به گزارش خبرنگار حوزه و روحانیت خبرگزاری تسنیم، نخستین جلسه از هماندیشی اساتید حوزه و دانشگاه با موضوع «تشییع امتساز؛ الزامات و فرصتها» با هدف بررسی ظرفیت و ایدههای مراکز علمی مشهد مقدس در زمینه مراسم و حماسه تشییع پیکر امام شهید آیتالله العظمی خامنهای (قدسسره) به همت پژوهشگاه علوم و معارف انقلاب اسلامی با همکاری دفتر تبلیغات اسلامی خراسان و نهادهای علمی مشهد همچون دانشگاههای فردوسی، امام رضا، علوم اسلامی رضوی، باقرالعلوم، شهید مطهری، جامعة المصطفی العالمیة، مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان، موسسه آموزش عالی ائمه اطهار، موسسه مطالعات راهبردی علوم و معارف اسلام و مرکز تخصصی آخوند خراسانی، برگزار شد.
ضرورت برنامهریزی برای گفتمانسازی و جریانسازی اندیشه رهبر شهید
حجتالاسلام والمسلمین محمد الهی خراسانی، مدیرکل فرهنگی تبلیغی دفتر تبلیغات اسلامی خراسان رضوی در این نشست گفت: به نظر میرسد همه نهادهای علمی حوزوی، ناظر به فضای پدیده تشییع، بایست یک رویکرد تبلیغی علیحده برای خود تعریف کنند؛ به گونهای که طلاب و روحانیون احساس کنند فراتر از یک مسأله عادی تبلیغی، در این ایام مسئولیتی خطیر در زمینه تبیین، روشنگری و تبلیغ متوجه آنها است. خصوصا با توجه به حضور ملیتهای مختلف از ادیان و مذاهب، مدارس و حوزههایی که طلاب زباندان دارند، بایستی برنامه تبلیغی منسجمی برای این قشر از مخاطب تدارک دید تا بتوانند در حوزه ارتباطات و تبلیغ بین الملل کنشگری تبلیغی و فرهنگی مناسبی داشته باشند.
وی تصریح کرد: در زمینه رویدادهای علمی ناظر به این پدیده نیز لازم است تا بعد از برنامه تشییع، برنامهریزی صورت گیرد مثلا حداقل تا چهل روز بعد از مراسم تشییع، برنامههای علمی به طور مستمر در فضاهای علمی حوزوی و دانشگاهی برگزار گردد تا مقدمهای برای برگزاری برنامه متوالی و مستمر در زمینه اندیشهها و گفتمان امام شهید و گفتمانسازی و جریانسازی اندیشه ایشان باشد. همچنین با توجه به عنوان نشست، بر احیای رویکرد جهانشهری و امتشهری مشهد تأکید شود.
استاد درس خارج حوزه علمیه ادامه داد: واقعیت این است که ما هنوز مشهد را به مثابه یک جهانشهر و امتشهر که میتواند محور و قطب فرهنگی جهان اسلام باشد، باور نداریم. با توجه به تنوع میهمانان مراسم تشییع از ملیتها، مذاهب و ادیان مختلف، میشود بُعد جهانشهری مشهد را در بستر این مراسم احیا و در این زمینه مفهومسازی، گفتمانسازی و جریانسازی کرد.
آمادگی جامعه المصطفی العالمیه برای همکاری علمی و اجرایی
حجتالاسلام والمسلمین دکتر معلمی، معاون پژوهش جامعة المصطفی العالمیة نیز با بیان اینکه در مورد مسأله تشییع امام شهید در دو بخش ترویج اندیشهها و گفتمان امام شهید و نیز خود برنامه تشییع امام شهید میتوان صحبت کرد، به برخی اقدامات جامعة المصطفی العالمیة در زمینههای علمی و ترویج اندیشهها و گفتمان امام شهید اشاره کرد و گفت: تاکنون کارهای خوبی اجرا شده و یا در حال اجرا است و محتوای تولید شده میتواند مورد استفاده در بخشها و قالبهای مختلف باشد.
وی افزود: در خصوص برنامه تشییع نیز طی جلساتی که با نهادهای متعدد علمی داشتیم، در قسمت بینالملل چند ماموریت (ترجمه، تبلیغ و میزبانی از زوار غیرایرانی در قالب موکبها، ایجاد شبکه همکاری بین نخبگان غیرایرانی و ایرانی و ...) بر عهده جامعة المصطفی گذاشته شده که در حال پیگیری و تدبیر و تمهید مقدمات آنها هستیم.
