارشهای بینالمللی حاکی از آن است که برخی پمپبنزینهای مستقل در روسیه، بنزین را با قیمتهایی فراتر از 100 روبل (حدود 1.30 دلار) در هر لیتر به فروش میرسانند. همچنین حجم فروش بنزین آی-92 و گازوئیل در بورس کالا و انرژی سنتپترزبورگ (SPIMEX) به کمتر از نصف سطح سال گذشته کاهش یافته است.
تبعات منطقهای بحران؛ از رکوردشکنی قیمتها در ازبکستان تا قرنطینه سوختی در قزاقستان
این تحولات فضای مانور بیشکک را به شدت محدود کرده است. «دانیار امانگلدیف»، معاون اول کابینه قرقیزستان پس از مذاکرات فشرده در مسکو اعلام کرد که روسیه موافقت کرده تا اجازه ترانزیت سوخت از خاک خود را برای محمولههایی که قرقیزستان ممکن است از کشورهای دیگر خریداری کند، صادر کند. با این حال، خریدهای جایگزین همچنان به ظرفیت ریلی و تاییدیه مسکو وابسته است.
قزاقستان یکی از گزینههای اصلی بیشکک است، اما خود با فشارهای داخلی دستوپنجه نرم میکند. گزارشها نشان میدهد مسکو حتی خود درصدد خرید 50 هزار تن بنزین آی-92 از قزاقستان برآمده است.
وزارت انرژی قزاقستان با تاکید بر اینکه اولویت مطلق این کشور تامین پایدار بازار داخلی است، کنترلهای مرزی را تشدید کرده و تنها طی دو روز از 61 تلاش برای قاچاق و صادرات غیرقانونی سوخت جلوگیری کرده است.
از سوی دیگر، در ازبکستان نیز قیمت بنزین آی-92 در بورس کالا به رکورد بیسابقه 13.9 میلیون سوم در هر تن رسیده که نشاندهنده سرایت سریع بحران به کل منطقه است.
تلاش برای احیای پالایشگاه «جوندا»؛ گامی رو به جلو اما ناکافی
قرقیزستان تلاش میکند با اتکا به ظرفیتهای داخلی، میزان آسیبپذیری خود را کاهش دهد. در همین راستا، به پالایشگاه مدرنسازی شده «جوندا» در منطقه چوئی دستور داده شده است تا تولید ماهانه خود را به سرعت به 24 هزار تن و تا پایان سال 2026 به 50 هزار تن بنزین برسانند. پروژه مدرنسازی این پالایشگاه با سرمایهگذاری 193.75 میلیون دلاری قرار است تا پایان ژوئیه تکمیل شود.
تولید بنزین قرقیزستان در پنج ماهه نخست سال 2026 با رشد 53 درصدی به 101 هزار و 200 تن رسیده، اما این حجم تولید داخلی هنوز فرسنگها با جایگزینی واردات 2 میلیون تنی از روسیه فاصله دارد.
بحران اخیر به وضوح نشان داد که چگونه اختلال در پالایشگاههای داخلی روسیه میتواند ظرف چند هفته از مرزها عبور کرده و مستقیماً امنیت انرژی و بخش کشاورزی کشورهای همسایه در آسیای مرکزی را هدف قرار دهد. بیشکک اکنون در یک مسابقه با زمان قرار دارد تا پیش از اتمام ذخایر حیاتی خود، منابع جدیدی برای تامین سوخت بیابد.
انتهای پیام/