واقعهپژوهی و روایتگری
در ادامه، دکتر ارشدی، عضو هیأت علمی دانشگاه فردوسی و رئیس پژوهشکده مطالعات اسلامی در علوم انسانی با اشاره به میزبانی دانشگاه فردوسی از میهمانان بخش دانشگاهی مراسم تشییع گفت: یکی از کارهایی که ما در پژوهشکده مطالعات اسلامی میتوانیم بر عهده بگیریم، «واقعهپژوهی» و «روایتگری» مراسم تشییع است که میتواند زیر نظر تعدادی از اساتید و توسط دانشجویان و پژوهشگران انجام شود.
وی ابراز کرد: از دیگر موضوعات مهم که باید مورد توجه قرار گیرد، مسأله نقش ولی فقیه در توسعه و پیشرفت و آبادانی کشور است؛ اینکه اگر ولی فقیه و فرمایشات و تدبیرات ایشان نبود، چه اتفاقاتی رخ میداد؟ به واسطه مراسم تشییع و آمادگی مردم، میتوان مباحث علمی از این جنس را توسط اساتید متخصص، برای مردم تبیین و کار رسانهای انجام دهیم. همچنین پژوهشکده ما آمادگی دارد با تشکیل تیمهای مطالعاتی، با مردم و ذیربطان و ذینفعان، بر اساس پرسشهای دقیق، به گفتوگو بپردازد و یافتهها را جمع آوری و تحلیل کند.
ضرورت تولید محتوا و پاسخ به شبهات نسل جوان
حجتالاسلام والمسلمین قاسمیان، مدیر اداره پژوهش مرکز مدیریت حوزه علمیه خراسان نیز مراسم تشییع پیکر امام شهید را فرصتی بی نظیر در اختیار نظام برشمرد که اگر به درستی و با برنامه انجام پذیرد، به مثابه یک رفراندوم بزرگ خواهد بود و گفت: از مهمترین الزامات مربوط به تشییع با شکوه پیکرامام شهید، پاسخ به شبهات مربوط به مراسم تشییع (از قبیل نمادین بودن تشییع و... )، تولید محتوا و گفتوگو با نسل جوان و نوجوان (که آشنایی لازم با اندیشه و گفتمان امام شهید ندارند) بازیابی و بازسازی هویت روحانیت و حوزههای علمیه است. فعالسازی و استفاده از ظرفیتهای مردمی در مراسم تشییع نیز هم به جهت مدیریتی و هم فرهنگی (مانند مراسم اربعین) ضرورت دارد.
تشییع امام شهید؛ فرصتی طلایی برای امتسازی اسلامی
دکتر شاکری، عضو هیأت علمی و مدیر پژوهش مرکز تخصصی آخوند خراسانی به عنوان دیگر سخنران این نشست گفت: یکی از دغدغههای اصلی رهبر شهید، ساخت امت اسلامی بود که از زمان پیامبر اکرم(ص) پایهگذاری شد؛ اما امروزه با وجود کثرت جمعیت مسلمانان، با این مهم فاصله داریم. مراسم تشییع پیکر رهبر شهید انقلاب، فرصتی بینظیر، استثنایی و طلایی برای تحققبخشی به این آرمان بزرگ یعنی امتسازی اسلامی است.
از دیدگاه وی بازتعریف هویت امت اسلامی (از کثرت جغرافیایی تا وحدت اعتقادی)، انتقال میراث فکری و عملی رهبر شهید، تقویت همبستگی و اتحاد ملی و اسلامی (موکبهای ایرانی و غیرایرانی، اسکانهای مردمی و همدلی در سوگ، شبکههای اعتماد را بین اقشار مختلف مسلمان تقویت و سرمایهای عظیم و ماندگار برای همکاریهای اقتصادی و سیاسی میان کشورهای اسلامی فراهم میکند)، شبکهسازی نخبگانی (تشکیل اتاقهای فکری مشترک و جبهههای متحد استراتژیک به عنوان سرمایهای راهبردی برای هماهنگی سیاسی و نظامی در سطوح عالی جهان اسلام در دهههای آینده)، ظرفیتسازی برای همگرایی فراملی میان دولتهای اسلامی در راستای تحقق امت اسلامی، بسیج مردمی برای حل معضلات داخلی و تقویت سرمایه اجتماعی نظام جهت تقویت نهادهای مدنی و پیوند با شبکه های فراملی، نمایش عظمت و اقتدار اسلامی ایرانی (تصویر امت زنده و بااراده، ضمن امیدآفرینی در دل مستضعفین عالم، پیام روشنی به قدرتهای سلطهگر درباره هزینههای مقابله با این موج عظیم ارسال میکند)، الگوسازی برای جهان اسلام از تمدن نوین اسلامی (نظم مثالزدنی، اخلاق اسلامیِ حاکم بر مراسم و مدیریت مردمیِ آن) و روایتسازی و تسلط بر روایت جهانی (محتوای تولیدشده توسط خود مردم در شبکههای اجتماعی، روایت اصلی را از دست شبکههای معاند خارج و به سمت روایت واقعی هدایت میکند) از جمله فرصتهای مراسم تشییع امام شهید انقلاب است.
عضو هیأت علمی مرکز تخصصی آخوند خراسانی همچنین پرهیز قاطع از تفرقهافکنی، جهاد تبیین، مردمپایگی و خودجوشی، مدیریت هوشمندانه و تهاجمی رسانهای، طراحی نقشهراه عملیاتی پس از مراسم و تسهیل گفتوگوی ساختاریافته میان نخبگان و مذاهب را از الزامات بهرهگیری از فرصتها معرفی کرد.
ضرورت همراهی شناختی و انتقال مباحث علمی از کنج مراکز علمی به خیابان
در ادامه حجتالاسلام والمسلمین هادی عجمی، مدیر پژوهش مدرسه عالی فقاهت عالم آل محمد(ص) با اشاره به اینکه شهر مشهد باید مرکز و پایگاه ملی و جهانی نشر گفتمان و مکتب علمی امام خامنه ای(قدس سره) باشد، بر ضرورت انتقال مباحث علمی از کنج مراکز علمی به میان عموم مردم و امت مبعوث و تبدیل خیابان به مرکز مباحثات علمی تأکید کرد و گفت: باید مراقب آسیبی جدی به نام «همراهی انگیزشی» بود؛ این آسیب که در مقابل همراهی شناختی(فهم از اندیشه و گفتمان رهبری شهید) قرار دارد، عامل اصلی آسیبها در ساحت گسست اجتماعی در فتنههای اخیر بود؛ وقتی فهم درستی نباشد، همراهی هم نیست و منجر به بحرانزایی میشود. برپایی نمایشگاه دائمی در مورد گفتمان، مکتب و زندگی امام شهید در مشهد نیز میتواند مؤثر باشد.
ضرورت طرح اجتهادی عمیق برای پساتشییع
حجت الاسلاموالمسلمین افضل آبادی، رئیس موسسه آموزش عالی ائمه اطهار در ادامه نشست ضمن تأکید بر طراحی یک طرح کلان و راهبردی برای مراسم تشییع به منظور کاهش تهدیدات و بهره کامل از فرصتهای این مراسم گفت: برنامهای که محدود به مراسم تشییع و یا حتی مدت کوتاهی بعد از تشییع نباشد، جفا در حق رهبری شهید است؛ باید به صورت بلندمدت زمینه طرح بحث و گفتمانسازی مکتب و اندیشه امام شهید در مشهد و حوزه خراسان فراهم شود.
وی افزود: لازم است یک طرح اجتهادی عمیق در این زمینه را در دستور کار قرار داده و اجازه ندهیم اتفاقی که در مورد گفتمان و مکتب امام راحل در حوزهها پیش آمد، برای گفتمان و مکتب امام شهید هم رخ بدهد؛ این برنامه مربوط به بلند مدت و پساتشییع است که به نظر بنده مهمتر از خود تشییع است. از فرصت حضور میهمانان خارجی نیز میتوان برای شبکهسازی نخبگانی به عنوان لازمه امتسازی و تمدنسازی استفاده کرد.
ضرورت مراجعه مستقیم به آثار و اندیشههای رهبر شهید به جای رجوع به فهم دیگران
بنابراین گزارش، دکتر فیروزی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام رضا(ع)، دیگر سخنران این نشست بود که با اشاره به نگارش بیش از 110 پروژه (پایاننامه و پژوهش) در حوزه اندیشه و مکتب امام خامنهای در این دانشگاه، گفت: با توجه به تجربه شخصی که از سالها تمرکز روی آثار و اندیشه امام شهید دارم، معتقدم ما باید سراغ متنخوانی آثار ایشان برویم و در فرآیند پژوهش در زمینه آراء و اندیشههای ایشان، ملتزم به گفتمان حقیقی و واقعی ایشان باشیم نه برداشت و فهم این و آن از امام شهید.
وی افزود: مقوله بعثت، نقطه پایان ندارد همچون بعثت انبیای الهی که تا آخر عمرشان ادامه داشت؛ بنابراین لازم است برای بعثت مردم برنامه و طرح داشته باشیم مثلا قرارگاهی تشکیل داده و تولید محتوا کنیم در غیر این صورت جریان رقیب وارد میدان میشود و خوراک میدهد.
تشکیل ستاد علمی تشییع و اتصال معنایی بین ولایت رضوی و ولایت فقیه
حجتالاسلاموالمسلمین حبیبی خراسانی، مدیر مرکز تخصصی تمدن نوین اسلامی نیز ضمن پیشنهاد تشکیل ستاد علمی تشییع (شامل کارگروههای روایت محتوا، میزبانی زائر، نوجوان و جوان، هیئت و موکب، رسانه و فضای مجازی، برنامههای پساتشییع و...) با مأموریت همافزایی فعالیتهای مرتبط با مراسم گفت: لازم است نسبت و رابطه این ستاد علمی با ستاد اجرایی مراسم روشن باشد، تا کارهای هماهنگ و مناسبی انجام پذیرد. ایجاد اتصال معنایی بین ولایت رضوی و ولایت فقیه (اینکه رهبری در شب شهادت امام سجاد تشیع میشود، در حرم رضوی دفن میشود و..) و ایستگاه عهدنامه با رهبری شهید نیز از دیگر پیشنهادات است.
لزوم تبیین و اقناعسازی
در ادامه نشست، حجتالاسلاموالمسلمین دکتر فخار شاکری، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید مطهری ضمن تأکید بر توجه همزمان به بعد تبلیغی و علمی برنامه تشییع، بر لزوم تبیین و اقناعسازی در مورد برنامههای مربوط به تشییع چه در سطح مردم و چه مسئولان تأکید و تصریح کرد: از سوی دیگر لیگ ما باید با لیگ مردم یکی باشد نه مخالف هم؛ به عنوان مثال الان لیگ مردم، لیگ خونخواهی رهبر شهید است و دیروز هم رهبری معظم انقلاب به همین نکته تصریح کردند؛ ما نباید خلاف این را پی بگیریم که بدبینی ایجاد کند.
اهمیت جهتدهی مراسم با تولید مفاهیم میانجی
در پایان نیز دکتر محمدرضا قائمی نیک، عضو هیأت علمی و معاون پژوهش دانشگاه علوم اسلامی رضوی خاطرنشان کرد: یکی از مسائل مطرح این است که چطور میتوانیم با ساخت یک سری مفاهیم و معانیِ میانجی، مراسم را جهتدهی و از نیروی اجتماعی که در بستر آن ایجاد میشود برای مسائل بعدی استفاده کنیم؟ مثلا دقت بفرمایید رهبری معظم انقلاب حتی در حوادث سهمگین اخیر، از برخی مسائل مهم غفلت نمیکنند و برای روز بزرگداشت فردوسی هم پیام میدهند تا روی مفاهیم و ظرفیتهای خاص تأکید کنند.
وی با بیان اینکه بیش از اینکه در فضای رسانه خلاء و کمبود داشته باشیم، در فضای محتوای رسانهای خلاء دچار خلأ هستیم، افزود: برای زائران بینالمللی نمیشود یکدست برنامهریزی کرد؛ زائر پاکستانی با زائر عراقی، تفاوتهایی دارد و نیازمند محتوای اختصاصی است که چه بسا ارتباطات بعدی ما با این افراد را تنظیم کند.
عضو هیأت علمی دانشگاه رضوی ضمن تأکید بر لزوم استمرار فضای تشییع تا حداقل یک سال بعد از مراسم، به منظور پیشگیری از موجآفرینی و هجمه دشمن نسبت به آن، پیشنهاد کرد در ارتباطگیری با میهمانان خارجی نیز تمرکز روی ارتباطات بین نهادی باشد به گونهای که صرفا به یک مرکز علمی محدود نشود.
خبرنگار: زهرا شریعتی
انتهای پیام/